इमाम तिर्मिधी : 2985

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بَاذَانَ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ فِي هَذِهِ الْآيَةِ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَر أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ } قَالَ بَرِئَ مِنْهَا النَّاسُ غَيْرِي وَغَيْرَ عَدِيَّ بْنِ بَدَّاءٍ وَكَانَا نَصْرَانِيَّيْنِ يَخْتَلِفَانِ إِلَى الشَّامِ قَبْلَ الْإِسْلَامِ فَأَتَيَا الشَّامَ لِتِجَارَتِهِمَا وَقَدِمَ عَلَيْهِمَا مَوْلًى لِبَنِي هَاشِمٍ يُقَالُ لَهُ بُدَيْلُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ بِتِجَارَةٍ وَمَعَهُ جَامٌ مِنْ فِضَّةٍ يُرِيدُ بِهِ الْمَلِكَ وَهُوَ عُظْمُ تِجَارَتِهِ فَمَرِضَ فَأَوْصَى إِلَيْهِمَا وَأَمَرَهُمَا أَنْ يُبَلِّغَا مَا تَرَكَ أَهْلَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا مَاتَ أَخَذْنَا ذَلِكَ الْجَامَ فَبِعْنَاهُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ ثُمَّ اقْتَسَمْنَاهُ أَنَا وَعَدِيُّ بْنُ بَدَّاءٍ فَلَمَّا قَدِمْنَا إِلَى أَهْلِهِ دَفَعْنَا إِلَيْهِمْ مَا كَانَ مَعَنَا وَفَقَدُوا الْجَامَ فَسَأَلُونَا عَنْهُ فَقُلْنَا مَا تَرَكَ غَيْرَ هَذَا وَمَا دَفَعَ إِلَيْنَا غَيْرَهُ قَالَ تَمِيمٌ فَلَمَّا أَسْلَمْتُ بَعْدَ قُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ تَأَثَّمْتُ مِنْ ذَلِكَ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَأَخْبَرْتُهُمْ الْخَبَرَ وَأَدَّيْتُ إِلَيْهِمْ خَمْسَ مِائَةِ دِرْهَمٍ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَنَّ عِنْدَ صَاحِبِي مِثْلَهَا فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُمْ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَجِدُوا فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْتَحْلِفُوهُ بِمَا يُقْطَعُ بِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِهِ فَحَلَفَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ إِلَى قَوْلِهِ أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ } فَقَامَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ وَرَجُلٌ آخَرُ فَحَلَفَا فَنُزِعَتْ الْخَمْسُ مِائَةِ دِرْهَمٍ مِنْ عَدِيِّ بْنِ بَدَّاءٍ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِصَحِيحٍ وَأَبُو النَّضْرِ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ هَذَا الْحَدِيثَ هُوَ عِنْدِي مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ وَقَدْ تَرَكَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ بِالْحَدِيثِ وَهُوَ صَاحِبُ التَّفْسِيرِ سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ يُكْنَى أَبَا النَّضْرِ وَلَا نَعْرِفُ لِسَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ الْمَدَنِيِّ رِوَايَةً عَنْ أَبِي صَالِحٍ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَلَى الِاخْتِصَارِ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ

आम्हाला हे [अल-हसन इब्न अहमद इब्न अबू शु'ऐब अल-हarrani] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मुहम्मद इब्न सलामाह अल-हarrani] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [मुहम्मद इब्न इशाक] यांच्याकडून सांगितले, यांच्याकडून [अबू अन-नद्र] यांनी [बदजान] यांच्याकडून, जे उम्मु हानी' यांचे माजी दास होते, [इब्न अब्बास] यांच्याकडून [तमिम अद-दारी] यांच्या संदर्भात या आयताविषयी सांगितले: 'हे विश्वासू लोकांनो, जेव्हा तुमच्यापैकी कोणी मृत्यूच्या तोंडावर असेल आणि वसीयत करायची असेल, तेव्हा ती तुमच्यातील दोन न्यायी पुरुषांच्या साक्षीने करा.' सूरह अल-मायदा: 109. तमिम म्हणाले: 'या आयतापासून मी आणि अदी बिन बद्दा वगळता इतर सर्वजण मुक्त आहेत.' पूर्वी, दोघेही इस्लाम स्वीकारण्यापूर्वी सिरियात प्रवास करणारे ख्रिश्चन होते. दोघेही व्यापारासाठी सिरियात आले होते; त्यांच्याकडे बानू हाशिम घराण्याचा दास बुदैल बिन अबू मरयम आला, जो आपल्या वस्तूंसह आला होता. त्याच्याकडे राजासाठी बनवलेला चांदीचा एक प्याला होता; ती वस्तू त्याचा सर्वात मौल्यवान व्यापार होती. तो आजारी पडला आणि त्याने आम्हा दोघांनाही वसीयत केली की त्याने जे काही मागे ठेवले आहे ते त्याच्या कुटुंबाला पोहोचवा. तमिम म्हणाला: 'जेव्हा तो मरण पावला, तेव्हा आम्ही तो पंगुळ घेऊन गेलो आणि तो हजार दिरहमला विकलो; त्यानंतर त्यातून मिळालेली रक्कम मी आणि आदी बिन बद्द यांच्यात वाटून घेतली.' जेव्हा आम्ही त्याच्या कुटुंबाकडे गेलो, तेव्हा आम्ही त्यांना आणलेली वस्तू सुपूर्द केली. त्यांनी तो पंगुळ हरवला होता आणि त्यांनी त्याबद्दल आम्हाला विचारले. आम्ही उत्तर दिले, 'त्याने याशिवाय काहीही सोडले नाही, आणि त्याने इतर काहीही सुपूर्द केले नाही.' तमिम म्हणाला, 'जेव्हा मी इस्लाम स्वीकारला—म्हणजे पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या मदीना आगमनानंतर—मला त्या प्रकरणाबद्दल अपराधबोध झाला, म्हणून मी त्यांच्या कुटुंबाकडे गेलो आणि त्यांना सत्य सांगितले. मी त्यांना पाचशे दिरहम दिले आणि सांगितले की माझ्या मित्राकडे ती रक्कम आहे. मग त्यांनी त्याला पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्या समोर आणले; पैगंबरांनी त्यांना पुरावा मागीतला आणि त्यांच्या धर्माच्या कायद्यानुसार त्याला शपथ घ्यायला सांगितले. त्याने शपथ घेतली, आणि अल्लाहने हा आयत अवतरित केला: 'हे विश्वासू लोकांनो, जेव्हा तुमच्यापैकी कोणी मृत्यूच्या दारावर असतो आणि वसीयत करू इच्छितो, तेव्हा ती तुमच्यातील दोन न्यायप्रिय पुरुषांनी साक्षीवर ठेवावी'—आणि 'किंवा त्यांना भीती वाटते की शपथ घेतल्यानंतर त्या शपथांना रद्द केले जाईल' (सूरह अल-मायदा: १०९) या आयातापर्यंत. 'अम्रु बिन अल-अश आणि आणखी एक माणूस उभे राहिले, आणि दोघांनीही शपथ घेतली, त्यामुळे आदि बिन बद्द' कडून शंभर दिरहम घेतले गेले." अबू ईसा म्हणाले: "ही हदीस गारिब आहे आणि तिची प्रसारण साखळी प्रामाणिक नाही. अबू अन-नदल, ज्यांच्याकडून मुहम्मद बिन इशाक यांनी ही हदीस नोंदवली, ते माझ्या मते मुहम्मद बिन अस-सा'इब अल-कलबी आहेत, ज्यांची कुन्य्या अबू अन-नदल्र आहे. विद्वानांनी त्याचा हदीस नाकारला आहे, आणि त्याने तफसीरचेही एक पुस्तक लिहिले आहे. मी एकदा मुहम्मद बिन इस्माईल यांना म्हणताना ऐकले: मुहम्मद बिन अस-सैब अल-कलबी, ज्याची कुन्य्या अबू अन-नद्लर होती, आणि आम्हाला माहिती नाही की सलीम बिन अबू अन-नद्लर अल-मदानी यांना उम्मु हानी यांच्या दास अबू शालिह कडून काहीही रिवायत मिळाली आहे का. या हदीसाचा एक भाग दुसऱ्या रिवायत साखळीद्वारे इब्न अब्बास यांच्याकडून संक्षेपात वर्णन केला आहे.