Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113
و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Alimwi wandibuzya ['Abdullah bin Muhammad] wakatwaambila ['Abdur Razzaq] wakatwaambila [Ma'mar] kuzwa kuli [Ayyub as-Sakhtiyaniy] a [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada'ah] umwi amweenzinyina kabagwasya umwi amweenzinyina kuzwa kuli [Sa'id bin Jubair] wakati [Ib 'Abballahumad]; 'Mwanakazi wakusaanguna kusama bbanti wakali banyina Musinsimi Isma'il 'Alaihissalam. Wakaibelesya kugwisya zitondezyo zya Sarah, mpawo Ibrahim 'Alaihissalam wakamutola amwanaakwe musankwa Isma'il, ooyo banyina ngwaakali kumunyonsya achiindi eecho, kusikila Ibrahim 'Alaihissalam wakababikka boonse afwaafwi a Baitullah - Kaaba - mumpangala atala aa Zamzam kumamanino aa Grand Mosque. Aachiindi eecho muMecca taakwe wakali kukkala aawo mpawo kwakanyina maanzi. Ibrahim wakababikka bobile aawo mpawo wakasiya chisaka chakajisi madeti achikkwama/geriba chizwide maanzi. Mpawo Ibrahim wakaunka kuyoobasiya bobile. Mpawo ba Isma'il bakamutobela mpawo bakati; 'O Ibrahim, ino uyanda kuya kuli? Hena -ulijisi moyo- wakutusiya mumumpata ooyu oomo mutakwe muntu alimwi mutakwe chintu pe'. ba Isma'il bakazumanana kwiinduluka mubuzyo wabo cakwiinduluka-induluka kusikila kumamanino Ibrahim tanaakabalanga musule. Kumamanino banyina Isma'il bakabuzya; 'Sena Allah wakamulailila kuti zyoonse eezyi kazichita?'. Ibrahim wakasandula kuti: 'Iyi'. ba Isma'il bakati; 'Mpoonya Allah takonzyi kutulekelezya pe'. Mpawo banyina ba Isma'il bakapiluka mpawo Ibrahim wakazumanana alweendo lwakwe kusikila naakasika acilundu bantu tiibakachili kumubona, Ibrahim wakalanga kuli Kaaba mpawo wakabapailila amitwe yamipailo myiingi kwiinda mukusumpula maanza aakwe obile, akwaamba kuti: 'Rabbi, -'masimpe, ndakabikka bana bangu bamwi mumusena uutanasika afwaafwi aŋanda yako -' - kuti babe babelesi balumba - - QS Ibrahim kapango 37. Mpawo banyina ba Isma'il bakatalika kunyonsya mwanaabo akunywa kuzwa mumaanzi kusikila maanzi mu geriba naakamana wakaba nyota awalo mwanaabo. Mpawo wakalanga kuli Isma'il mwana wakali kukatazyigwa, naakuti wakati: 'Kuvwunguluka ansi'. Mpawo Hajar wakazwa kuli Isma'il mpawo tanaakali kukonzya kubona bukkale bwakwe. Mpawo wakayinka ku Shafaa Hill mbuli kalundu kali afwaafwi anguwe. Wakaima aawo mpawo wakalanga kkuti kayeeya kuti ulakonzya kubona bantu aawo pesi taakwe ngwaakabona. Mpawo wakaseluka kuzwa kucilundu chaShafaa mpawo naakasika mukkuti wakavwungaila zizwaato zyakwe mpawo wakabeleka changuzu mbuli muntu uukatazyigwa kusikila naakakonzya kwiinda mukkuti wakasika kucilundu chaMarwah mpawo wakaima aawo kalanga kuti naa kuli muntu pesi taakwe ngwaakabona. Wakachita ezi ziindi zili musanu ababili - aakati kamalundu aa Safa a Marwah -. Ibn 'Abbas Allah akkomane anguwe wakati; Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Ooyo ngo sa'iy weelede kuchitwa abantu - aabo bachita Hajj - aakati kamalundu obile'. Naakasika atala aa Marwah, wakamvwa jwi, mpawo wakalyaambila kuti, 'Koumuna', ooko Hajar nkwaakali kwaamba lwakwe mwini. Mpawo wakasola kuswiilizya mpawo wakamvwa jwi alimwi aboobo wakati; 'Wasumpula jwi lyako kuti koli kuyanda kulomba lugwasyo'. Chakazyibwa kuti jwi lyakali jwi lya mungelo - Jibril 'Alaihissalam- wakali afwaafwi a Zamzam, mpawo Jibril wakauma maanzi achisinkilizyo chakwe' naakuti wakati; amababa aayo kusikila maanzi azwe kaazwa. ba Isma'il bakatalika kupanga ziyobwedo zyamaanzi amaanza aabo mbuli boobu, nkokuti kuyobola maanzi akubika mumugoti, mpawo maanzi akazumanana kuzwa chakufwambaana nikwakamana kuyobolwa.' Ibn 'Abbas Allah akkomane anguwe wakati; Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Allah amufwide luse Umm Isma'il - Siti Hajar- karen a kuti wasiya Zamzam alikke' naakuti wakati: 'Ikuti naa tanaakabweza maanzi ndilyona, maanzi aa Zamzam masimpe ayooba maanzi aakunka'. Kumamanino wakakonzya kunywa maanzi akunyonsya mwanaakwe alimwi. Mpawo mungelo wakati kulinguwe: 'Utayoowi kulekelezyegwa nkaambo aawa mpaali ng'anda ya Allah, eeyo iyooyakidwe amwana ooyu awisi alimwi masimpe Allah takonzyi kusowa mubelesi wakwe'. Aachiindi eecho, Baitullah Kaaba yakabikkwa mujulu loko kuzwa ansi mbuli kalundu kaniini, kakali kukonzya kunyonyooka kuzwa kululyo akulumwensyi. Banyina ba Isma'il, Hajar, bakazumanana kupona oobo kusikila kabunga kabantu bazwa kumusyobo wa Jurhum naakuti mukwasyi wa Jurhum bakazwa ku Kadaa' hill route mpawo bakaima munsi-munsi kuzwa ku Mecca aawo nibakabona kayuni kalikuuluka. Bakakankamuka kuti; 'Ooyu muyuni weelede kuti ulikuzinguluka nkaambo ulikuzinguluka maanzi nikuba kuti tulizyi kuti taakwe maanzi mumumpata ooyu. Kumamanino bakatuma muntu omwe naa bobilo bakachijana chakufwambaana mpawo bakajana maanzi. Bakapiluka mpawo bakaambilizya kuti kuli maanzi mpawo bakasika kumaanzi. Wakati: 'Aachiindi eecho ba Isma'il bakali afwaafwi amaanzi'. Bakati kulinguwe; 'Sena inga watuzumizya kuti twiime aawa?'. ba Isma'il bakati; 'Iyi ulakonzya pesi tokwe nguzu zyakuba amaanzi'. Bakati; 'Kabotu'. Ibn 'Abbas Allah akkomane anguwe wakati; Mushinshimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Banyina ba Isma'il bakakkomana aatala achitika eechi nkaambo kwakali bantu bakali kukkala ambabo'. Kumamanino bakakkala nkuko mpawo bakatuma batumwa kumikwasyi yabo kuti babatamba kuti bakakkale nkuko antoomwe.' Chiindi mikwasyi yabo niyakali kukkala a Hajar mpawo Isma'il naakachili muniini, wakaiya kwaambuula chi Arabic kuzwa kuli mbabo, mpawo wakaba muntu uuyandika kapati alimwi uuchita masalamuzi akati kabo. Mpawo Isma'il wakakomena wakaba mulombwana wakali kuyandwa ambabo. Nibakakomena, bakakwata Isma'il kumwanakazi umwi kuzwa kuli mbabo mpawo kakutanainda chiindi chilamfu banyina ba Isma'il bakafwa. Musule, Ibrahim wakaboola nikwakamana kukwata Isma'il kuti azyibe nzyaakasiya pesi tanaakajana Isma'il pe. Ibrahim wakabuzya mukayintu wa Isma'il aatala a Isma'il. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Wakali kunze kayanda kuti tujane mali. Mpawo Ibrahim wakabuzya aatala abuumi bwabo abukkale bwabo. Imukayintu wa Isma'il wakasandula; 'Twakajana bubi bunji alimwi buumi bwesu bwakali bufwaafwi alimwi bwakazwide mapenzi mapati'. Imukayintu wa Isma'il wakatongooka aatala abuumi mbwaakali kupona walo amulumaakwe kuli Ibrahim. Ibrahim wakati; 'Kumbele, aawo mulumi wako nayoosika, kondijuzya akumwaambila kuti achinche mulyango waŋanda yakwe.' Isma'il naakasika wakamvwa chimwi chintu mpawo wakabuzya mukayintu wakwe; 'Sena kuli wakaboola kulinduwe?'. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Iyii. Kumatalikilo kwakali mwaalumi uchembede uliboobu muchiimo eechi wakaboola kulindiswe mpawo wakabuzya aatala anduwe mpawo ndakapandulula mpawo wakandibuzya aatala abukkale bwesu mpawo ndakapandulula kuti ndakali kupona mukukatala akupenga'. Isma'il wakabuzya; 'Sena muntu oyo wakakupa mulumbe aatala achimwi chintu?'. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Iyii. Wakandilailila kuti ndikwaanzye akukwaambila kuti uchinche mulyango waŋanda yako.' Isma'il wakati; 'Ngu taata wangu mpawo wandilailila kuti ndikulekane ayebo kuchitila kuti ujokele kumukwasyi wako'. Aboobo Isma'il wakalekana amukayintu wakwe. Mpawo Isma'il wakakwata mwanakazi umbi kuzwa akati kabantu, mpawo Ibrahim wakaunka alimwi, wakabasiya muchiindi nchaakali kuyanda Allah mpawo wakapiluka kuzooswaangana ambabo, pesi tanaakajana Isma'il kusikila kumamanino wakainka kumukaintu wa Isma'il akumubuzya aatala a Isma'il. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Uli anze kayandaula mali kulindiswe. Mpawo Ibrahim wakabuzya alimwi; 'Muli buti nobaalumi'. Wakabuzya mukayintu wa Isma'il aatala abuumi bwabo abukkale bwabo. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Lyoonse tuli kabotu alimwi tulazula'. Imukayintu wa Isma'il wakalumbaizya Allah. Ibrahim wakabuzya; 'Ino ulya nzi? '. Imukayintu wa Isma'il wakasandula; 'Nyama'. Ibrahim wakabuzya alimwi; 'Ino unywa nzi? '. Imukayintu wa Isma'il wakasandula; 'Maanzi'. Aboobo Abrahamu wakapaila kuti: 'O Allah, ubalongezye mumubili wabo amumaanzi'. Musinsimi sallallaahu 'alaihi wasallam wakati: 'Aachiindi eecho kwakanyina maila muMecca mpo kuti nikwakaliko, Ibrahim naakapailila'. Waamba kuti; 'Alimwi kuzwa mumupailo wa Abrahamu aatala anyama amaanzi, taakwe naba omwe kunze lyabantu bakuMecca wakatongooka kuti naa zyoonse nzyobakali kujana zyakali nyama amaanzi'. Ibrahim mpawo wakati; 'Aawo mulumi wako nasika, komwaanzya akumulailila kuti ayumye mulyango waŋanda yakwe.' Isma'il naakasika, wakati: 'Sena kuli wakaboola kulinduwe?'. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Iyii. Lino-lino mwaalumi uchembede uuboneka kabotu wakaboola kulindiswe. Imukayintu wakwe wakali kumuyanda Ibrahim. Wakandibuzya aatala anduwe mpawo ndakapandulula mpawo wakandibuzya aatala abuumi bwesu mpawo ndakasandula kuti ndili kabotu'.'. Isma'il wakabuzya; 'Sena muntu oyo wakakupa mulumbe aatala achimwi chintu?'. Imukayintu wakwe wakasandula; 'Iyii. Wakandilailila kuti ndikwaanzye akukwaambila kuti ukwabilile milyango yeŋanda yako.' Isma'il wakati; 'Ngu taata wangu mpawo mulyango uubandikwa nguwe. Wakandilailila kuti ndikukwabilile'. Mpawo Ibrahim wakabasiya alimwi kwachiindi chilamfu mbuli Allah mbwaakayanda, mpawo wakajokela aawo Isma'il naakabikka musemo wakwe munsi lya musamu afwaafwi a Zamzam. Naakamubona, wakafwambaana kuswena kuli nguwe mpawo wakachita mbuli wisi mbwachita kumwanaakwe amwana kuli wisi mpawo wakati; 'O Isma'il, Allah wakandilailila amulawu'. Isma'il wakati; 'Kochita nzyakulailila Rabb wako'. Ibrahim wakati alimwi; Sena inga wandigwasya?'. Isma'il wakati; 'Iyi ndilakugwasya'. Ibrahim wakati; 'Allah wakandilailila kuti ndiyake ng'anda mubusena obu'. Ibrahim wakatondeezya busena bwakali atala loko kweelanisya abusena bwakazingulukide.' Sikwaamba wakati; 'Kuzwa aawo bobile bakanyampula ntalisyo zya Baitullah, Isma'il wakabeleka kunyamuna mabwe mpawo Ibrahim wakaabikka antoomwe - wakaayaka - kusikila aawo ŋanda niyakali atala, Isma'il wakaboola abbwe eeli mpawo wakabikka kuli Ibrahim kuti akonzye kutanta aawo Isma'il naakapa mabwe.' Boonse bobile bakabeleka kumwi kabapaila; -'Rabb wesu, kotambula -luzyalo- kuzwa kulindiswe, masimpe nduwe Uumvwa Zyoonse a Uuzyi Zyoonse'. Boonse bobile bakazumanana kuyaka kusikila bakazinguluka Baitullah mpawo boonse bobile bakazumanana kupaila; -'Rabb wesu, kotambula -luzyalo- kuzwa kulindiswe masimpe Yebo Ulimvwide Zyoonse alimwi Ulizyi Zyoonse'-. -QS. Albaqarah 127-.