Imam Tirmidzi : 3029

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ حُذَيْفَةَ قَدِمَ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَكَانَ يُغَازِي أَهْلَ الشَّامِ فِي فَتْحِ أَرْمِينِيَةَ وَأَذْرَبِيجَانَ مَعَ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَرَأَى حُذَيْفَةُ اخْتِلَافَهُمْ فِي الْقُرْآنِ فَقَالَ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَدْرِكْ هَذِهِ الْأُمَّةَ قَبْلَ أَنْ يَخْتَلِفُوا فِي الْكِتَابِ كَمَا اخْتَلَفَتْ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى فَأَرْسَلَ إِلَى حَفْصَةَ أَنْ أَرْسِلِي إِلَيْنَا بِالصُّحُفِ نَنْسَخُهَا فِي الْمَصَاحِفِ ثُمَّ نَرُدُّهَا إِلَيْكِ فَأَرْسَلَتْ حَفْصَةُ إِلَى عُثْمَانَ بِالصُّحُفِ فَأَرْسَلَ عُثْمَانُ إِلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَسَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنْ انْسَخُوا الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ وَقَالَ لِلرَّهْطِ الْقُرَشِيِّينَ الثَّلَاثَةِ مَا اخْتَلَفْتُمْ أَنْتُمْ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَاكْتُبُوهُ بِلِسَانِ قُرَيْشٍ فَإِنَّمَا نَزَلَ بِلِسَانِهِمْ حَتَّى نَسَخُوا الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ بَعَثَ عُثْمَانُ إِلَى كُلِّ أُفُقٍ بِمُصْحَفٍ مِنْ تِلْكَ الْمَصَاحِفِ الَّتِي نَسَخُوا قَالَ الزُّهْرِيُّ وَحَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَ فَقَدْتُ آيَةً مِنْ سُورَةِ الْأَحْزَابِ كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَؤُهَا { مِنْ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ } فَالْتَمَسْتُهَا فَوَجَدْتُهَا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا قَالَ الزُّهْرِيُّ فَاخْتَلَفُوا يَوْمَئِذٍ فِي التَّابُوتِ وَالتَّابُوهِ فَقَالَ الْقُرَشِيُّونَ التَّابُوتُ وَقَالَ زَيْدٌ التَّابُوهُ فَرُفِعَ اخْتِلَافُهُمْ إِلَى عُثْمَانَ فَقَالَ اكْتُبُوهُ التَّابُوتُ فَإِنَّهُ نَزَلَ بِلِسَانِ قُرَيْشٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ كَرِهَ لِزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَسْخَ الْمَصَاحِفِ وَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ أُعْزَلُ عَنْ نَسْخِ كِتَابَةِ الْمُصْحَفِ وَيَتَوَلَّاهَا رَجُلٌ وَاللَّهِ لَقَدْ أَسْلَمْتُ وَإِنَّهُ لَفِي صُلْبِ رَجُلٍ كَافِرٍ يُرِيدُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ وَلِذَلِكَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ اكْتُمُوا الْمَصَاحِفَ الَّتِي عِنْدَكُمْ وَغُلُّوهَا فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ { وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ } فَالْقُوا اللَّهَ بِالْمَصَاحِفِ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَبَلَغَنِي أَنَّ ذَلِكَ كَرِهَهُ مِنْ مَقَالَةِ ابْنِ مَسْعُودٍ رِجَالٌ مِنْ أَفَاضِلِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِهِ

Bize [Muhammed bin Basýar] bize [Abdurrahman bin Mehdi] bize [Ibrahim bin Sa'ad] [Az Zuhri] [Enes]-den gürrüň berdi, Huzeýfa [Osman bin 'Affan] bilen Siriýa halky bilen Ermenistany we Azerbaýjany basyp almak üçin söweşende, Yrak halky bilen bilelikde söweşendigini aýtdy. Huzeýfa olaryň Gurhan baradaky pikir alyşmalaryny görüp, Osmana: "Eý, emirul mö'minin, adamlara Gurhanda ýewreýler bilen hristianlaryň arasyndaky pikir alyşmalar ýaly pikir alyşmalary bolmazdan öň aýt" diýdi. Ol Hafşany çagyrdy: "Gurhanyň sahypalaryny bize getir, sebäbi biz olary mushafa göçüreris, soňra olar size gaýtarylar". Hafşa ony Osmanyň ýanyna alyp gitdi. Soňra Osman Zeýd bin Sabit, Sa'id bin 'Aş, Abdurrahman bin Al Harits bin Hişam we Abdullah bin Zubeýre ilçiler iberdi, şeýlelik bilen sahypalar birnäçe mushafa göçürildi. Osman Kuraýşyň üç toparyna şeýle diýdi: Zeýd bin Sabit bilen dawalaşýan zadyňyzy Kuraýşyň dilinde ýazyň, sebäbi Guraýş olaryň dilinde inipdir, olar ony Osmanyň ýurduň dürli künjeklerine iberen mushaflaryna geçiripdirler. [Az Zuhri] şeýle diýdi: Maňa [Harija bin Zaýd bin Sabit] şeýle diýdi: Men [Zeýd bin Sabit] şeýle diýdi: Men Resulullahdan eşiden Ahzab süresinden bir aýat ýitirdim, ol şeýle okady: 'Möminleriň arasynda Allaha beren wadasyny ýerine ýetirýänler bar; soňra olaryň käbiri ýykyldy. Olaryň arasynda garaşýanlar hem bar, olar wadasyny üýtgetmeýärler-'. -Ahzab: 23- Men ony gözledim we ony Huzaýma bin Sabit ýa-da Abu Huzaýma saklaýandygyny gördüm we ony onuň hatyna goşdum. Az Zuhri şeýle diýdi: Şol wagt olar Tabut ýa-da Tabuh arasynda dawalaşdylar. Kuraýyşlar Sandyk diýdiler, Zeýd bolsa Tabuh diýdi, soňra olaryň jedeli Osmana tabşyryldy, soňra ol: Sandyk ýazyň, sebäbi Gurhan Kuraýyş dilinde nazil boldy, diýdi. Az Zuhri şeýle diýdi: Ubaýdylla bin Abdullah bin Utba maňa Abdullah bin Mesudyň Zeýd bin Sabiti mushaflary göçürendigi üçin ýigrenýändigini aýtdy we ol: "Eý, ähli musulmanlar, men mushaflary göçürmekde ýeke galdym - goşulmadym - we diňe bir adam - Zeýd tarapyndan dolandyryldym - hatda men musulman bolsam-da, ol kapyrdan, ýagny Zeýd bin Sabitden doguldy" diýdi. Ol - Ibn Mesud şeýle hem şeýle diýdi: "Eý, ähli Yrak halky, elinizdäki mushaflary örtüň we gizleň, hakykatdanam Alla: "Kim dönüklik etse, kyýamat güni dönüklik eden zady bilen geler" diýýär, olar Allanyň huzuryna mushaflar bilen bararlar. Az Zuhri şeýle diýdi: Pygamberiň esasy ýoldaşlary Ibn Mesudyň sözlerini halamadylar. Abu Isa bu hadysyň ygtybarlydygyny, ony diňe hadysdan bilýändigimizi aýtdy.