Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)



Imam Bukhari : 3424

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُقَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَا حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الْأَرْضَ مَا لَا تُطِيقُ قَالَ قَالَا لَا فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لَأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لَا يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلًا تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ أَوْ النَّحْلَ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ فَمَا هُوَ إِلَّا أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي أَوْ أَكَلَنِي الْكَلْبُ حِينَ طَعَنَهُ فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لَا يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلَا شِمَالًا إِلَّا طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلَاةً خَفِيفَةً فَلَمَّا انْصَرَفُوا قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي فَجَالَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ غُلَامُ الْمُغِيرَةِ قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مِيتَتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الْإِسْلَامَ قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ الْعَبَّاسُ أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ أَيْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا قَالَ كَذَبْتَ بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ فَقَائِلٌ يَقُولُ لَا بَأْسَ وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَجَاءَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَيْهِ وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدَمٍ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ ثُمَّ شَهَادَةٌ قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لَا عَلَيَّ وَلَا لِي فَلَمَّا أَدْبَرَ إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الْأَرْضَ قَالَ رُدُّوا عَلَيَّ الْغُلَامَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَيَّ مِنْ الدَّيْنِ فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَإِلَّا فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ وَلَا تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلَامَ وَلَا تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلَامَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي وَلَأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ قَالَ ارْفَعُونِي فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَا كَانَ مِنْ شَيْءٍ أَهَمُّ إِلَيَّ مِنْ ذَلِكَ فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ فَوَلَجَتْ دَاخِلًا لَهُمْ فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنْ الدَّاخِلِ فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ قَالَ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَحَقَّ بِهَذَا الْأَمْرِ مِنْ هَؤُلَاءِ النَّفَرِ أَوْ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْأَمْرِ شَيْءٌ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ فَإِنْ أَصَابَتْ الْإِمْرَةُ سَعْدًا فَهُوَ ذَاكَ وَإِلَّا فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلَا خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الْأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَنْصَارِ خَيْرًا{ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ }أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الْأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الْإِسْلَامِ وَجُبَاةُ الْمَالِ وَغَيْظُ الْعَدُوِّ وَأَنْ لَا يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلَّا فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ وَأُوصِيهِ بِالْأَعْرَابِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الْإِسْلَامِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَيُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ وَلَا يُكَلَّفُوا إِلَّا طَاقَتَهُمْ فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَتْ أَدْخِلُوهُ فَأُدْخِلَ فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلَاءِ الرَّهْطُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلَاثَةٍ مِنْكُمْ فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الْأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالْإِسْلَامُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَيَّ وَاللَّهُ عَلَيَّ أَنْ لَا آلُ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالَا نَعَمْ فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْقَدَمُ فِي الْإِسْلَامِ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ ثُمَّ خَلَا بِالْآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ فَبَايَعَهُ فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ

Wakatwaambila [Musa bin Isma'il] wakatwaambila [Abu 'Awanah] kuzwa kuli [Hushain] kuzwa kuli ['Amru bin Maimun] wakati; Ndakabona ['Umar bin Al Khaththab Allah amukkomane anguwe] mu Medina mazuba masyoonto katanaumwa. Wakaima kunembo lya Hudzaifah bin Al Yaman a 'Uthman bin Hunaif. 'Umar wakabuzya; 'Ino muli buti nywebo nobabili? Sena nywebo nobabili mulibilikide aatala akuminya bantu baku Sawad - aabo mitelo njobabbadela - achimwi chintu chiinda aanguzu zyabo? Boonse bobile bakasandula; 'Twakamupa milawu minji loko, kwakanyina mikuli mipati pe'. 'Umar wakati; 'Ikuti Allah Subhaanahu wa Ta'ala wandivwuna, masimpe ndiyoolekela bamukabafwu babantu baku Iraq kuti batayandiki mwaalumi uuboola kumbele lyangu kukabe kutamani'. Sikwaamba wakati; 'Musule amubandi ooyo, 'Umar tanaakainda abuzuba bumbi kunze lyabuzuba bwane kuzwa naakaumwa ntenda yakuumwa. Sikwaamba -'Amru- wakati; 'Ndakaima mpo kwakanyina muntu akati kandime anguwe kunze lya 'Abdullah bin 'Abbas ku Fajr mubuzuba 'Umar naakasikilwa ntenda. Mafwumofwumo, 'Umar wakali kuyanda kusololela mupailo kwiinda mumilongo mpawo akwaamba kuti; 'Lulamika nkomo'. Naatakachili kukonzya kubona mbungano, kwakaba zibeela mumilongo, 'Umar wakaunka kunembo mpawo wakaamba takbir. Kuboneka kuti wakabala Surah Yusuf naa an-Nahl naa chimwi chintu chili mbuli eecho mu rak'ah yakusaanguna kuchitila kuti boonse bakonzye kunjila mumupailo. Nindakatamvwa chintu kuzwa kuli nguwe kunze lya takbir, mpawo-mpawo ndakamvwa kakoongolola; 'Umwi wakandijaya, naakuti wakaamba; 'mubwa wandifwusa', kulibonya kuti umwi muntu wakamuyasa apanga lyamagolelo obile. Sikuyasa tanaakainda akati kabantu bakali kululyo naa kulumwensyi, pele wakabayasa abalo kusikila wakayasa bantu bali kkumi abatatu, calo cakapa kuti bali ciloba bafwe. Aawo umwi kuzwa kuba Mozilemu naakabona eechi chakachitika, wakasowa jasi lyakwe mpawo lyakauma sikujaya. Mpawo naakabona kuti weelede kujatwa -katakonzyi kutija limbi-, wakalijaya. 'Umar wakajata janza lya 'Abdur Rahman bin 'Auf mpawo wakamukwela kunembo. Kufumbwa muntu wakali afwaafwi a 'Umar wakali kukonzya kubona nzindakabona. Aawo bantu bakali mumakkona aa mosque, tiibakazyi chakachitika, kunze lyakutamvwa jwi lya 'Umar. Bakati; 'Subhaanalah, Subhaanalah -bulemu bube kuli Allah-'. Aboobo 'Abdur Rahman wakayinkila kunembo amupailo wambungano kakunyina kukatazya. Nikwakamana kupaila, 'Umar wakabuzya; 'O Ibn 'Abbas, langa kuti nguni wandijaya'. Ibn 'Abbas wakazyunguluka kwaachiindi mpawo wakapiluka mpawo wakati; 'Muzike wa Al Mughirah'. 'Umar wakabuzya; 'O, ooyo muzike uuchibwene kupanga zipeni? Ibn 'Abbas wakasandula; 'Iyi, mbubo'. 'Umar wakati; 'Allah amujaye, masimpe ndakamulailila kuti achite milimu mibotu. Atembaulwe kuli Allah ooyo uutana ndifwa mumaanza aabantu balyaamba kuti mba Mozilemu. Mubunike, nduwe awisi mwakali kukkomana aawo bantu batali baArabu nibakali kweendeenda muMedina. 'Abbasi wakali muntu wakajisi bazike banji. Ibn 'Abbas wakati; 'kuti koyanda, ndilachita kufumbwa chintu. Ndaamba kuti, kuti koyanda tulamujaya'. 