Imam Tirmidzi : 1155

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍوأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلَا شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلَا رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنُ وَلَا بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لِأَحْمَدَ مَا مَعْنَى نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ قَالَ أَنْ يَكُونَ يُقْرِضُهُ قَرْضًا ثُمَّ يُبَايِعُهُ عَلَيْهِ بَيْعًا يَزْدَادُ عَلَيْهِ وَيَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ يُسْلِفُ إِلَيْهِ فِي شَيْءٍ فَيَقُولُ إِنْ لَمْ يَتَهَيَّأْ عِنْدَكَ فَهُوَ بَيْعٌ عَلَيْكَ قَالَ إِسْحَقُ يَعْنِي ابْنَ رَاهَوَيْهِ كَمَا قَالَ قُلْتُ لِأَحْمَدَ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَمْ تَضْمَنْ قَالَ لَا يَكُونُ عِنْدِي إِلَّا فِي الطَّعَامِ مَا لَمْ تَقْبِضْ قَالَ إِسْحَقُ كَمَا قَالَ فِي كُلِّ مَا يُكَالُ أَوْ يُوزَنُ قَالَ أَحْمَدُ إِذَا قَالَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ وَعَلَيَّ خِيَاطَتُهُ وَقَصَارَتُهُ فَهَذَا مِنْ نَحْوِ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَإِذَا قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَيَّ خِيَاطَتُهُ فَلَا بَأْسَ بِهِ أَوْ قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَيَّ قَصَارَتُهُ فَلَا بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا هُوَ شَرْطٌ وَاحِدