Imam Bukhari : 3616

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ قَطُّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا نَحْوَ أَرْضِ الْحَبَشَةِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ وَهُوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الْأَرْضِ وَأَعْبُدَ رَبِّي قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَإِنَّ مِثْلَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ وَلَا يُخْرَجُ إِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَأَنَا لَكَ جَارٌ ارْجِعْ وَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبَلَدِكَ فَرَجَعَ وَارْتَحَلَ مَعَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ فَطَافَ ابْنُ الدَّغِنَةِ عَشِيَّةً فِي أَشْرَافِ قُرَيْشٍ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لَا يَخْرُجُ مِثْلُهُ وَلَا يُخْرَجُ أَتُخْرِجُونَ رَجُلًا يَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَيَصِلُ الرَّحِمَ وَيَحْمِلُ الْكَلَّ وَيَقْرِي الضَّيْفَ وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَلَمْ تُكَذِّبْ قُرَيْشٌ بِجِوَارِ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَقَالُوا لِابْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَلْيُصَلِّ فِيهَا وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ وَلَا يُؤْذِينَا بِذَلِكَ وَلَا يَسْتَعْلِنْ بِهِ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَقَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لِأَبِي بَكْرٍ فَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ بِذَلِكَ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ وَلَا يَسْتَعْلِنُ بِصَلَاتِهِ وَلَا يَقْرَأُ فِي غَيْرِ دَارِهِ ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ وَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَنْقَذِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ وَهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ وَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ بِجِوَارِكَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَقَدْ جَاوَزَ ذَلِكَ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَأَعْلَنَ بِالصَّلَاةِ وَالْقِرَاءَةِ فِيهِ وَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ نِسَاءَنَا وَأَبْنَاءَنَا فَانْهَهُ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ وَإِنْ أَبَى إِلَّا أَنْ يُعْلِنَ بِذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ فَإِنَّا قَدْ كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لِأَبِي بَكْرٍ الِاسْتِعْلَانَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَاقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيَّ ذِمَّتِي فَإِنِّي لَا أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَإِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْمُسْلِمِينَ إِنِّي أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لَابَتَيْنِ وَهُمَا الْحَرَّتَانِ فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ وَرَجَعَ عَامَّةُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ إِلَى الْمَدِينَةِ وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ قِبَلَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ نَعَمْ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ وَهُوَ الْخَبَطُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَمَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدَاءٌ لَهُ أَبِي وَأُمِّي وَاللَّهِ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلَّا أَمْرٌ قَالَتْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي بَكْرٍ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ الصَّحَابَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَيَّ هَاتَيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالثَّمَنِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ وَصَنَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا فَرَبَطَتْ بِهِ عَلَى فَمِ الْجِرَابِ فَبِذَلِكَ سُمِّيَتْ ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ قَالَتْ ثُمَّ لَحِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلِ ثَوْرٍ فَكَمَنَا فِيهِ ثَلَاثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ غُلَامٌ شَابٌّ ثَقِفٌ لَقِنٌ فَيُدْلِجُ مِنْ عِنْدِهِمَا بِسَحَرٍ فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ فَلَا يَسْمَعُ أَمْرًا يُكْتَادَانِ بِهِ إِلَّا وَعَاهُ حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلَامُ وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنْ الْعِشَاءِ فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلٍ وَهُوَ لَبَنُ مِنْحَتِهِمَا وَرَضِيفِهِمَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلَاثِ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي الدِّيلِ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيَا خِرِّيتًا وَالْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ قَدْ غَمَسَ حِلْفًا فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ السَّهْمِيِّ وَهُوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلَاثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلَاثٍ وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ وَالدَّلِيلُ فَأَخَذَ بِهِمْ طَرِيقَ السَّوَاحِلِقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍيَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلَانًا وَفُلَانًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهِيَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَيَّ وَأَخَذْتُ رُمْحِي فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الْأَرْضَ وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا فَرَفَعْتُهَا تُقَرِّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الْأَزْلَامَ فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لَا فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَعَصَيْتُ الْأَزْلَامَ تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ لَا يَلْتَفِتُ وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الِالْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً إِذَا لِأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ فَاسْتَقْسَمْتُ بِالْأَزْلَامِ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ فَنَادَيْتُهُمْ بِالْأَمَانِ فَوَقَفُوا فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنْ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلَانِي إ

Bize [Ýahýa bin Bukaýr] bize [Al Laýts] ['Ukaýl]-dan [Ibn Şihab] aýtdy, maňa ['Urwan bin Az Zubeýr] şeýle diýdi: ['Aýşe] radiallahu anha, Pygamberiň aýaly şeýle diýdi: "Ene-atamyň ikisi hem yslam dinini kabul edende, men heniz kämillik ýaşyna ýetmändim, şondan bäri Allahyň Resuly [sallallahu aleýhi wesellem] bizi gün boýy, ertir-agşam görmäge gelen bir gün hem bolmady. Musulmanlar synag edilende, Abu Bekr gidip, Habasýa - Efiopiýa - göç etdi, Barkal Ghimada gelende, taýpa baştutany Ibn Ad Dagyna onuň ýanyna baryp: "Eý, Abu Bekr, sen nirä gidýärsiň?" diýdi. Abu Bekr: "Meniň halkym meni kowdy, şonuň üçin men Hudaýyma ybadat etmek üçin dünýäniň dürli künjeklerine syýahat etmek isleýärin" diýip jogap berdi. Ibn Ad Dagyna şeýle diýdi: "Siziň ýaly adamlar gitmeli däl we çykarylmaly däl, sebäbi siz hiç zady bolmadyklar üçin işleýänlerden, gatnaşyk gurýanlardan, ejizleri goldaýanlardan, myhmanlary kabul edýänlerden we hakykat ýolunda hemişe kömek edýänlerden biri. Men siziň goragçyňyz bolaryn. Şonuň üçin gaýdyp, öz ýurduňyzda Hudaýyňyza sežde ediň". Şeýdip, Abu Bekr gaýdyp geldi we Ibn Ad Dagyna onuň bilen gitdi. Soňra Ibn Ad Dagyna günortan Kuraýş resmileriniň öňüne geçip, olara şeýle diýdi: "Hakykatdan-da, Abu Bekr ýaly adamlar gitmäge mynasyp däl we çykarylmaga mynasyp däl. Siz hiç zady bolmadyklar üçin işlemek, dostluk gurmak, ejizlere ideg etmek, myhmanlary kabul etmek we hakykat ýolunda hemişe kömek etmek isleýän adamlary çykarýarsyňyzmy?". Ahyrsoňy Kuraýş halky Ibn ad Dagynyň