Imam Bukhari : 3424

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُقَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَا حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَ قَالَا لَا فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لَأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لَا يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلًا تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ أَوْ النَّحْلَ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ فَمَا هُوَ إِلَّا أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي أَوْ أَكَلَنِي الْكَلْبُ حِينَ طَعَنَهُ فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لَا يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلَا شِمَالًا إِلَّا طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلَاةً خَفِيفَةً فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي فَجَالَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ غُلَامُ الْمُغِيرَةِ قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مِيتَتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الْإِسْلَامَ قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ الْعَبَّاسُ أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ أَيْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا قَالَ كَذَبْتَ بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ فَقَائِلٌ يَقُولُ لَا بَأْسَ وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَجَاءَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَيْهِ وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدَمٍ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ ثُمَّ شَهَادَةٌ قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لَا عَلَيَّ وَلَا لِي فَلَمَّا أَدْبَرَ إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الْأَرْضَ قَالَ رُدُّوا عَلَيَّ الْغُلَامَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَيَّ مِنْ الدَّيْنِ فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَإِلَّا فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ وَلَا تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلَامَ وَلَا تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلَامَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي وَلَأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ قَالَ ارْفَعُونِي فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَيْءٍ أَهَمُّ إِلَيَّ مِنْ ذَلِكَ فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ فَوَلَجَتْ دَاخِلًا لَهُمْ فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنْ الدَّاخِلِ فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ قَالَ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَحَقَّ بِهَذَا الْأَمْرِ مِنْ هَؤُلَاءِ النَّفَرِ أَوْ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْأَمْرِ شَيْءٌ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ فَإِنْ أَصَابَتْ الْإِمْرَةُ سَعْدًا فَهُوَ ذَاكَ وَإِلَّا فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلَا خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الْأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَنْصَارِ خَيْرًا{ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ }أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الْأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الْإِسْلَامِ وَجُبَاةُ الْمَالِ وَغَيْظُ الْعَدُوِّ وَأَنْ لَا يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلَّا فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَعْرَابِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الْإِسْلَامِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَيُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ وَلَا يُكَلَّفُوا إِلَّا طَاقَتَهُمْ فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَتْ أَدْخِلُوهُ فَأُدْخِلَ فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلَاءِ الرَّهْطُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلَاثَةٍ مِنْكُمْ فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الْأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالْإِسْلَامُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَيَّ وَاللَّهُ عَلَيَّ أَنْ لَا آلُ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالَا نَعَمْ فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْقَدَمُ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ ثُمَّ خَلَا بِالْآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ فَبَايَعَهُ فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ

[Musa bin Ysmaýyl] bize [Abu Awanah]-dan [Huşeýnden] [Amr bin Maýmundan] gürrüň berdi, ol şeýle diýdi: Men [Omar bin Al Hattab razyýallahu anhu]-ny pyçaklanmazdan birnäçe gün öň Medinede gördüm. Ol Huzaýfa bin Al Ýamanyň we Osman bin Hunaýfyň öňünde durdy. Omar sorady: "Siz ikiňiz nähili? Ikiňiz hem salgyt salynýan Sawad halkyna güýjünden artyk bir zat ýüklemekden gorkýarsyňyzmy?" Olar ikisi hem jogap berdiler: "Biz olara güýjüne görä syýasat ýükleýäris, uly artykmaçlyk ýok". Omar aýtdy: "Eger Allah Subhanahu we Tagala meni halas etse, men Yrak halkynyň dul aýallarynyň menden soň hiç kime mätäç bolmazlygyna rugsat bererin". Rowaýatçy şeýle diýdi: "Şol gürrüňden soň, Omar betbagtçylyga - pyçaklanma - sezewar bolandan soň dördünji güne çenli gün geçirdi. Rowaýatçy - Amru- şeýle diýdi; "Men turdum, Omar betbagtçylyga uçran güni ertirlik naharynda Abdullah bin Abbasdan başga meniň bilen onuň arasynda hiç kim ýokdy. Daň atanda, Omar namazyň hatarlaryndan geçip, soňra: "Sütüni düzle" diýip, namaza imamlyk etmek isledi. Ol jemagaty görüp bilmeýän wagty, hatarlarda boşluklar döredi, Omar öňe çykyp, tekbir aýtdy. Görünüşine görä, ol birinji rekagatda hemmeleriň namaza goşulmagyna mümkinçilik bermek üçin Ýusup süresini ýa-da "Nahl" ýa-da şuňa meňzeş zatlary okady. Men ondan tekbirden başga hiç zat eşitmedim, birden onuň: "Meni kimdir biri öldürdi" ýa-da "it maňa hüjüm etdi" diýip gygyrýandygyny eşitdim, görünüşine görä, kimdir biri ony iki ýüzli pyçak bilen pyçaklady. Pyçakçy sag ýa-da çep tarapdaky adamlaryň arasyndan geçmedi, ýöne olary hem pyçaklady, on üç adamy pyçaklady, netijede olaryň ýedisi öldi. Musulmanlaryň biri wakany görende, paltosyny zyňyp, ganhory urdy." Ol indi gaçyp bilmejekdigini bilende, öz janyna kast etdi. Omar Abdurrahman bin Aufyň elinden tutup, ony öňe çekdi. Omara ýakyn bolan islendik adam meniň gören zadymy görüp bilerdi. Metjidiň burçlaryndaky adamlara gelende bolsa, näme bolandygyny bilmeýärdiler, diňe Omaryň sesini eşitmeýärdiler. Olar: "Subhaanalah, Subhaanalah - Allaha şükürler bolsun" diýdiler. Şeýdip, Abdurrahman jemagat namazyny ýeňil dowam etdirdi. Namaz gutarandan soň, Omar: "Eý Ibn Abbas, meni kim öldürdi" diýip sorady. Ibn Abbas birnäçe wagtlap aýlanyp, soňra yzyna gaýdyp geldi we: "Mugiranyň guly" diýdi. Omar: "Eý, pyçak ýasamakda ussat gul?" diýip sorady. Ibn Abbas: "Hawa, şeýle" diýip jogap berdi. Omar: "Alla ony öldürsin, hakykatdanam men oňa ýagşylyk etmegi tabşyrdym" diýdi. Meni musulman diýip öňe sürýän adamyň elinden öldürmedik Alla şükürler bolsun. Hakykatdan-da, sen we kakaň arap däl käfirleriň Medinäniň töwereginde aýlanyp ýörenini halaýardyň. Iň köp gula eýe bolan Abbasdy. Ibn Abbas: "Isleseň, men islendik zady ederin. Diýmek, isleseň, olary öldüreris" diýdi. Omar: "Ýalan aýdýarsyň, sebäbi olar eýýäm seniň