Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 3149
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ بَلَى لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَيْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَيْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ وَرُبَّمَا قَالَ فَهُوَ ثَمَّهْ وَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ الْغَدِ{ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ قَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا }فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا قَالَ لَهُ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ مُوسَى فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي{ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا }قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لَا تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ{ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا إِلَى قَوْلِهِ إِمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنْ الْبَحْرِ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلَّا وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا{ لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَلَمَّا خَرَجَا مِنْ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلَامٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ }مَائِلًا أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلًا إِلَّا مَرَّةً قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوْ كَانَ صَبَرَ لَقُصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ
Tau hais rau peb ['Ali bin 'Abdullah] tau hais rau peb [Sufyan] tau hais rau peb ['Amru bin Dinar] tau hais tias, tau hais rau kuv [Sa'id bin Jubair] tau hais tias; Kuv tau hais rau [Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma]; 'Nauf Al Bakaly xav tias Musa, Khadlir tus phooj ywg, tsis yog Musa Bani Israa'il, tab sis lwm tus Musa. Ibn 'Abbas radliallahu 'anhu hais tias: 'Tus yeeb ncuab ntawm Allah dag, nws tau hais rau peb [Ubay bin Ka'ab] los ntawm tus Yaj Saub sallallaahu'alaihiwasallam: 'Musa sawv ntawm Bani Isra'il muab cov lus qhuab qhia thiab nws tau raug nug tias: 'Leej twg yog tus neeg 'pious' tshaj plaws. Nws 'Alaihissalam teb tias: 'Kuv yog'. Tam sim ntawd Allah Ta'ala thuam nws vim nws tsis tau muab kev paub txog nws. Ces Allah Ta'ala qhia rau nws tias: 'Muaj ib tug tub qhe ntawm kuv cov tub qhe uas nyob ntawm qhov chaw sib ntsib ntawm ob lub hiav txwv uas paub ntau dua koj.' Ces Mauxes hais tias: 'Au tus Tswv, kuv yuav ua phooj ywg nrog leej twg?' Sufyan piav qhia hauv lwm kab lus; 'Au tus Tswv, kuv yuav ua li cas thiaj ntsib tau?' Allah hais tias: 'Coj ib tug ntses thiab muab tso rau hauv lub pob tawb thiab thaum twg koj poob nws, qhov ntawd yog ib qho cim rau nws.' Sufyan kuj piav qhia hauv lwm kab lus; 'Qhov ntawd yog qhov chaw ntawm tus txiv neej ntawd.' Yog li Mauxes coj tus ntses thiab muab tso rau hauv lub pob tawb, tom qab ntawd mus nrog nws tus tub kawm hu ua Yusya' bin Nun kom txog thaum lawv mus txog ib lub pob zeb loj, ob leeg pw lawv lub taub hau rau ntawm lub pob zeb kom txog thaum Mauxes tsaug zog. Ces tus ntses tawm hauv lub pob tawb ntsiag to thiab dhia thiab mus rau hauv hiav txwv -QS al-Kahfi nqe 61-. Allah ces tuav rov qab dej ntws uas tus ntses hla dhau kom nws zoo li lub