Penjual dan pembeli berhak memilih meneruskan atau membatalkan akad selama keduanya belum berpisah (khiyar majlis)

Imam Tirmidzi : 1167

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَاهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لَا أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلَامِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرُوِي عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَحِيحٌ وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بَيْعَ الْخِيَارِ مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالْأَبْدَانِ لَا بِالْكَلَامِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي [يحيى بن سعيد] ٻڌايو آهي [صيوبة] کان [قتاده] کان [صالح بن الخليل] کان [عبدالله بن الحارث] کان [حڪيم بن حزام] هن چيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'وڪرو ڪندڙ ۽ خريد ڪندڙ کي خيار جو حق آهي جيستائين اهي الڳ نه ٿين، جيڪڏهن ٻئي سچا ۽ وضاحت ڪندڙ آهن، ته انهن کي انهن جي خريد و فروخت ۾ برڪت ملندي، پر جيڪڏهن ٻئي لڪائيندا ۽ ڪوڙ ڳالهائيندا ته انهن جي خريد و فروخت جي برڪت ختم ٿي ويندي'. هي حديث صحيح آهي، ۽ اهو ئي ابو برزہ اسلمي کان روايت ڪيو ويو آهي ته ٻه ماڻهو هئا جن انهن گھوڙن جي شڪايت ڪئي جيڪي اهي خريد و فروخت ڪري رهيا هئا، ان وقت اهي هڪ ٻيڙي تي هئا. تنهن ڪري هن جواب ڏنو ته: مون توهان کي الڳ ٿيندي نه ڏٺو جيتوڻيڪ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'وڪرو ڪندڙ ۽ خريد ڪندڙ کي اختيار آهي ته جيستائين اهي الڳ نه ٿين'. ۽ ڪوفي وارن جي ڪجهه عالمن ۽ ٻين دليل ڏنو آهي ته جدائي لفظن سان ٿيندي آهي، هي سفيان عثصوري جو رايو آهي. هي اهو آهي جيڪو مالڪ بن انس کان نقل ڪيو ويو آهي ۽ ابن المبارڪ کان به نقل ڪيو ويو آهي ته هن چيو: جڏهن ته نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي حديث صحيح آهي ۽ هن راءِ جي حمايت ڪري ٿي ته مان ان کي ڪيئن رد ڪري سگهان ٿو. نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي لفظن جو مطلب آهي: 'خيار جي ذريعي خريد ۽ وڪري کان سواءِ - چونڊڻ -'. مطلب اهو آهي ته وڪرو ڪندڙ کي سودو ڪرڻ کان پوءِ خريد ڪندڙ کي اختيار ڏيڻ گهرجي، جيڪڏهن وڪرو ڪندڙ خريد ڪندڙ کي چونڊ ڪرڻ جي دعوت ڏني آهي ۽ هو خريد ڪرڻ جو انتخاب ڪري ٿو ۽ سودو ڪرڻ تي راضي ٿئي ٿو - ته پوءِ ان کان پوءِ ان لاءِ سودو منسوخ ڪرڻ ۾ ڪو به خيئر ناهي جيتوڻيڪ ٻئي الڳ نه ٿيا آهن. اهڙي طرح اشعري ۽ ٻين ان جي تشريح ڪئي. ۽ جيڪي ماڻهو ان راءِ جي حمايت ڪن ٿا ته: جدائي لفظن سان نه پر جسم سان آهي، انهن ۾ عبدالله بن عمرو جي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان حديث آهي.