Imam Bukhari : 3616
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنَا لَكَ جَارٌ ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِصَلَاتِهِ وَلَا يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَأَعْلَنَ بِالصَّلَاةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِينَ إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهُوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلَّا أَمْرٌ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي بَكْرٍ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَيَّ هَاتَيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالثَّمَنِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ قَالَتْ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلَاثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ غُلَامٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ فَلَا يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلَّا وَعَاهُ حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلَامُ وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنْ الْعِشَاءِ فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهُوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلَاثِ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي الدِّيلِ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيَا خِرِّيتًا وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَهُوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلَاثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلَاثٍ وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍيَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلَانًا وَفُلَانًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهِيَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَيَّ وَأَخَذْتُ رُمْحِي فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الْأَرْضَ وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا فَرَفَعْتُهَا تُقَرِّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الْأَزْلَامَ فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لَا فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَعَصَيْتُ الْأَزْلَامَ تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ لَا يَلْتَفِتُ وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الِالْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً إِذَا لِأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ فَاسْتَقْسَمْتُ بِالْأَزْلَامِ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَنَادَيْتُهُمْ بِالْأَمَانِ فَوَقَفُوا فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنْ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلَانِي إ
Kuo talamai kiate kimautolu [Yahya bin Bukair] kuo talamai kiate kimautolu [Al Laits] mei ['Uqail] naʻe pehē ʻe [ʻIpini Sihapi], kuo talamai kiate au [ʻUluani pini ʻAsi Supa] ko [ʻAisyah] radiallahu ʻanha, ko e uaifi ʻo e Palōfita sallallaahu ʻalaihi wasallam naʻá ne pehē; Na'e te'eki keu a'u ki he ta'u motu'a 'i he taimi na'e fakatou ului ai 'eku ongo matu'a ki he lotu 'Isilami, talu mei ai na'e 'ikai ha 'aho 'e taha na'a mau fakalaka ai ka na'e ha'u 'a e Talafekau 'a Allah sallallaahu 'alaihi wasallam ke vakai mai kiate kimaua 'i he 'aho kotoa, 'i he pongipongi mo e efiafi fakatou'osi. 'I he taimi na'e sivi'i ai 'a e kau Mosilemi, na'e mavahe 'a Abu Bakr 'o hiki ki Habasyah -'Itiopea-, 'i he'ene a'u ki Barkal Ghimad na'e 'a'ahi kiate ia 'a Ibn Ad Daghinah, ko ha 'eiki 'o e matakali, 'o ne pehe; 'Oku ke 'alu ki fe, 'E Abu Bakr?' Na'e tali 'e Abu Bakr: 'Kuo kapusi au 'e hoku kakai, ko ia 'oku ou fie fononga holo 'i mamani koe'uhi ke u lava 'o lotu ki hoku 'Otua'. Naʻe pehē ʻe Ibn Ad Daghinah: ‘ʻOku ʻikai totonu ke mavahe ʻa e kakai hangē ko koé pea ʻoku ʻikai totonu ke kapusi kinautolu, he ko e taha koe ʻo kinautolu ʻoku nau ngāue maʻanautolu ʻoku ʻikai haʻanau meʻá, langa ha ngaahi vā fetuʻutaki, poupouʻi ʻa e kau vaivaí, fakafiefiaʻi ʻa e kau fakaafé pea tokoni maʻu pē ʻi he hala ʻo e moʻoní. Te u hoko ko ho maluʻi. Ko ia ke ke foki ‘o lotu ki ho ‘Otua ‘i ho fonua’. Ko ia naʻe foki ʻa ʻApu Peka pea ʻalu mo ia ʻa ʻIpini ʻAti Takina. Pea na'e lue atu 'a Ibn Ad Daghinah 'i he ho'ata 'i mu'a 'i he kau 'ofisa Quraish 'o ne pehe kiate kinautolu; ‘Oku mo‘oni, ‘oku ‘ikai taau ke mavahe ‘a e kakai hangē ko Abu Bakr pea ‘oku ‘ikai taau ke kapusi kinautolu. ‘Oku mou kapusi ‘a e kakai ‘oku nau sai‘ia ke ngāue ma‘anautolu ‘oku ‘ikai ha‘anau me‘á, langa ha ngaahi kaume‘a, tokanga‘i ‘a e kau vaivaí, fakafiefia‘i ‘a e kau fakaafé pea tokoni ma‘u pē ‘i he hala ‘o e mo‘oní?’. Faka'osi na'e 'ikai ke faka'ikai'i 'e he kakai Quraish 'a e malu'i 'a Ibn Ad Daghimah kia Abu Bakr, pea nau pehe kia Ibn Ad Daghinah; 'Fekau 'a Abu Bakr ke ne lotu pe ki hono 'Eiki 'i hono 'api pea lotu mo lau 'a e Qur'an 'o hange ko 'ene loto ki ai, pea 'oua na'a ne fakahoha'asi kimautolu 'aki 'ene ngaahi ngaue pea 'oua na'a ne fakafefeka'i kinautolu he 'oku mau manavasi'i na'a fakatupu 'e he lau'ikovi'i 'a homau ngaahi uaifi mo e fanau'. Naʻe fakahoko ʻeni ʻe ʻIpini ʻAti Takina kia ʻApu Peka. Ko ia na'e kamata ke lotu 'a Abu Bakr 'i hono 'api pea 'ikai ke ne lau 'a e ngaahi lotu pea 'ikai ke ne lau 'a e Qur'an 'i tu'a kehe mei hono 'api. Pea naʻe haʻu leva ʻa e fakakaukau kia ʻApu Peka ke langa ha feituʻu lotu ʻi hono lotoʻaá ʻe fakalahi atu ki tuʻa, ʻa ia te ne lava ʻo fakaʻaongaʻi ke lotu ai mo lau ʻa e Kolaní. Ka naʻe fakatahataha mai ʻa e ngaahi uaifi mo e fānau ʻa e Mushrikin ʻi heʻenau ofo ʻo nau tatali kia ʻApu Peka ke ʻosi ʻene lotú. Pea hangē ko ia ‘oku ‘iloá, ko Abu Bakr ko ha tangata na‘á ne sai‘ia ke tangi pea na‘e ‘ikai lava ke ne ta‘ofi hono lo‘imatá ‘i he‘ene lau ‘a e Kolaní. Ko ia na'e 'ohovale 'a e kau 'ofisa Quraish mei he lotolotonga 'o e Mushrikin pea