Imam Bukhari : 2897

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَلَمَّا وَقَفَ الزُّبَيْرُ يَوْمَ الْجَمَلِ دَعَانِي فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ يَا بُنَيِّ إِنَّهُ لَا يُقْتَلُ الْيَوْمَ إِلَّا ظَالِمٌ أَوْ مَظْلُومٌ وَإِنِّي لَا أُرَانِي إِلَّا سَأُقْتَلُ الْيَوْمَ مَظْلُومًا وَإِنَّ مِنْ أَكْبَرِ هَمِّي لَدَيْنِي أَفَتُرَى يُبْقِي دَيْنُنَا مِنْ مَالِنَا شَيْئًا فَقَالَ يَا بُنَيِّ بِعْ مَالَنَا فَاقْضِ دَيْنِي وَأَوْصَى بِالثُّلُثِ وَثُلُثِهِ لِبَنِيهِ يَعْنِي بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ثُلُثُ الثُّلُثِ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ مَالِنَا فَضْلٌ بَعْدَ قَضَاءِ الدَّيْنِ شَيْءٌ فَثُلُثُهُ لِوَلَدِكَ قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ بَعْضُ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ قَدْ وَازَى بَعْضَ بَنِي الزُّبَيْرِ خُبَيْبٌ وَعَبَّادٌ وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَةُ بَنِينَ وَتِسْعُ بَنَاتٍ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَجَعَلَ يُوصِينِي بِدَيْنِهِ وَيَقُولُ يَا بُنَيِّ إِنْ عَجَزْتَ عَنْهُ فِي شَيْءٍ فَاسْتَعِنْ عَلَيْهِ مَوْلَايَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا دَرَيْتُ مَا أَرَادَ حَتَّى قُلْتُ يَا أَبَةِ مَنْ مَوْلَاكَ قَالَ اللَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا وَقَعْتُ فِي كُرْبَةٍ مِنْ دَيْنِهِ إِلَّا قُلْتُ يَا مَوْلَى الزُّبَيْرِ اقْضِ عَنْهُ دَيْنَهُ فَيَقْضِيهِ فَقُتِلَ الزُّبَيْرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَلَمْ يَدَعْ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا إِلَّا أَرَضِينَ مِنْهَا الْغَابَةُ وَإِحْدَى عَشْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ وَدَارَيْنِ بِالْبَصْرَةِ وَدَارًا بِالْكُوفَةِ وَدَارًا بِمِصْرَ قَالَ وَإِنَّمَا كَانَ دَيْنُهُ الَّذِي عَلَيْهِ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِيهِ بِالْمَالِ فَيَسْتَوْدِعُهُ إِيَّاهُ فَيَقُولُ الزُّبَيْرُ لَا وَلَكِنَّهُ سَلَفٌ فَإِنِّي أَخْشَى عَلَيْهِ الضَّيْعَةَ وَمَا وَلِيَ إِمَارَةً قَطُّ وَلَا جِبَايَةَ خَرَاجٍ وَلَا شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي غَزْوَةٍ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ مَعَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ فَحَسَبْتُ مَا عَلَيْهِ مِنْ الدَّيْنِ فَوَجَدْتُهُ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ فَلَقِيَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي كَمْ عَلَى أَخِي مِنْ الدَّيْنِ فَكَتَمَهُ فَقَالَ مِائَةُ أَلْفٍ فَقَالَ حَكِيمٌ وَاللَّهِ مَا أُرَى أَمْوَالَكُمْ تَسَعُ لِهَذِهِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَكَ إِنْ كَانَتْ أَلْفَيْ أَلْفٍ وَمِائَتَيْ أَلْفٍ قَالَ مَا أُرَاكُمْ تُطِيقُونَ هَذَا فَإِنْ عَجَزْتُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ فَاسْتَعِينُوا بِي قَالَ وَكَانَ الزُّبَيْرُ اشْتَرَى الْغَابَةَ بِسَبْعِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ فَبَاعَهَا عَبْدُ اللَّهِ بِأَلْفِ أَلْفٍ وَسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ ثُمَّ قَامَ فَقَالَ مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ حَقٌّ فَلْيُوَافِنَا بِالْغَابَةِ فَأَتَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَكَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ أَرْبَعُ مِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنْ شِئْتُمْ تَرَكْتُهَا لَكُمْ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ فَإِنْ شِئْتُمْ جَعَلْتُمُوهَا فِيمَا تُؤَخِّرُونَ إِنْ أَخَّرْتُمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا قَالَ قَالَ فَاقْطَعُوا لِي قِطْعَةً فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَكَ مِنْ هَاهُنَا إِلَى هَاهُنَا قَالَ فَبَاعَ مِنْهَا فَقَضَى دَيْنَهُ فَأَوْفَاهُ وَبَقِيَ مِنْهَا أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ فَقَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ وَعِنْدَهُ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ وَالْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ كَمْ قُوِّمَتْ الْغَابَةُ قَالَ كُلُّ سَهْمٍ مِائَةَ أَلْفٍ قَالَ كَمْ بَقِيَ قَالَ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَنِصْفٌ قَالَ الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ وَقَالَ ابْنُ زَمْعَةَ قَدْ أَخَذْتُ سَهْمًا بِمِائَةِ أَلْفٍ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمْ بَقِيَ فَقَالَ سَهْمٌ وَنِصْفٌ قَالَ قَدْ أَخَذْتُهُ بِخَمْسِينَ وَمِائَةِ أَلْفٍ قَالَ وَبَاعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ نَصِيبَهُ مِنْ مُعَاوِيَةَ بِسِتِّ مِائَةِ أَلْفٍ فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الزُّبَيْرِ مِنْ قَضَاءِ دَيْنِهِ قَالَ بَنُو الزُّبَيْرِ اقْسِمْ بَيْنَنَا مِيرَاثَنَا قَالَ لَا وَاللَّهِ لَا أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ حَتَّى أُنَادِيَ بِالْمَوْسِمِ أَرْبَعَ سِنِينَ أَلَا مَنْ كَانَ لَهُ عَلَى الزُّبَيْرِ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا فَلْنَقْضِهِ قَالَ فَجَعَلَ كُلَّ سَنَةٍ يُنَادِي بِالْمَوْسِمِ فَلَمَّا مَضَى أَرْبَعُ سِنِينَ قَسَمَ بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَانَ لِلزُّبَيْرِ أَرْبَعُ نِسْوَةٍ وَرَفَعَ الثُّلُثَ فَأَصَابَ كُلَّ امْرَأَةٍ أَلْفُ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ فَجَمِيعُ مَالِهِ خَمْسُونَ أَلْفَ أَلْفٍ وَمِائَتَا أَلْفٍ

Нижеда бицун [ИсхӀакъ бин Ибрагьимица] абуна, дица [Абу Усаматида] гьикъана; «[ХӀисам бин Урваца] дуе [жиндирго инсудасан] [ГӀабдуллагь бин Аз Зубайридасан] хабар бицунищ букӀараб, цинги гьес абуна; — Аз Зубайир ХӀамил рагъда вугеб мехалъ, гьес дун ахӀана, гьединлъидал дун гьесда аскӀов чӀана. Гьес абула; — Я дир вас, дуда лъай жакъа чи чӀваларевлъи, амма гьев зулмучи яги зулму гьабурав чи вуго. Ва хӀакъикъаталдаги дида дунго