'Umar wakati; 'Wabeja, - ino inga wabajaya biyeni - nikuba kuti bakali kwaambuula kale mwaambo wako, kabapaila kabalangide ku qiblah yako mpawo kabaunka mulweendo lwabupaizi mbuli lweendo lwako lwabupaizi'. Mpawo 'Umar wakatolwa kuŋanda yakwe mpawo twakaunka anguwe. Aachiindi eecho, chakali mbuli kuti bantu tabakwe nibakasikilwa ntenda mbuli buzuba oobo. Akati kabo kuli baabo baamba kuti; 'Uli kabotu'. Alimwi kuli aabo baamba kuti; 'Ndilibilika loko aatala abuumi bwakwe'. Mpawo 'Umar wakapegwa waini mpawo wakalya pesi chakulya chakazwa mwida lyakwe. Mpawo wakapegwa malili mpawo wakanywa alimwi pesi malili akazwa kwiinda muchilonda. Kumamanino bantu bakabona kuti 'Umar ulafwambaana kufwa. Aboobo twakanjila kumuswaya mpawo twakatobelwa abantu bakaboola akumutembaula. Mpoonya aawo mulombwana wakasika mpawo wakati; 'Ulilongezyedwe, O Amirul Mu'minin amakani mabotu kuzwa kuli Allah kuli nduwe nkaambo wakapona kwiinda mukweendela - kuba mweenzinyokwe - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam mpawo wakatambula Buna-Islamu munzila yaluzibo ndozyi. Mpawo ulapegwa mulimo wakuba musololi mpawo wachita oobotu mpawo wafwa mbuli sikufwida lusyomo lwakwe. 'Umar wakati; 'Ndakali kunga ndakkomana kuti bulelo bwangu bwakamana kakunyina kulubazu lumwi, teensi nindakachitwa chibi mpawo tandikonzyi kutambula bulumbu buli boonse'. Mulombwana naakainda, zizwaato zyakwe zyakabonekaanga zyakaguma ansi, mpawo 'Umar wakati; 'Amupilusye mulombwana kulindime'. 'Umar wakati kulinguwe; 'O mwana wamunyina wangu, kogwisya zizwaato zyako nkaambo eezi zilakwabilila zizwaato zyako kabotu akukupa kuti ube aluyandisisyo kuli Rabb wako. O 'Abdullah bin 'Umar, langa kuti ndijisi cikwelete chili buti. Mpawo bakabala mpawo bakajana kuti cikwelete chakali zyuulu zili makumi musanu aatatu amusanu azibili naakuti chimwi chintu chili mbuli boobo. 'Umar wakati; 'Ikuti naa lubono lwamukwasyi wa 'Umar lwazula, bayoobbadela cikwelete alubono lwabo. Nokuba boobo, kuti kachitazulide mpawo kobuzya Bani 'Adiy bin Ka'ab. Alimwi kuti buvubi bwabo kabutazulide, mpawo buzya bantu baku Quraish mpawo utabagwisyi pe akulomba bamwi kunze lyabo, mpawo ubbadale cikwelete changu azintu eezyi. Swaanganya 'Aisyah, Ummul Mu'minin radiallahu 'anha, mpawo ubaambile 'Umar mpawo utaambi kuti wakazwa kuli Amirul Muminin nkaambo sunu kuli Mu'minin tandichili musololi mpawo waamba kuti 'Umar bin Al Khaththab wakalomba kuzumizigwa kuti azikkwe afwaafwi abeenzinyina bobile'. Aboobo 'Abdullah bin 'Umar wakamwaanzya, wakamulomba kuzumizigwa mpawo wakanjila kuti akaswaangane a 'Aisyah, Allah amukkomane anguwe. Chakazyibwa kuti 'Abdullah bin 'Umar wakajana 'Aisyah radiallahu 'anha kalila. Mpawo wakati; ''Umar bin Al Khathtab wakwaanzya mpawo wakumbila kuzumizigwa kuti azikkwe afwaafwi abeenzinyina bobile - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam a Abu Bakr radiallahu 'anhu-'. 'Aisyah radiallahu 'anha wakati; 'Mubwini ambebo ndiyanda eecho kuli ndime pesi sunu tandikonzyi kulibikkila maanu pe'. Eelyo 'Abdullah bin 'Umar naakapiluka, kwakaambwa kuli 'Umar; 'Ngooyu, 'Abdullah bin 'Umar wasika'. Aboobo 'Umar wakati; 'Ndinyamune'. Aboobo mwaalumi umwi wakaboola kuzoomugwasyilizya. 'Umar wakabuzya kuti: 'Ino makani nzi ngoleta?'. Ibn 'Umar wakasandula; 'Makani ngoyandisya, O Amirul Mu'minin. 'Ayesha wakakuzumizya'. 'Umar wakati; 'Ndalumba Leza. Taakwe chintu chiyandikana kulindime kwiinda eecho. Ikuti naa ndafwa, amubweze mubili wangu kulinguwe akumwaanzya mpawo mwaambe kuti 'Umar bin Al Khaththab wakakumbila kuzumizigwa. Kuti wazumizya mpawo undibike mukati - kuzikka - pesi kuti wakaka mpawo undipilusye mutunta wangu kucuumbwe chaba Mozilemu. Mpawo Hafshah, Ummul Mu'minin bakaboola abamakaintu biingi bakaboola anguwe. Nitwakabona, twakanyampuka ndilyona. Hafshah mpawo wakaswena kuli 'Umar mpawo wakalila kwakaindi kaniini. Mpawo baalumi biingi bakalomba kuzumizigwa kunjila, aboobo Hafshah wakanjila mukaanda nkaambo umwi wakali kuyanda kunjila. Aboobo twakali kukonzya kumvwa Hafshah kalila kuzwa musule lyaanda. Bantu bakati; 'Kopa chiyandisyo, O Amirul Mu'minin. Kozyiba muntu uuyoonjila mubusena bwako'. 