faifai pea nau ui 'a Ibn Ad Daghinah 'i honau 'ao pea nau pehe kiate ia: 'Ko e mo'oni, kuo mau 'oatu 'a e ngaahi fakapapau kia Abu Bakr mo ha fakapapau meiate koe ke lotu 'i hono fale, ka na'a ne maumau'i 'eni 'aki hono langa ha feitu'u lotu 'i hono loto'aa ko 'eni mo e fai 'a e prayer were evenau . uesia homau ngaahi uaifí mo e fānaú, pea na‘e hoko mo‘oni ia. Ko ia tapui ia. Kapau 'oku ne fie lotu ki he'ene Lapa 'i 'api, 'alu atu. Ka 'o kapau 'e fakafisi pea kei hiki hake hono le'o, kole ange ke fakafoki mai ho'o malu'i, he 'oku 'ikai ke mau sai'ia 'i he taimi 'oku ke maumau'i ai 'a e aleapau pea 'oku 'ikai ke mau loto ke malie mo Abu Bakr'. Said 'Aisyah radiallahu 'anha: Ko ia na'e fetaulaki 'a Ibn Ad Daghinah mo Abu Bakr 'o ne pehe: 'Oku ke 'osi 'ilo'i 'a e aleapau na'a ke fai, ko ia 'oku ke tauhi ia pe fakafoki mai 'eku malu'i kiate au, koe'uhi 'oku 'ikai ke u sai'ia 'i he taimi 'oku fanongo ai 'a e kau 'Alepea kuo u maumau'i 'a e aleapau koe'uhi pe ko ha taha kuo u ha'i ki ai'. Ko ia naʻe tali ʻe ʻApu Peka; ‘Oku ou fakafoki atu kiate koe ‘a e pa‘anga malu‘í . ho'o 'amanaki, pea 'oku ou fiefia 'i he fakapapau'i 'o e malu'i 'a Allah 'azza wajalla'. Pea ko e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam he taimi ko ia na'e 'i Meka, na'a ne pehe ki he kau Mosilemi: 'Ko e mo'oni, ko e fonua na'a mou hikifonua ki ai kuo fakahaa'i mai kiate au 'oku 'i ai 'a e ngaahi 'akau teiti 'i he vaha'a 'o e ongo mo'unga maka 'uli'uli'. Ko ia ko kinautolu na‘a nau loto ke hiki ki Medina. Pehē foki, ‘i he tu‘unga fakalūkufuá ko kinautolu na‘a nau hiki ki Habasyah na‘a nau hiki foki ki Medina. Pea naʻe teuteu foki ʻa ʻApu Peka ke mavahe ki Metina. Ka na'e pehe 'e Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam kiate ia: 'Nofo pe 'i he feitu'u 'oku ke 'i ai, ko hono mo'oni 'oku ou 'amanaki te u ma'u ha ngofua -ke hikifonua-'. Na'e pehe 'e Abu Bakr: 'Ko e mo'oni koe'uhi ko 'eku tamai ko ha huhu'i, 'oku mo'oni 'oku ke 'amanaki ki ai?'. Na'a ne pehe: 'Io, 'oku mo'oni ia'. Ko ia na'e 'amanaki 'a Abu Bakr 'i loto 'iate ia 'e lava ke ne 'alu mo'oni mo e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'i he'ene hikifonua. Ko ia na‘á ne fafanga‘i ‘a e ongo monumanu heka hoosi na‘á ne ma‘ú ‘aki ‘a e lau‘i‘akau ‘o Samur ‘i ha māhina ‘e fā. Naʻe pehē ʻe ʻIpini Sihapi, naʻe pehē ʻe ʻUluá, naʻe pehē ʻe ʻAisa radiallahu ʻanha; ʻI ha ʻaho ʻe taha ʻi he vaeuaʻanga ʻo e hoʻataá ʻi heʻemau tangutu ʻi he ʻapi ʻo ʻApu Peká, fakafokifā pē kuo pehē mai ha taha kia ʻApu Peka; 'Ko e talafekau 'eni 'o Allah sallallaahu 'alaihi wasallam 'oku ha'u 'i ha taimi na'e te'eki ai ke ne ha'u kimu'a kiate kitautolu 'i ha taimi hange ko 'eni'. Ko ia naʻe pehē ʻe ʻApu Peka; ‘Na‘e hoko ‘a e tamai ‘a ‘eku fa‘eé ko ha huhu‘i ma‘ana. 