жакъа чӀвалев вихьулев гьечӀо амма зулму гьабурав чи хӀисабалда ва хӀакъикъаталдаги дир бищунго ургъел гьабулеб жо ккола дихъ бугеб налъи, бихьулищ дуда гьеб налъиялдаса жеги нилъее бечелъи тезе вугев чи вукӀине вугевлъи?». Гьес халат бахъинабуна; — Я дир вас, гьеб сабаблъун нижер магӀишат бичун, хадуб дир налъаби тӀура. Аз Зубайрица васият тун букӀана жиндирго бечелъиялъул лъабабилеб бутӀагун, лъабабилеб бутӀа жиндирго лъималазухъе, ай Бани ГӀабдуллагь бин Аз Зубайрие. Гьес нахъеги абуна; — Лъабабилеб бутӀаялъул лъабабилеб бутӀа. Налъаби тӀуразарун хадуб нижер активаздаса цӀикӀкӀун батани, цинги лъабабилеб бутӀа уна дур лъимералъухъе» - ян. Хишамица абуна; Ва ГӀабдуллагьил цо-цо лъимал рукӀана Аз Зубайрил цо-цо лъималазул гӀелалъул, ай Хубайбги ГӀаббадги. Гьеб заманалда Аз Зубайирил рукӀун руго къого васги къого ясги. ГӀабдуллагьица абуна; Гьес - Аз Зубайрица - дие васият гьабуна жиндирго налъабазда хурхун ва абуна; — Я дир вас, дир налъи бецӀизе кӀолеб гьечӀони, дир бетӀергьанасда гьаре кумек. ГӀабдуллагьица абуна; — Валлагьи, дида гьесул магӀна лъачӀо, я дир эмен, дур бетӀергьан щив кколев абун гьикъизегӀан. Гьес абула; 'Аллагь'. ГӀабдуллагьица абуна; — Аллагьасдалъун дида как бан хадуб налъи бецӀиялъулъ дагьабниги захӀмалъи батичӀо; 'ДА МАУЛА ЗУБАЙР, ИКДИ 'АНХУ ДАЙНАХУ' Я Господь Аз Зубайр, выплатите долг'. Гьединлъидал Аллагьас гьеб бецӀана. -Хадубги ГӀабдуллагьица абуна-; — Цинги Аз Зубайир, Аллагь разилъаяв, чӀвана ва цониги динар яги диргьам нахъе течӀо кӀиго ракьул бутӀа гурони, гьезул цояб букӀана рохь ва Мадинаялда анцӀила цо рукъ, кӀиго рукъ Басраялда, цо рукъ Куфаялда ва цоги рукъ Мисриялда. ГӀабдуллагьица абуна; — Гьесда тӀад букӀараб налъи ккана, аманат гьабизе ва балагьизе мал-мулкги босун чи вачӀараб мехалъ, - ян абуна Аз Зубайрица; — ГьечӀо, амма дир къарзлъун гьабе гьеб – дица хадуб кьезе бугеб – щай гурелъул дун хӀинкъун вуго гьеб лъугӀиялдаса, дир бищунго дагьаб къуват гьечӀониги ва дун хур-хер бакӀарулев чицин гурев вугониги – магъало – яги цогидаб къуват амма кидаго аварагасулгун саллаллагьугьугӀалайхивассаламгун, Абубакаргун, ГӀумаргун яги ГӀусмангун рагъде ине. ГӀабдуллагь бин Аз Зубайрица абуна; — Цинги дица гьесда тӀад лъураб налъиялъул хӀисаб гьабуна ва дие кӀиго миллион кӀинусго кӀикъоялда анцӀго азарго щун букӀин чӀезабуна. Урваца абуна; ХӀаким бин ХӀизам дандчӀвана ГӀабдуллагь бин Аз Зубайрида ва абуна; — Я дир вацасул вас, дир вацасул кигӀан налъи бугеб? ГӀабдуллагьица гьеб балъго гьабуна ва абуна; — КӀинусго азарго. Гьединлъидал Судияс абуна; — Аллагьасдалъун, дида кколаан дур бечелъи гьел налъаби тӀуразе гӀоларин. Гьединлъидал ГӀабдуллагьица гьесда абуна; — Дур активал кӀиго миллион кӀинусго азарго букӀарабани, щиб дуда ккезе букӀараб? Къадияс абуна; — Дида кколаан