Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa

Imam Bukhari : 3114

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }

Mae wedi dweud wrthym fod ['Abdullah bin Muhammad] wedi dweud wrthym fod [Abu 'Amir 'Abdul Malik bin 'Amru] wedi dweud wrthyf [Ibrahim bin Nafi'] gan [Katsir bin Katsir] gan [Sa'id bin Jubair] gan [Ibnu 'Abbas radliallahu 'anhuma] wedi dweud; 'Pan aeth Ibrahim allan i deithio gydag Isma'il a mam Isma'il, daethant â geriba - bag pedwar dŵr - a oedd yn cynnwys dŵr, yfodd mam Isma'il o'r cyflenwad dŵr yn y geriba er mwyn iddi allu bwydo ei babi ar y fron. Pan gyrhaeddon nhw Mecca, gosododd Ibrahim y ddau o dan gwt. Pan oedd Ibrahim ar fin dychwelyd at ei deulu, dilynodd mam Isma'il ef ar ei ôl nes iddo gyrraedd gwastadedd/twmpath eithaf uchel, galwodd mam Isma'il arno o'r tu ôl; 'O Ibrahim, i bwy wyt ti wedi'n gadael ni?'. Atebodd Ibrahim; 'I Allah'. Dywedodd Hajar; 'Yna, rwyf wedi bod yn fodlon ag Allah'. Dywedodd yr adroddwr; 'Yna dychwelodd Hajar i'w lle gwreiddiol ac yfodd o'i hen jwg dŵr ac roedd yn gallu bwydo ei babi ar y fron nes pan ddaeth y cyflenwad dŵr i ben dywedodd: 'Dylwn i fynd i weld a oes unrhyw un.' Dywedodd yr adroddwr: 'Felly aeth a dringo bryn Safaa ac edrych i weld a oedd unrhyw un ond ni theimlodd neb. Pan gyrhaeddodd y dyffryn rhedodd a daeth at Marwah, gwnaeth hyn sawl gwaith. Yna dywedodd: 'Dylwn i fynd i weld,' roedd hi'n golygu ei babi. Felly aeth at ei babi a oedd yn y cyflwr fel pe bai wedi'i adael, fel pe bai'n anadlu anadl marwolaeth, felly nid oedd calon Hajar yn dawel. Dywedodd: 'Dylwn i fynd i weld a oes unrhyw un.' Felly aeth i fryn Safaa ac edrych ond ni chanfu neb nes iddi wneud yr ymgais hon saith gwaith - rhwng bryniau Safaa a Marwah - dywedodd: 'Dylwn i fynd i weld beth ddigwyddodd i'm babi.' Yna clywodd lais, felly dywedodd: 'Helpwch -fi- os ydych chi'n dda'. Trodd allan mai - y llais hwnnw - oedd yr angel Jibril 'Alaihissalam. Dywedodd yr adroddwr; Yna gwnaeth Jibril hyn gyda'i sawdl. Trawodd y ddaear gyda'i sodlau'. Dywedodd yr adroddwr; 'Felly llifodd dŵr allan a chafodd mam Ism'ail sioc a'i gasglu ar unwaith'. Dywedodd yr adroddwr; Dywedodd Abu Al Qasim sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Pe bai Hajar wedi'i adael ar ei ben ei hun, byddai'r dŵr wedi llifo'. Dywedodd yr adroddwr; 'Felly yfodd Hajar o ddŵr Zamzam er mwyn iddi allu bwydo ei babi ar y fron.' Yna pasiodd grŵp o bobl o lwyth Jurhum heibio ar waelod y dyffryn a gwelsant aderyn, fel pe na baent yn ei gredu. Dywedasant: 'Ni fydd aderyn ond mae'n sicr oherwydd bod dŵr'. Yn olaf anfonasant negesydd i edrych arnynt a throdd allan eu bod mewn ardal â dŵr. Yna dychwelodd y negesydd atynt ac adroddodd - yr hyn a welodd-. Yna aethant i Hajar a dweud; ''O Fam Ishmael, a wnei di ganiatáu i ni fyw gyda thi neu a fyddwn ni'n byw fel cymdogion gyda thi?'' Yna tyfodd ei fab - Ishmael - i fyny i fod yn ddyn ifanc a phriodi dynes'. Dywedodd yr adroddwr; 'Yna cododd awydd yn Ibrahim felly dywedodd wrth ei deulu: 'Af i weld fy nheulu a adawais ar ôl'. Dywedodd yr adroddwr; 'Felly daeth Ibrahim a'i gyfarch a dweud: 'Ble mae Ishmael?' Dywedodd gwraig Ishmael: 'Mynd i hela'. Dywedodd Ibrahim: 'Dywedwch wrtho pan ddaw y dylai newid drws ei dŷ'. Pan ddaeth Ishmael, dywedodd ei wraig wrtho am ddyfodiad Ibrahim. Felly dywedodd Ishmael: 'Ti yw'r un a olygir gan y drws, felly ewch yn ôl at dy deulu'. Yna cododd awydd arall yn Ibrahim felly dywedodd wrth ei deulu: 'Af i weld fy nheulu a adawais ar ôl'. Pan gyrhaeddodd, gofynnodd Ibrahim: 'Ble mae Ishmael?' Atebodd ei wraig: 'Mae wedi mynd i hela.' 'Onid ydych chi'n galw heibio a bwyta ac yfed gyda ni?' gofynnodd Ibrahim; 'Beth ydych chi'n ei fwyta ac yn ei yfed?'. Atebodd gwraig Isma'il; 'Ein bwyd yw cig a'n diod yw dŵr'. Yna gweddïodd Ibrahim; 'O Allah, bendithia nhw yn eu cnawd a'u dŵr'. Dywedodd Abu Al Qasim sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Mae'r cnawd a'r dŵr yma yn llawn bendithion oherwydd bendithion gweddi Ibrahim 'Alaihissalam'. Yna cododd awydd arall yn Ibrahim felly dywedodd wrth ei deulu; 'Af i weld fy nheulu a adawais ar ôl'. Felly daeth Ibrahim a chyfarfod ag Isma'il o gefn ffynnon Zamzam yn atgyweirio ei saeth a dywedodd; 'O Isma'il, yn wir mae eich Rabb wedi gorchymyn i mi adeiladu tŷ'. Dywedodd Isma'il; 'Ufuddhewch i'ch Rabb'. Dywedodd Ibrahim eto; 'Yn wir mae wedi gorchymyn i mi eich helpu i adeiladu'r tŷ dan sylw'. Dywedodd Isma'il; 'Yna gwnaf', neu dyna meddai. Dywedodd yr adroddwr; Felly dechreuodd y ddau ohonyn nhw adeiladu, adeiladodd Ibrahim tra bod Isma'il yn cario'r cerrig, y ddau ohonyn nhw'n adrodd gweddïau; -'Ein Rabb, derbyn -elusen- gennym ni yn wir Ti yw'r Holl-Glywedol a'r Holl-Wybodol'. Parhaodd y ddau ohonyn nhw i adeiladu nes iddyn nhw amgylchynu'r Baitullah a pharhaodd y ddau ohonyn nhw i adrodd gweddïau; -'Ein Rabb, derbyn -elusen- gennym ni, yn wir Ti yw'r Holl-Glywedol a'r Holl-Wybodol'-. Dywedodd yr adroddwr; 'Parhaodd y ddau ohonyn nhw i adeiladu nes pan oedd yr adeilad eisoes yn dal ac Ibrahim, fel rhiant oedrannus, ychydig yn flinedig o godi'r cerrig i strwythur wal uwch, safodd ar y garreg fel lle i sefyll -al-Maqam- tra bod Ismail yn parhau i roi'r cerrig iddo tra bod y ddau ohonyn nhw'n parhau i adrodd gweddïau; -'Ein Rabb, derbyn -elusen- gennym ni, yn wir Ti yw'r Holl-Glywedol a'r Holl-Wybodol'- -QS. Albaqarah 128-.