'E Allah, 'e 'ikai te ne ha'u 'i ha taimi hange ko 'eni ka kuo pau ke 'i ai ha me'a mahu'inga ke fai'. Na'e pehe 'e 'Aisiah radiallahu 'anha; Na'e ha'u 'a Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam 'o kole ngofua pea na'e fakaafe'i ia ke hu. Naʻá ne hū mai ʻo ne pehē kia ʻApu Peka; 'Fekau ki he kakai 'i ho fale ke nau 'asi mai'. Naʻe pehē ʻe ʻApu Peka; 'Oku nau mei ho famili foki, 'eku tamai ko ho'o huhu'i, 'E Talafekau 'o Allah'. Naʻá ne pehē leva; 'Sunnguh kuo faka'ata au keu hikifonua'. Naʻe fehuʻi ʻe ʻApu Peka; 'Te u hoko ko ha hoa, koe'uhi ko 'eku tamai ko ho'o huhu'i, 'E Talafekau 'o Allah?'. Na'e tali 'e Rasulullah 'alaihi wasallam: ''Io, 'oku mo'oni ia'. Naʻe pehē ʻe ʻApu Peka; ‘Koe‘uhi ko ‘eku tamaí ko ho‘o huhu‘í, to‘o ha taha ‘o ‘eku fanga kāmelí.’ Na'e pehe 'e Rasulullah 'alaihi wasallam; '-Kuo pau- 'i ha totongi' Na'e pehe 'e 'Aisiah radiallahu 'anha; Ko ia naʻá ma teuteu lelei maʻanaua fakatouʻosi pea naʻá ma ngaohi ha meʻakai maʻanaua fakatouʻosi ʻa ia naʻá ma tauhi ʻi ha ngaahi kato kiliʻimanu. Lolotonga iá, naʻe motuhi ʻe Asma' bint Abu Bakar hono fusiʻangá ʻo konga ʻe ua peá ne toki fakaʻaongaʻi ha konga ʻe taha ke nonoʻo ʻaki ʻa e kato kiliʻimanu. Mei he me'a ko 'eni na'e hoko na'e 'iloa ai ia ko Dzatin Nithaqain - ko e fefine na'e 'i ai 'ene ongo konga fusi -. -'Aisyah radiallahu 'anha hoko atu; - Pea na'e a'u atu 'a Rasulullah mo Abu Bakr ki he 'ana 'i he mo'unga Tsur. Na‘a nau fufuu‘i ai ‘i he pō ‘e tolu. Ko ‘Abdullah bin Abu Bakr, ko ha talavou poto mo vave, na‘á ne ‘alu fakataha mo kinaua ke na nofo ai ‘i he pō ko iá. 'I he taimi sahur - ko e 'osi 'a e po - na'a ne 'alu atu 'o mavahe meiate kinaua pea 'i he pongipongi na'a ne feohi mo e kakai Quraysh 'o hange ha taha na'a ne nofo 'i Mecca. Naʻe ʻikai ke ne fanongo ki ha fakapulipuli te ne lava ʻo kākaaʻi kinaua fakatouʻosi, ka te ne manatuʻi ia kae ʻoua kuó ne haʻu ke fakafetaulaki kiate kinaua mo e ongoongó ʻi he taimi ʻoku fakapoʻuli ai. Pea ko 'Amir bin Fuhairah, ko ha popula kimu'a 'o Abu Bakar, na'a ne kai 'a e fanga kosi ke fakahu'akau pea 'oange kiate kinautolu hili ha taimi nounou mei he 'osi 'a e taimi 'o e 'Isha'. Ko ia na‘e lava ke na fakamoleki ‘a e pō ko iá ‘i he melino, ‘aki ‘ena ma‘u ha hu‘akau fo‘ou, ‘a ia ko e hu‘akau mei he huhu‘a ‘o e fanga kosí kae ‘oua kuo tataki ‘e ‘Amili bin Fuhairah ‘a e fanga kosí ke kai ‘i he pongipongí. Naʻá ne fai ʻeni ʻi he pō kotoa pē lolotonga ʻa e pō ʻe tolu ʻo ʻene toitoí. Pea naʻe fakangāueʻi ʻe Rasulullah mo ʻApu Peka ha taha mei he matakali ʻo Bani ad Diil, ʻa ia ko e matakali naʻe tupu meia Bani ʻAtu ʻA . ko ha fakahinohino hala. Ko e tokotaha ko iá ko ha taha ʻoku mahino kiate ia ʻa e hala ʻo e fonongá. Ko e tokotaha ko 'eni kuo ne fuakava mo e famili 'o Al 'Ash bin Wa'il ko Sahmiy pea ko e tokotaha lotu foki ia mo e lotu 'a e kau Quraish Kafirs. Kaekehe, na'e tui 'a Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam mo Abu Bakr kiate ia pea na'a na tukuange 'ene ongo kameli heka pea fai ha aleapau mo ia ke fakafoki mai 'a e ongo kameli heka ki he 'ana 'o Tsur hili ha po 'e tolu 'i he mafoa 'a e ata 'o e po hono tolu. Pea naʻe mavahe ʻa ʻAmili bin Fuhairah mo kinaua mo e tokotaha fakahinohinó. Naʻe ʻalu ʻa e fakahinohinó ʻi he hala ʻo e matāfangá mo kinautolu. Naʻe pehē ʻe [ʻIpini Sihapi]; Pea kuo lipooti mai kiate au [ʻApitu Lamani pini Māliki ʻAli Mutili], ko e foha ʻo e tokoua ʻo Sulaka pini Māliki pini Susiami, naʻe talaange ʻe [ʻene tamaí] kiate ia, naʻá ne fanongo ki he lea ʻa [Sulaki pini Siusiami]; Naʻe haʻu kiate kimautolu ha kau talafekau ʻe niʻihi mei he kau Infidel Quraish, ʻa ia naʻa nau ngaohi ʻa Rasulullah sallallaahu ʻalaihi wasallam mo Abu Bakr ko ha feʻauhi ʻoku ʻi ai ha ngaahi pale ki he tokotaha naʻá ne tāmateʻi pe puke ha taha ʻo kinautolú. Pea ‘i he‘eku tangutu ‘i he fakataha‘angá ‘i he lotolotonga ‘o e fakataha‘anga ‘o hoku kakaí, ko e Bani Mudlij, na‘e fakafokifā pē ‘ene ha‘u ki ha taha ‘o kinautolu ‘o tu‘u ‘i mu‘a ‘iate kimautolu na‘a mau tangutu ‘i he fakataha‘angá ‘o ne pehē mai; 'O Suraqah, mo'oni ko 'eni pe na'a ku sio 'uli'uli 'i he matātahi. Naʻá ku fakakaukau ko Muhammad mo hono ngaahi kaungāmeʻá kinautolu'. Naʻe pehē ʻe Suraqah; Naʻá ku ʻiloʻi ko kinautolu ʻoku fai ki ai e fehuʻí, ka naʻá ku pehē ange kiate ia; 'oku mo'oni 'oku 'ikai ko kinautolu - 'a e Talafekau 'a Allah -, ka kuo ke sio ki he me'a ko ia mo e me'a ko ia, 'a ia na'a nau hiki fakataha mo 'etau kau sipai'. Na‘á ku nofo pē ‘i he ‘asemipilií ‘i ha ki‘i taimi, peá u foki ki ‘api ‘o hū ki he falé. Pea u fekau leva ki heʻeku kaunanga fefiné ke ne ʻomi ʻeku hōsí ki tuʻa mei mui ʻi he moʻungá ʻo puke ia kae ʻoua kuó u haʻu. Naʻá ku toʻo ʻa e taó peá u ʻalu atu mei mui ʻi he falé. Naʻá ku fufū ʻeku taó ʻaki ʻeku fokotuʻu ʻa e ngataʻanga ki lalo ʻo e taó ʻi he kelekelé pea tuku hifo ʻa e ngataʻanga ʻi ʻolungá, ʻi heʻeku aʻu ki heʻeku hōsí, naʻá ku heka leva ki ai. Naʻá ku fakavaveʻi ʻeku hōsí ke u lava ʻo ofi ange kiate kinaua. ʻI heʻeku ofi atu kiate kinautolú, naʻe tō ʻeku hōsí ʻi he kelekelé peá u tō hifo. Na'a ku tu'u hake pea u ala atu hoku nima ki hoku quiver pea u to'o mai ha ngaahi ngahau ke faka'aonga'i ko e ngaahi me'angaue ke tohi'i 'aki 'a e ngaahi iku'anga lahi. Naʻá ku kumi ha fakamatala ʻaki ʻeku tā ʻa e ngaahi ngahaú, pe te u fakatupu maumau kiate kinautolu pe ʻikai. Ko ia ko e draw na'e 'asi mai ko e me'a ia na'e 'ikai keu fiefia ai. Peá u toe heka leva ʻi heʻeku hōsí ʻo ʻikai ke u tui ki he ola ʻo e toʻó koeʻuhí ke u toe lava ʻo fakaofiofi atu kiate kinautolu. Ko 'eku - ofi 'aupito - 'o lava ke u fanongo ki he lau 'a Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam, pea 'i he taimi ko ia na'e 'ikai ke ne tafoki, ka na'e fa'a tafoki 'a Abu Bakr hono 'ulu 'i he tafa'aki ko 'eni mo e tafa'aki ko ia, na'e toe ngoto hifo 'a e va'e mu'a 'o 'eku hoosi ki he kelekele 'o a'u ki hono tuliki pea u to mei 'olunga kiate ia. Naʻá ku fakaʻuli ʻeku hōsí, peá ne tuʻu hake pea ʻikai ke ne meimei lava ʻo toho hono ongo vaʻé ki tuʻa. Ko e taimi na'e tu'u hangatonu ai 'eku hoosi, fakafokifā pe kuo 'asi mai ha kohu mei hono ngaahi la'iva'e - 'a ia na'e 'ikai ha'u mei he afi - pea toki 'alu hake ki he langi 'o hange ha 'ao. Pea u toe foki atu 'o kumi ha fakamatala mo e lottery pea toe lottery na'e 'asi mai ko e taha na'e 'ikai keu sai'ia ai. Naʻe faifai peá u telefoni kiate kinaua mo ha fakapapauʻi ʻo e maluʻí. Ko ia na‘a nau tu‘u ai. Peá u heka leva ʻi heʻeku hōsí kae ʻoua kuó u aʻu atu kiate kinautolu. Ko 'eku ta'elavame'a - tamate'i kinautolu -, na'e ha'u ki hoku 'atamai 'i he kaha'u 'e ikuna 'a e ngaahi me'a 'a e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam. Naʻá ku pehē ange kiate ia; 'Ko e mo'oni, kuo fai 'e ho kakai ha fe'auhi mo e ngaahi pale ma'au'. Pea neʼe ʼau fakahā age te ʼu meʼa ʼaē neʼe loto e te hahaʼi kia ia. Pea neʼe au foaki fakatouʼosi kia kinaua taku meʼa kai pea mo taku ʼu koloa, kae neʼe mole he tahi ʼo kinaua ʼe ina fakasiʼisiʼi pea mo kole mai te meʼa ʼae neʼe au maʼu. 'E nofo pi na'a ne pehe: 'Tauhi 'emau 'i ai ke fakapulipuli'. Pea na‘á ku kole ange ke ne tohi ha tohi fakapapau malu‘i, ko ia na‘á ne fekau‘i ‘a ‘Amir bin Fuhairah ke ne tohi ia ‘i ha kili‘imanu kuo faka‘uli‘ulilātai. Pea hoko atu 'a e fononga 'a e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam. Naʻe pehē ʻe ʻIpini Sihapi; Kuo fakahā mai ʻe ʻUrwah bin Az Zubair kiate au naʻe fetaulaki ʻa Rasulullah mo Az Zubair ʻi ha kulupu ʻo e kau fononga fefakatauʻaki ʻa e kau Mosilemí. Ko e kau fefakatau'aki kinautolu na'a nau toki foki mai mei he fonua ko Sīlia, na'e teunga'i 'e Az Zubair 'a e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam mo Abu Bakar 'aki 'a e ngaahi kofu hinehina. Na'e fanongo 'a e kau Mosilemi 'i Medina ki he ha'u 'a e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam mei Mecca, pea na'a nau 'alu ki Harrah he pongipongi kotoa pe ke talitali 'ene a'u mai kae 'oua kuo fakamālohi'i kinautolu 'e he 'ea vela 'o e ho'ata ke nau foki ki 'api. 'I he 'aho 'e taha, 'i he'enau foki ki honau ngaahi 'api, hili 'enau tatali 'i ha taimi fuoloa, na'e kaka hake ha tangata Siu ki he tumutumu 'o e taha 'o 'enau ngaahi kolotau 'i he taumu'a ke sio kiate ia, ka na'a ne sio ki he Talafekau 'a Allah (melino mo e ngaahi tapuaki 'o Allaah ke 'iate ia) mo hono ngaahi kaungame'a 'oku nau teunga hinehina, 'oku nau mole 'a e micor herageat - 'i he. Na‘e ‘ikai lava ‘e he Siú ‘o mapule‘i ia mei he‘ene kaila ‘i he mā‘olunga taha ‘o hono le‘ó; 'E kakai 'Alepea, ko homou taki 'eni na'a mou tatali ki ai'. Na'e movete leva 'a e