нужеда, лъимал, жеги гьеб бецӀизе кӀвезе гьечӀин. Дур рес гьечӀони, дидаса кумек гьаре», - ян. Урваца абуна; — Цебе Аз Зубайрица рохь босун букӀана нусгоялда анкьго азарго гъурщиде цинги ГӀабдуллагьица гьеб бичун букӀана цо миллионгун анлънусго азарго гъурщиде цинги гьес тӀаде вахъун абуна; — Аз Зубайрида ихтиярал -дебиторазул- ихтиярал ругев чиясе, гьаб рохьоса нижехъа жиндирго ихтиярал тӀалаб гьаризе биччанте. Гьединлъидал ГӀабдуллагь бин ЖагӀфар гьесухъе вачӀана, щай гурелъул Аз Зубайрица жиндие ункънусго азарго налъи букӀиналъ ва ГӀабдуллагьида абуна; — Бокьани, дица дуе гӀоло налъи биччала». ГӀабдуллагьица абуна; 'Ууна'. ГӀабдуллагь бин ЖагӀфарица нахъеги абуна; — Яги бокьани, ахиралда -отложить- гьабизе бегьула. — . ГӀабдуллагьица абуна; 'Ууна'. ГӀабдуллагь бин ЖагӀфарица нахъеги абуна; — Цинги дир кваранаб бутӀа борце. ГӀабдуллагьица абуна; — Дур ихтиярал гьаниса доре щвезегӀан руго. -'Урва- абуна; Гьедин ГӀабдуллагьица рохьил ракьалъул цо бутӀа бичун ана, налъи бецӀизелъун ва жеги ункъогун бащдаб бутӀа хутӀана, цинги гьесда дандчӀвана МугӀавият, гьев доб мехалъ гьесда цадахъ вукӀана ГӀамру бин ГӀусманги, Ал Мундзир бин Аз Зубайрги, Ибну ЗамгӀаги. МугӀавияца гьесда гьикъана; — Рохьил къимат щиб? '. ГӀабдуллагьица жаваб кьуна; — Щибаб кесекалъул багьа нусго азарго гъурущ букӀуна. МугӀавияца нахъеги гьикъана; — КигӀан хутӀараб? ГӀабдуллагьица абуна; — Лъабго бутӀагун бащдаб. Аль Мундзир бин Аз Зубайрица абуна; — Дица нусго азарго гъурщил багьаяб дирго бутӀа босана. ГӀамру бин ГӀусманица абуна; — Дица нусго азарго гъурщил багьаяб дирго бутӀа босана. Ва абуна Ибн ЗамгӀаца; — Дицаги босула нусго азарго дирго бутӀа. Гьединлъидал МугӀавияс абуна; — Гьедин батани, кигӀан хутӀараб? ГӀабдуллагьица абуна; — Цо бутӀагун бащдаб. МугӀавияца абуна; — Дица гьеб босана нусгоялдаса къоло щуазарго гъурущги кьун». Урваца абуна; «Гьединлъидал ГӀабдуллагь бин ЖагӀфарица жиндирго бутӀа Муавияе анлънусго азарго гъурщиде бичун кьуна». -ГӀабдуллагь- Ибн Аз Зубайрица инсул налъи бецӀун лъугӀун хадуб, Аз Зубайирил лъималаз -цогидаз- абуна; — Нилъер ирсалъул ихтиярал рикье. ГӀабдуллагьица абуна; — Аллагьасдалъун, дица гьеб нужее бикьиларо хӀежалъул заманалъул ункъабго заман лъазабизегӀан, ай Аз Зубайридаса ихтиярал -дебиторазул- ихтиярал ругев чи нижехъе вачӀа, нижеца гьеб бецӀизе рес букӀине'. Урваца абуна; — Гьедин лъазабулеб букӀана ГӀабдуллагьица щибаб хӀежалъул сезоналда. Ункъо сезон ун хадуб гьес гьеб бикьана гьезие -Аз Зубайрил лъималазе-'. Урваца абуна; Аз Зубайрица ункъо чӀужу тун йиго, гьединлъидал «ГӀабдуллагьица инсул васият хӀисабалда инсул лъабабилеб бутӀа батӀа гьабуна, Аз Зубайрил щибаб лъадуе цо миллион кӀинусго азарго щвезелъун, Аз Зубайрил гӀаммаб бечелъи къоло щуго миллион кӀинусго азаргоялде бахунеб букӀана».