Abu Bekre garşy goragyny inkär etmedi we Ibn Ad Dagyna şeýle diýdi: «Abu Bekre diňe öýünde Rebine ybadat etmegi, namaz okamagy we isleýşi ýaly Gurhan okamagy buýur, ol bizi öz işleri bilen biynjalyk etmesin we sesli geplemesin, sebäbi biz munuň aýallarymyza we çagalarymyza fitne döretmeginden gorkýarys». Ibn Ad Dagyna muny Abu Bekre ýetirdi. Şeýdip, Abu Bekre öýünde namaz okamaga başlady we sesli geplemeýärdi we öýünden başga daşarda Gurhan okamaýardy. Soňra Abu Bekre howlusynda namaz okaýan jaý gurmak pikiri geldi, ol şol ýerde namaz okap, Gurhan okamak üçin ulanyp bilerdi. Emma müşrikleriň aýallary we çagalary haýran galyp, ol ýere ýygnandylar we Abu Bekre namaz okaýança garaşdylar. Bilşimiz ýaly, Abu Bekre aglamagy halaýan we Gurhan okanda gözýaşlaryny saklap bilmeýän adamdy. Şeýdip, müşriklerden bolan Kuraýş liderleri haýran galdylar we ahyrsoňy Ibn Ad Dagynany çagyryp, oňa şeýle diýdiler: "Hakykatdan-da, biz Abu Bekre seniň öýünde ybadat etmek kepilligiň bilen kepillik berdik, ýöne ol howlusynda namazhana gurup, sesli namaz okap we okaýyş edip, kepilligi bozdy, emma biz munuň aýallarymyza we çagalarymyza täsir etmeginden gorkýardyk we hakykatdanam şeýle boldy. Şonuň üçin oňa rugsat bermäň. Eger ol öýünde Rebbine ybadat etmek islese, rugsat beriň. Emma ol boýun gaçyryp, sesini çykarmagyny dowam etdirse, ondan goragyňyzy gaýtaryp bermegini soraň, sebäbi siziň ylalaşygy bozmagyňyzy halamaýarys we Abu Bekre bilen ylalaşyk baglaşmaga razy däl". Aýşa razyýallahu anha şeýle diýdi: "Şeýlelikde, Ibn Ad Dagyna Abu Bekre baryp: "Sen baglaşan ylalaşygyňy bilýärsiň, şonuň üçin ony saklaýarmyň ýa-da goragymy maňa gaýtaryp berermiň, sebäbi men araplaryň meniň ylalaşygy bozandygymy diňe bir baglanyşan adamym sebäpli eşitmegini halamaýaryn" diýdi. Şeýdip, Abu Bekre şeýle jogap berdi: "Men siziň goragyňyzyň kepilligini size gaýtaryp berýärin we Allanyň goragynyň kepilliginden razy boldum 'azza wejalla'. Şol wagt Pygamber sallallahu aleýhi wesellem Mekgede musulmanlara şeýle diýdi: "Hakykatdanam, göçüp giden ýeriňiziň iki gara gaýaly depäniň arasynda hurma agaçlary bar". Şeýlelik bilen, Medinä göçüp gitmek isleýänler. Şeýle hem, umuman, Habasýa göçüp gelenler hem Medinä göçüp gitdiler. Soňra Abu Bekr hem Medinä gitmäge taýýarlandy. Emma Resul sallallahu aleýhi wesellem oňa: "Ýeriňizde galyň, hakykatdanam göçüp gitmek üçin rugsat almagy umyt edýärin" diýdi. Abu Bekr: "Hakykatdanam kakamyň haky üçin, muny garaşýarsyňyzmy?" diýdi. Ol: "Hawa, şeýle" diýdi. Şonuň üçin Abu Bekr Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň göçüşinde oňa ýoldaş bolup biljekdigine umyt baglady. Şonuň üçin ol iki münýän haýwanyny dört aýlap Samur ýapraklary bilen iýmitlendirdi. Ibn Şihab şeýle diýdi: "Urwa şeýle diýdi: "Aýşe radiallahu anha şeýle diýdi: Bir gün günortan Abu Bakaryň öýünde otyrkak, birden biri Abu Bakara: "Allahyň Resuly sallallahu aleýhi wesellem öň hiç haçan şeýle bir wagtda bize gelmän wagty gelýär" diýdi. Şonda Abu Bekr: "Ejemiň kakasy onuň üçin fidyä boldy. Allaha and bolsun, ol şeýle bir wagtda gelmezdi, ýöne möhüm bir iş bolmaly" diýdi. Aýşe radiallahu anha şeýle diýdi: "Resulallahu aleýhi wesellem gelip rugsat sorady we içeri girmäge çagyryldy. Ol içeri girip, Abu Bekrden: "Öýüňdäki adamlara çykmaklaryny buýur" diýdi. Abu Bekr: "Olar hem seniň maşgalaňdan, kakam seniň fidyäň, eý, Allanyň Resuly" diýdi. Soňra ol: "Hakykatdanam, maňa göçmäge rugsat berildi" diýdi. Abu Bekr sorady; — Kakamyň hatyrasyna size ýoldaşlyk etmelimi, eý, Allanyň Resuly? — diýip sorady. Allanyň Resuly: — Hawa, elbetde, — diýip jogap berdi. Abu Bekr: — Kakamyň hatyrasyna size ýoldaşlyk üçin düýelerimden birini alyň, — diýdi. Allanyň Resuly: — Bahasy bilen hökman, — diýdi. Aýşa razyýallahu anha: — Şeýdip, biz