'Umar wakati; 'Nsikwe muntu ngondakajana weelede kuchita mulimu ooyu kwiinda aabo naakuti kabunga kabo, aawo Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam naakafwa, wakabotelwa ambabo. Mpawo wakaamba mazina aakuti 'Ali, 'Uthman, Az Zubair, Talha, Sa'ad a 'Abdur Rahman. Mpawo wakati; ''Abdullah bin 'Umar uyooba kamboni kuli nduwe. Nokuba boobo, tanaakajisi lubazu mumakani aaya, mpo mulimu ooyu wakali buyo mbuli nzila yakulikondelezya gi yakwe. Kuti busolozi bwawa kuli Sa'ad, mpawo nguuyooba musololi wamakani aaya. Asi kuti teensi nguwe, mpawo amumulombe kuti akugwasye. Alimwi kufumbwa akati kanu wakapegwa mulimo ooyu mbuli musololi, nsyekonzyi kumugwisya akaambo kakubula nguzu naa kwaaba'. Mpawo 'Umar wakati; 'Ndakasiya kuli ba caliph bakatobela ndime kuti bamvwisisisye zyeelelo zya Muhajirin akukwabilila bulemu bwabo. Mpawo ndakamusyomezya kuti lyoonse ulachita obotu kuli ba Ansar aabo bakali kukkala muchisi eechi - Medina - mpawo bakali kusyoma kabatanasika - ba Muhajirin - kuti batambule bantu babotu, akulekelela aabo bakabisya akati kabo. Alimwi ndakamusyomezya kuti ndiyoochita zibotu kuliboonse bakkala mudolopo eeli nkaambo mbabasikwabilila bachi Izilamu mpawo bakapa lubono - kuchi Izilamu - mpawo bakaba bayumu kuli basinkondo. Alimwi utabwezi kulimbabo kunze lyazyeezyo nzyobayanda kuchita. Alimwi ndakakonkezya kuchita obotu kuli ba Bedouin Arabs nkaambo mbamasyaanene aabantu ba Arabu alimwi mbabasikutalisya ba Islamu, mpawo ndiyoobweza kuzwa kuli mbabo kutali buvubi bwabo bupati mbuli zakat mpawo ndiyoobupilusya akubupa kubantu bacete kuzwa akati kabo. Alimwi ndakachita chizuminano kulinguwe kuti azuzikizye chizuminano a ahlu Dzimmah - bantu batali ba Mozilemu beelede kubbadelwa mitelo -, nkokuti bantu bali munsi lyakukwabililwa a Allah a Mutumwa wakwe sallallaahu 'alaihi wasallam - kufwumbwa buyo kuti babbadela mitelo - alimwi aabo - ahl dzimmah - aabo bayanda kulwana, abalo tabeelede kupegwa mukuli kunze lyakusika aawo mpobakonzya'. 'Umar naakamana kuyoya, twakamugwisya mpawo twakatalika kweenda. 'Abdullah bin 'Umar wakati wapona - kuli 'Aisyah radiallahu 'anha- mpawo wakati; "Umar bin Al Khaththab wakalomba kuzumizigwa." 'Aisyah radiallahu 'anha wakati; 'Kobikka mukati'. Aboobo mutunta wa 'Umar wakabikkwa mucuumbwe akubikkwa kumbali abeenzinyina bobile. Nibakamanizya kuzikka mutunta wa 'Umar, bantu - aabo bakasalwa kuti bajane sikutola busena bwa caliph - bakabungana. 'Abdur Rahman bin 'Auf wakati; 'Amuchite kuti eechi chibe chintu kulindinywe botatwe. Aboobo Az Zubair wakati; 'Ndisiya makani aangu kuli 'Ali. Aawo Talha naakati; 'Ndakaaba zintu zyangu kuli 'Uthman. Aawo Sa'ad wakati; 'Ndakaaba zintu zyangu kuli 'Abdur Rahman bin 'Auf. Mpawo 'Abdur Rahman bin 'Auf wakati; 'Nguni akati kanu nobabili uuyanda kuleka makani aaya, tulaapa kuli umwi, Allah aIslamu mbabayoolanga. Masimpe, muntu ulakonzya kubona kuti nguni uuinda kubota akati kabo mumeso aakwe. Bapati bobile -'Uthman a 'Ali- bakaumuna. Mpawo 'Abdur Rahman wakati; 'Sena mulasiya makani aaya kulindime. Allah ulikundilanga ncobeni mpawo tandikooyoochita zintu zyakulisalila mukusala kuti nguni uuinda kubota akati kanu'. Boonse bobile bakati; 'Kabotu'. Aboobo 'Abdur Rahman wakajata janza lyaumwi akati kabaabo bobile mpawo wakati; 'Uli musazinyina wa Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam alimwi uli akati kabaabo bakasaanguna mu Buna-Islamu - mupati - mbuli mbozyi alimwi Allah uyookulanga. Kuti ndakwaaba makani aaya kuli nduwe, masimpe uyoochita bululami mpawo kuti ndakwaaba makani aaya kuli 'Uthman, masimpe uyoomvwa akumvwida'. Mpawo wakaambuula alikke a 'Uthman mpawo wakaamba mbuli mbwaakaambila 'Ali. Eelyo naakakonka kusyomeka, 'Abdur Rahman wakati; 'Nyamuna janza lyako, O 'Uthman'. Aboobo Abdur Rahman wakakonka kusyomeka kuli 'Uthman mpawo 'Ali wakamusangana mpawo bantu bakaboola kuzoosyomezya kusyomeka kuli 'Uthman'.