ru tsev ntawm lub tsev lossis tsim ib lub cim. Yog li Mauxes hais tias: 'Qhov ntawd yog lub cim uas zoo li lub ru tsev'. Yog li ntawd, ob tug ntawm lawv tau txuas ntxiv mus rau qhov seem ntawm hmo ntuj thiab nruab hnub ntawm lawv txoj kev taug kev. Txog thaum tav su, Musa hais rau nws tus thwjtim tias: 'Coj peb cov zaub mov los rau peb, qhov tseeb peb tau nkees heev hauv txoj kev taug kev no'. --QS al-Kahfi nqe 62-. Musa tsis hnov ntxhov siab txog thaum tom qab mus txog qhov chaw raws li Allah Ta'ala tau hais. Yog li nws tus thwjtim hais rau nws tias: 'Koj puas paub tias thaum peb tab tom nrhiav chaw nkaum hauv pob zeb, kuv tsis nco qab hais txog ntses. Thiab tsis muaj leej twg hnov qab kuv tsuas yog Xatas'-. Musa hais tias: -'Qhov ntawd yog qhov chaw uas peb tab tom nrhiav.' Ces ob tug ntawm lawv rov qab mus rau lawv txoj kev qub. -QS al-Kahfi nqe 63-. Lub sijhawm ntawd, cov ntses tau mus nws txoj kev hauv hiav txwv thiab rau ob leeg qhov no yog ib qho txawv txawv. Musa hais tias: 'Qhov ntawd yog qhov chaw uas peb tab tom nrhiav'. Ces ob tug ntawm lawv rov qab los thiab ua raws li lawv txoj kev qub. -QS al-Kahfi nqe 64-. Ob tug ntawm lawv tig rov qab thiab taug txoj kev dhau los kom txog thaum lawv mus txog lub pob zeb dua thiab nws pom tias twb muaj ib tug txiv neej hnav nws cov khaub ncaws dav thiab Mauxes tos txais nws. Tus txiv neej laus teb rov qab thiab Mauxes hais tias; 'Koj tos txais li cas hauv koj qhov chaw?' Mauxes teb tias: 'Kuv yog Mauxes'. Tus txiv neej laus nug rov qab tias: 'Mauxes ntawm cov menyuam ntawm cov neeg Ixayees?' Mauxes teb tias: 'Yog lawm, qhov ntawd yog lawm'. Mauxes hais ntxiv tias: 'Kuv tuaj cuag koj kom koj tuaj yeem qhia kuv 'kev paub tseeb los ntawm kev paub tseeb uas tau qhia rau koj'. -QS al-Kahf nqe 66-. Tus txiv neej laus hais tias; 'Au Mauxes, kuv muaj kev paub los ntawm kev paub ntawm Allah tias Allah tau qhia kuv tias koj tsis paub thiab ib yam li ntawd koj muaj kev paub los ntawm kev paub ntawm Allah tias Allah tau qhia koj tias kuv tsis paub'. Mauxes hais tias; 'Kuv puas tuaj yeem ua raws li koj?' Nws teb tias: 'Koj yuav tsis muaj peev xwm ua siab ntev rau kuv. Thiab koj yuav ua siab ntev li cas rau qee yam uas koj tsis muaj kev paub txaus txog nws'. Yog li ntawd mus txog thaum lo lus ntawm Allah ' ib qho yuam kev loj'. -QS al-Kahf nqe 67 - 71-. Ces ob tug ntawm lawv taug kev raws ntug dej hiav txwv kom txog thaum muaj ib lub nkoj hla dhau, ces lawv thov kom coj lawv mus caij, zoo li lawv paub Khadlir. Ces lawv - cov tswv nkoj - coj nws yam tsis tau thov nyiaj hli. Thaum ob tug ntawm lawv caij nkoj, ib tug noog me me tuaj thiab zaum ntawm ntug nkoj thiab tom dej hiav txwv kom haus ib lossis ob zaug. Yog li Khadlir hais rau nws tias: 'Au Musa, kuv txoj kev paub thiab koj txoj kev paub thaum piv rau txoj kev paub ntawm Allah tsis muaj dab tsi tab sis zoo li - dej uas tuaj yeem noj - los ntawm tus noog no tom nws lub qhov ncauj ntawm dej hiav txwv. Tam sim ntawd Khadlir coj ib rab hneev thiab tsoo lub nkoj. Musa qhov kev xav tsis thoob tsis ploj mus txog thaum nws tshem lub nkoj tawm ntawm lub nkoj. Musa hais rau nws tias: 'Koj ua dab tsi?'