diliňde gepleýän, seniň kyblaňa seredip namaz okaýan we seniň hajyň ýaly haj eden bolsalar, olary nädip öldürip bilersiň?" diýdi. Soňra Omar öýüne äkidildi we biz onuň bilen bile gitdik. Şol wagt adamlar öň hiç haçan şol gün ýaly betbagtçylyga uçramadyk ýalydylar. Olaryň arasynda käbirleri: "Ol gowy" diýdiler. Beýlekileri bolsa: "Men onuň ykbaly üçin örän alada edýärin" diýdiler. Soňra Omara şerap berildi we ol iýdi, ýöne iýmit onuň aşgazanyndan çykdy. Soňra oňa süýt berildi, soňra ol ýene-de içdi, ýöne süýt ýarasyndan çykdy. Ahyrsoňy adamlar Omaryň tiz wagtdan öljekdigine düşündiler. Şeýdip, biz ony zyýarat etmäge girdik we yzymyzdan gelen adamlar gelip, ony öwdüler. Birden bir ýaş ýigit gelip: "Eý, Amirul Mu'minin, saňa Allanyň hoş habary bilen bereket bolsun, sebäbi sen Resulullahyň dosty bolup ýaşadyň we öňkiler seniň bilýän bilimiň görnüşinde yslamy kabul etdiler. Soňra saňa lider bolmak tabşyrylýar we sen ony adalatly ýerine ýetirdiň, soňra şehit bolup ölýärsiň" diýdi. Omar: "Eger meniň halyfalygym bitarap gutarsady, men özümi bagtly duýardym, günäkär bolmazdym we hiç hili sylag almazdym" diýdi. Ýaş ýigit geçende, onuň eşikleri ýere degip duran ýaly boldy, şonda Omar: "Ýaş ýigidi maňa gaýtaryp getir" diýdi. Omar oňa: "Eý, doganymyň ogly, eşikleriňi çykar, sebäbi bu eşikleriňi has gowy saklar we seni Rebbiňe has wepaly eder. Eý, Abdullah bin Omar, meniň näçe bergim bardygyna seret" diýdi. Şeýdip, olar hasaplap, bergileriň 86 müň ýa-da şuňa meňzeşdigini anykladylar. Omar şeýle diýdi: "Eger Omaryň maşgalasynyň emlägi ýeterlik bolsa, olar bergilerini öz emläkleri bilen töleýärler. Emma, eger ýeterlik bolmasa, onda Beni Adý bin Kaabdan soraň. Eger olaryň baýlygy henizem ýeterlik bolmasa, onda Kuraýşyň halkyndan soraň we olardan başga zat sorap olary çetleşdirmäň, soňra meniň bergimi şu emläkler bilen töleň. Aýşe, Ümmül Mu'miniň radiallahu anha bilen duşuşyň we Omardan salam ýetiriň we munuň Amirul Mu'miniňdendigini aýtmaň, sebäbi şu gün mö'miniňler üçin men indi ýolbaşçy däl we Omar bin Al Hatsabyň iki ýoldaşynyň ýanynda jaýlanmak üçin rugsat sorandygyny aýdýaryn". Şeýdip, Abdullah bin Omar ony garşylady, rugsat sorady we soňra Aýşe, Alla ondan razy bolsun, bilen duşuşmaga girdi. Görünen ýaly, Abdullah bin Omar Aýşany (Alla ondan razy bolsun) aglap otyrka tapdy. Soňra ol şeýle diýdi: "Omar bin Al Hattab size salam iberýär we iki ýoldaşynyň - Allahyň Resulynyň (sallallahu aleýhi we sellem) we Abu Bekriň (Allah ondan razy bolsun) ýanynda jaýlanmak üçin rugsat soraýar." Aýşa (Allah ondan razy bolsun) şeýle diýdi: "Aslynda, men hem muny özüm üçin isleýärin, ýöne şu gün özüm üçin ileri tutmaryn." Abdullah bin Omar gaýdyp gelende, Omara: "Ine, ol, Abdullah bin Omar geldi" diýildi. Omar: "Meni göteriň" diýdi. Bir adam gelip ony goldady. Omar: "Näme habar getirýärsiň?" diýip sorady. Ibn Omar: "Eý, möminleriň emiri, saňa ýaraýan habar" diýip jogap berdi. Aýşa size rugsat berdi. Omar: "Alhamdulillah" diýdi. Meniň üçin mundan möhüm zat ýok. Eger men ölen bolsam, jesedimi oňa alyp baryň we salamymy ýetiriň, soňra Omar bin Al Hattabyň rugsat sorandygyny aýdyň. Eger rugsat berse, meni jaýlaň - jaýlaň - ýöne eger ol boýun almasa, jesedimi musulman gonamçylygyna gaýtaryň. Soňra Hafşa, Ümmül-möminiň we onuň bilen birnäçe aýal geldi. Biz ony görenimizde, derrew turduk. Soňra Hafşa Omaryň ýanyna baryp, bir pursat aglady. Soňra birnäçe erkek içeri girmek üçin rugsat sorady, şonuň üçin Hafşa otagyň içine girdi, sebäbi kimdir biri içeri girmek isledi. Şeýdip, otagyň arkasyndan Hafşanyň aglaýan sesini eşitdik. Adamlar: "Eý, Amirul-möminiň, wesýet ber. Öz ornuňyzy kesgitläň" diýdiler. Omar: "Men bu işe Allahyň Resuly ölende olardan razy bolanlardan ýa-da olaryň bir toparyndan has hakly birini tapmadym" diýdi. Şonuň üçin ol "Ali", "Osman", "Az-Zubeýr", "Talha", "Sa'ad" we "Abdur-Rahman" atlaryny agzady. Soňra ol: "Abdullah bin-Omar size garşy şaýat bolar" diýdi. Emma, onuň bu meselede hiç hili orny ýokdy we bu wezipe onuň üçin diňe bir güýmenje görnüşidi. Eger ýolbaşçylyk Sa'ada düşse, onda ol bu işe ýolbaşçylyk eder. Emma eger ol däl bolsa, ondan kömek soraň. Siziň araňyzda bu işe kim ýolbaşçylyk etse, men ony ejizlik ýa-da dönüklik sebäpli işden çykarmaryn. Soňra Omar şeýle diýdi: "Men özümden soňky halyflara muhajirleriň hukuklaryny düşünmegi we olaryň hormatyny goramagy wesýet etdim. Şeýle hem, men oňa bu ýurtda - Medinä - ýaşaýan we olaryň gelmeginden öň ynanan muhajirlere - ýagşy adamlary kabul etmäge we olaryň arasyndan ýalňyşanlary bagyşlamaga hemişe ýagşylyk etjekdigine söz berdim. Şeýle hem, men oňa bu şäheriň ähli ilatyna ýagşylyk etmegi maslahat berdim, sebäbi olar yslamyň goragçylary we yslam üçin baýlyk bagyş etdiler we duşmana garşy berk boldular. Olardan diňe artykmaç baýlyklaryny islegleri bilen almaň. Şeýle hem, men oňa beduin araplara ýagşylyk etmegi maslahat berdim, sebäbi olar arap halkynyň ata-babalary we yslamyň öňdebaryjylarydyr we olardan esasy baýlyklary zekat hökmünde almaly däl-de, olaryň arasynda garyplara paýlanmagy maslahat berdim." Şeýle hem men oňa Ahlu Zimma bilen baglaşylan ylalaşygy ýerine ýetirmegi maslahat berdim - salgyt tölemeli musulman däl raýatlar - ýagny, Allahyň we Onuň Resulynyň (sallallahu aleýhi wesellem) goragy astynda bolan adamlar - salgyt töleýänçä - we söweşmek isleýän Ahlu Zimma bilen söweşmeli, şeýle hem olara güýjünden başga ýük ýüklenmeli däl. Omar dem alandan soň, biz onuň bilen gitdik we pyýada ýola düşdük. Abdullah bin Omar Aýşe radiallahu anha salam berdi we soňra: "Omar bin Al-Hattab rugsat sorady" diýdi. Aýşe radiallahu anha: "Ony goýuň" diýdi. Şeýdip, Omaryň jesedi gabra goýuldy we iki dosty bilen ýan-ýana goýuldy. Omaryň jesedini jaýlap bolandan soň, halyfyň mirasdüşerini tapmak üçin bellenen adamlar ýygnandylar. Abdurrahman bin Auf: "Muny üçüňiz üçin bir mesele ediň" diýdi. Şonda Zubeýr: "Men işlerimi Alyya tabşyrýaryn" diýdi. Talha bolsa: "Men işlerimi Osmana tabşyrdym" diýdi. Şol bir wagtyň özünde Saad: "Men işlerimi Abdur Rahman bin Aufya tabşyrdym" diýdi. Soňra Abdur Rahman bin Auf: "Siziň haýsyňyz bu işi taşlamaga razy bolsa, biz ony beýlekisine tabşyrarys, Allah we Yslam oňa gözegçilik eder" diýdi. Hakykatdan-da, adam öz gözünde öz arasynda kimiň iň gowudygyny görüp biler. Iki hormatly adam - Osman we Ali - dymdylar. Soňra Abdur Rahman: "Siz bu işi maňa tabşyryň. Allah meni gözegçilik edýär we men siziň araňyzda kimiň iň gowudygyny saýlamakda özbaşdak bolmaryn" diýdi. Ikisi hem: "Bolýar" diýdiler. Şeýdip, Abdur Rahman ikisiniň biriniň elinden tutup: "Meniň üçin şeýle" diýdi. “Sen Allahyň Resulynyň (sallallahu aleýhi wesellem) garyndaşysyň we yslamda öňkileriň arasyndan - ulysyndan - bilýärsiň we Allah seni gözegçilikde saklar. Eger men bu işi saňa tabşyrsam, elbetde, sen adalatly hereket edersiň we eger men bu işi Osmana tabşyrsam, elbetde, sen diňleýärsiň we gulak asarsyň”. Soňra ol Osman bilen ýekelikde gürleşdi we Aly bilen eden ýaly diýdi. Ol wepalylyk kasamyny içende, Abdurrahman: “Eliňi galdyr, eý Osman” diýdi. Şeýdip, Abdurrahman Osmana wepalylyk kasamyny içdi, soňra Aly oňa goşuldy, soňra ýaşaýjylar Osmana wepalylyk kasamyny içmäge geldiler.