olaryň ikisi üçin hem gowy taýýarlyk gördük we olara iýmit taýýarladyk, ony deri haltada sakladyk. Şol bir wagtyň özünde, Asma bint Abu Bekr guşagyny iki bölege bölüp, bir bölegini deri halta daňmak üçin ulandy. Bu wakadan soň, ol soňra Dzatin Nithakain — iki kemer guşagy bolan aýal — diýlip atlandyryldy. — Aýşa razyýallahu anha sözüni dowam etdi; — Soňra Allanyň Resuly sallallahu aleýhi wesellem bilen Abu Bekr Tsur depesindäki bir gowaga geldiler. Olar ol ýerde üç gije gizlenip galdylar. Akylly we çalt zehinli ýaş ýigit Abdullah bin Abu Bekr olaryň ýanynda gijäni geçirmek üçin bardy. Daň atanda - gijäniň ahyrynda - ol olary terk etdi we irden Mekgede gijäni geçiren adam ýaly Kuraýyşlar bilen garyşdy. Olary aldap biljek syry eşitmedi, ýöne garaňky düşende habar bilen gelýänçä ýadynda saklaýardy. Abu Bekriň öňki guly Amir bin Fuhaýra geçileri sagyp, işa wagtyndan gysga wagt soň olara berýärdi. Şeýdip, olar gijäni täze süýt, ýagny Amir bin Fuhaýra geçileri irden otlaýança, geçilerden alnan süýt bilen rahat geçirmekleri mümkin boldy. Ol üç gije gizlenýän wagty her gije şeýle edýärdi. Soňra Resulullah sallallahu aleýhi wesellem we Abu Bekr Bani ad Diil taýpasyndan, ýagny Bani Abdu Adi taýpasyndan bolan taýpadan birini ýol görkeziji hökmünde işe aldylar. Ol adam syýahat ýoluny bilýän adamdyr. Bu adam Al-Aş bin Wa'iliň maşgalasy bilen ant içdi we ol şeýle hem Kuraýyş käfirleriniň dininde dindar adamdyr. Şeýle-de bolsa, Resulallah sallallahu aleýhi wesellem we Abu Bekr oňa ynandylar we iki münýän düýesini tabşyrdylar we üçünji gije daň atanda üç gijeden soň münýän düýeleri Tsur gowagyna getirmek barada onuň bilen ylalaşyk baglaşdylar. Soňra Amir bin Fuhaýra ikisi we ýol görkeziji bilen gitdi. Ýol görkeziji olar bilen kenarýaka ýoluny tutdy. [Ibn Şihab] şeýle diýdi: Maňa [kakasynyň] oňa [Suraka bin Malik bin Ju'sýamyň] şeýle diýenini eşidendigini [Abdur Rahman bin Malik Al Mudliji] aýtdy. Bize Kuraýyş käfirlerinden birnäçe ilçi geldi, olar Resulallah sallallahu aleýhi wesellem bilen Abu Bekriň arasynda olardan birini öldüren ýa-da ele geçiren adam üçin baýraklar bilen bäsleşik gurdular. Men öz halkymyň, Bani Mudlijiň ýygnagynyň ortasynda oturan wagtym, birden olaryň birine gelip, ýygnakda oturan biziň öňümizde durup: "Eý Suraka, hakykatdanam ýaňy kenarda gara gördüm. Men olaryň Muhammed we onuň ýoldaşlarydygyny pikir etdim" diýdi. Suraka: "Men olaryň gürrüň edilýändigini bilýärdim, ýöne oňa: "Hakykatdanam, olar Allanyň Resulynyň topary däl, ýöne siz falan adamyň biziň içalylarymyz bilen syýahat edýändigini gördüňiz" diýdim. Men ýygnakda birnäçe wagt galdym, soňra öýe baryp, öýe girdim. Soňra hyzmatkärime atymy depäniň arkasyndan çykaryp, men gelýänçäm saklamagy tabşyrdym. Naýzamy alyp, öýüň arkasyndan çykdym. Naýzamyň aşagyny ýere goýup, ýokarsyny aşak düşürip, gizledim. Atyma ýetenimde, derrew atyna mündüm. Olara ýakynlaşmak üçin atymy tizleşdirdim. Olara golaýlanymda, atym ýere ýykyldy we men ýüzüm aşak ýykyldym." Men turup, elimi okdana uzatdym we bije çekmek üçin gural hökmünde ulanmak üçin birnäçe ok çykardym. Oklaryň nähili çekilendigini düşündirmek isledim, olara zyýan ýetirerinmi ýa-da ýetirmerinmi. Çykan bije meniň halamaýan zadymdy. Soňra bije çekişiň netijelerine ynanman, ýene-de atyma mündüm, şonuň üçin olara ýene-de ýakynlaşyp bildim. Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) okaýandygyny eşitjek derejede ýakynlaşdymda we ol başyny öwürmedi, Abu Bekr bolsa öňe-yza seredip durka, atymyň öň aýaklary ýene-de ýere çökdi, dyzlaryna ýetdi we men ondan zyňyldym. Men atymy itekledim, ol aýaklaryny zor bilen çykaryp bildi. Atym dik duranda, otdan däl-de, yzlaryndan tüsse çykyp, bulut ýaly asmana galdy. Soňra ýene-de bije çekmek bilen düşündirmek isledim we çykan bije meniň halamaýan bijem boldy. Ahyrsoňy, howpsuzlygyň kepilligi bilen olary çagyrdym. Şeýdip, olar saklandylar. Soňra men olara ýetýänçäm atymy mündüm. Men olary öldürmekde şowsuz bolanymda, Pygamberiň (sallallahu aleýhi we sellem) işiniň ýeňiş gazanjakdygy ýadyma düşdi. Men oňa: "Hakykatdan-da, seniň kowmuň seniň üçin baýrak taýýarlady" diýdim. Soňra men olara halkyň oňa näme gözleýändigini aýtdym. Soňra men olara iýmitlerimi we emlägimi hödürledim, ýöne olaryň hiç biri azaltmady we mende bar zady sorady. Emma ol: "Biziň barlygymyzy gizlin saklaň" diýdi. Soňra men ondan howpsuzlyk kepil hatyny ýazmagyny haýyş etdim, şonuň üçin ol Amir bin Fuhaýra ony aşgarlanan deri ýüzüne ýazmagyny buýurdy. Soňra Pygamber sallallahu aleýhi wesellem ýoluny dowam etdirdi. Ibn Şihab şeýle diýdi: "Urwa bin Az Zubeýr maňa Pygamber sallallahu aleýhi wesellemiň Az Zubeýr bilen musulman söwda kerwenleriniň toparynda duşuşandygyny habar berdi. Olar ýaňy Siriýa ýurdundan gaýdyp gelen söwdagärlerdi, Az Zubeýr Pygamber sallallahu aleýhi wesellem bilen Abu Bakary ak eşiklere geýdirdi." Medinedäki musulmanlar Pygamberiň (sallallahu aleýhi wesellem) Mekgeden çykýandygyny eşidip, her gün irden onuň gelmegini garşylamak üçin Harra gidýärdiler, günortan howasy olary öýlerine gitmäge mejbur edýärdi. Bir gün, uzak wagtlap garaşandan soň, öýlerine gaýdyp gelenlerinde, bir ýewreý görmek isleýän zady üçin galalarynyň biriniň depesine çykdy, ýöne ol Allahyň Resulynyň (sallallahu aleýhi wesellem) we onuň ak geýimli ýoldaşlarynyň mirajda - gyzgyn yssyda - ýitip gidendigini gördü. Ýewreý özüne erk edip bilmedi we sesiniň ýokary derejesinde gygyrdy: "Eý, araplar, bu siziň garaşýan ýolbaşçyňyz." Musulmanlar derrew ýaraglaryny almaga ylgaşdylar we Allahyň Resulynyň (sallallahu aleýhi wesellem) gelmegini Harranyň arka tarapynda garşyladylar. Ol Bani Amr bin Awfda saklanýança, sag tarapda olar bilen bir hatarda durdy. Şol gün Rabi'ul Awwal aýynyň duşenbe günidi. Abu Bekr sessiz oturyp, turdy. Şeýlelikde, Pygamberimizi hiç haçan görmedik ansar halky, gün şöhlesi göni Resulullahyň üstüne düşýänçä, Abu Bekri gutlamaga başladylar. Şeýlelikde, Abu Bekir onuň ýanyna gelip, ony ýaglygy bilen örtdi. Şonda adamlar Resulullahyň kimdigini bildiler. Resulullah on gije töweregi Bani Amru bin Awfyň öýünde galdy we takwa esasynda gurlan metjit gurdy, soňra Resulullah şol metjitde namaz okady. Soňra ol düýesine münüp, adamlar bilen bile ýöredi, ýöne onuň düýesi musulmanlaryň namaz okaýan Medinedäki Resulullahyň metjitinde gygyrdady. Öňler metjit As'ad bin Zuraranyň gözegçiliginde bolan iki ýetim Suhaýl we Sahalyň hurma guradýan ýeridi. Soňra düýesi gygyrdady, Resulullah: "Hudaýyň razylygy bilen, men şu ýerde ýaşaýaryn" diýdi. Soňra Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem iki ýetimi hurmalaryň guradylan ýerini we olary metjit hökmünde ulanmak üçin satyn almaga çagyrdy. Iki ýetim: "Ýok. Biz ony size hem berdik. Eý Allanyň Resuly" diýdiler. Emma Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem ikinji sowgady kabul etmek islemedi, ahyrsoňy ony iki çagadan satyn aldy. Soňra ol ony metjit hökmünde gurdy we Pygamberimiz sallallahu aleýhi wesellem we onuň ýoldaşlary ony gurmak üçin daşlary göçürmäge başladylar. Daşlary göçürip barýarka: "Bu ýere getirilen zatlar - daşlar - Haýbardan gelen zatlar däl. Eý Rabbimiz, bular has gowy we has arassa" diýdi. Şeýle hem ol: "Eý Alla, hakykatdanam sylag ahyretiň sylagydyr. Şeýlelik bilen, Ensarlara we Muhajirlere bereket ber" diýdi. Rowaýatçy musulmanlardan biriniň goşgusyny getirdi, ýöne ol maňa aýtmady. Ibn Syhab şeýle diýdi: Bar bolan hadyslaryň arasynda Allahyň Resulynyň (sallallahu aleýhi wesellem) bu hadysdan başga şygyr getirendigini düşündirýän ýekeje hadys hem ýok.