kau Mosilemi ke to'o 'enau ngaahi me'atau pea nau fakafe'iloaki 'a e a'u mai 'a e Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'i he tu'a 'o Harrah. Naʻá ne tuʻu ʻi ha laine mo kinautolu ʻi he tafaʻaki toʻomataʻú kae ʻoua kuó ne tuʻu ʻi Bani ʻAmru bin ʻAuf. Ko e 'aho ko ia ko e Monite 'o e mahina ko Rabi'ul Awwal. Naʻe tuʻu ʻa ʻApu Peka lolotonga ʻene tangutu fakalongolongo. Ko ia naʻe kamata ke talamonū ʻa e kakai ʻo e Ansar ʻa ia naʻe teʻeki ke nau sio ki he Palōfitá kia ʻApu Bakr kae ʻoua kuo tō hangatonu ʻa e maama ʻo e laʻaá ki he Rasulullah. Ko ia naʻe fakaofiofi atu ʻa ʻApu Peka kiate ia ʻo ne ʻufiʻufi ia ʻaki hono kofukofú. Ko e taimi ia na'e 'ilo ai 'e he kakai pe ko hai 'a Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam. Na'e nofo 'a Rasulullah 'i he 'api 'o Bani 'Amru bin 'Auf 'i ha po 'e hongofulu nai pea na'a ne langa ha mosque 'a ia na'e langa 'i he makatu'unga 'o e lotu, pea lotu leva 'a Rasulullah 'i he mosque ko ia. Ko hono hokó naʻá ne heka ʻi heʻene kāmelí ʻo luelue mo e kakaí kae ʻoua kuo ngungulu ʻene kāmelí ʻi he falelotu Rasulullah shallallahu ʻalaihi wasallam ʻi Medina, ko e falelotu ʻoku lotu ai ʻa e kau Mosilemí. Ki muʻá, ko e mosque ko ha feituʻu ia ki hono fakamāfanaʻi ʻo e ngaahi teiti ʻoku ʻa Suhail mo Sahal, ko ha ongo tamaiki mate ʻi he malumalu ʻo e tauhi ʻo As'ad bin Zurarah. Pea ‘i he ngungulu ‘ene kāmelí, na‘e pehē ange ‘e Rasulullah: ‘Ka finangalo ‘a e ‘Otuá, ko e feitu‘u eni ‘oku ou nofo aí’. Pea na'e ui leva 'e he Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'a e ongo tamai mate ke na fakatau mai ha feitu'u 'oku fakamomoa ai 'a e ngaahi teiti ke ngaue'aki ko e mosque. Naʻe pehē ʻe he ongo tamai paeá; 'ʻIkai. Na‘e a‘u ‘o mau ‘oatu ia kiate koe. 'E Talafekau 'a Allah'. Ka na'e 'ikai fie tali 'e he Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'a e me'a'ofa hono ua kae 'oua kuo faifai pea ne fakatau ia mei he ongo tamaiki. Ko hono hokó naʻá ne langa ia ko ha mosque pea kamata ke hiki ʻe he Palōfita sallallaahu ʻalaihi wasallam mo hono ngaahi kaungāmeʻá ha ngaahi maka ke langa ʻaki. Lolotonga 'ene hiki 'a e ngaahi maka, na'a ne pehe: 'Ko e ngaahi me'a na'e 'omi ki heni - 'a e ngaahi maka - 'oku 'ikai ko ha ngaahi me'a mei Khaibar. Ko e ngaahi me'a ni 'oku lelei ange, 'e homau Rabb, pea ma'a ange'. Pea naʻá ne toe pehē: ‘ʻE Allah, ko e moʻoni ko e palé ko e pale ia ʻo e moʻui hili ʻa e maté. Ko ia tāpuakiʻi ʻa e kau ʻAnisa mo e kau Muhajirin'. Na'e 'omi 'e he narrator 'a e ngaahi fatu ta'anga mei ha taha mei he kau Mosilemi ka na'e 'ikai ke ne lave mai kiate au. Naʻe pehē ʻe ʻIpini Sihapi; 'I he lotolotonga 'o e ngaahi hadith 'oku 'i ai, 'Oku 'ikai ha hadith 'e taha 'oku ne fakamatala'i na'e fakahoko 'e he Palofita sallallaahu 'alaihi wasallam 'a e fatu ta'anga haohaoa kehe mei he . mei he hadith ko 'eni'.