. Cov neeg no muab peb tso rau hauv lawv lub nkoj yam tsis tau nyiaj hli thiab tom qab ntawd koj muab ib lub qhov rau hauv lawv lub nkoj yog li koj ua rau cov neeg caij nkoj poob dej. Tseeb tiag koj tau ua yuam kev loj heev.' Khadlir hais tias: 'Kuv puas tsis tau hais tias; Tseeb tiag, koj yuav tsis ua siab ntev rau kuv li.' Musa hais tias: 'Tsis txhob rau txim rau kuv vim kuv tsis nco qab thiab tsis txhob ua rau kuv nyuaj siab rau tej yam nyuaj hauv kuv tej haujlwm.' -QS al-Kahfi nqe 71-73-. Lo lus nug thawj zaug no yog vim Musa tsis nco qab. Tom qab ob tug ntawm lawv tawm hauv hiav txwv, lawv tau dhau ib tug menyuam yaus uas tab tom ua si nrog ob tug phooj ywg. Ces Khadlir tuav tus menyuam lub taub hau thiab tsoo nws nrog nws txhais tes. Sufyan, tus neeg piav dab neeg, taw tes nrog nws tus ntiv tes zoo li nws tab tom ntswj ib yam dab tsi. Yog li Musa nug nws tias: 'Vim li cas koj thiaj tua ib tug ntsuj plig dawb huv, tsis yog vim nws tua lwm tus neeg? Tseeb tiag, koj tau ua phem. Khadlir hais tias: 'Kuv puas tsis tau qhia koj tias koj yuav tsis ua siab ntev rau kuv li?' Musa hais tias: 'Yog tias kuv nug koj txog ib yam dab tsi ntxiv tom qab qhov no, thov tsis txhob cia kuv nrog koj mus. Tseeb tiag, koj tau muab ib qho kev zam txim rau kuv txaus.' -QS al-Kahfi nqe 74-. Ces ob tug ntawm lawv taug kev mus. Yog li ntawd, thaum ob tug ntawm lawv tuaj txog ntawm cov neeg ntawm lub tebchaws, lawv tau thov kom cov neeg ntawm lub tebchaws ntawd lom zem, tab sis cov neeg ntawm lub tebchaws ntawd tsis xav lom zem rau lawv. Tom qab ntawd ob tug ntawm lawv pom phab ntsa ntawm lub tsev uas yuav luag vau hauv lub tebchaws ntawd.' -Tus neeg piav qhia. 'Ali bin 'Abdullah- hais tias: Phab ntsa yog qhov ntxhab. Sufyan taw tes nrog nws txhais tes zoo li nws tab tom txhuam ib yam dab tsi rau saum toj thiab kuv tsis hnov Sufyan hais txog qhov ntxhab tsuas yog ib zaug xwb. Mauxes hais tias; 'Lawv yog ib haiv neeg uas peb tau mus xyuas tab sis lawv tsis pub peb noj lossis lom zem rau peb, yog li ntawd vim li cas koj thiaj kho lawv phab ntsa?'. Yog tias koj xav tau, tsuas yog thov kom tau nyiaj hli rau nws. Khadlir teb tias: 'Nov yog lub sijhawm sib cais ntawm kuv thiab koj. Kuv yuav qhia rau koj paub txog lub hom phiaj ntawm kuv tej haujlwm uas koj tsis tuaj yeem tos'. -QS al-Kahf nqe 77 - 78-. Tus Yaj Saub sallallaahu 'alaihi wasallam hais tias: 'Peb vam tias Mauxes yuav ua siab ntev dua kom Allah yuav qhia ntau zaj dab neeg txog ob tug ntawm lawv.' Sufyan hais tias; 'Tus Yaj Saub sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Thov kom Allah hlub tshua Musa. Yog tias nws ua siab ntev, yuav muaj ntau zaj dab neeg txog ob tug ntawm lawv.' Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma nyeem -piav qhia- nqe no nrog; 'Ua ntej lawv muaj ib tug vaj ntxwv uas yuav ntes txhua lub nkoj zoo los ntawm kev dag ntxias. Lub caij no, tus menyuam yaus uas raug tua yog ib tug tsis ntseeg, thaum nws niam nws txiv yog cov ntseeg. Sufyan hais rau kuv tias; 'Kuv hnov nws los ntawm nws ob zaug thiab kuv cim nws'. Nug Sufyan; 'Koj puas tau cim nws ua ntej koj hnov nws los ntawm 'Amru lossis koj puas tau cim nws los ntawm lwm tus neeg?' Sufyan hais tias; 'Kuv tau cim nws los ntawm leej twg ntxiv? Ib tug neeg piav qhia nws los ntawm 'Amru thiab kuv hnov nws los ntawm nws ob lossis peb zaug thiab tom qab ntawd kuv cim nws'.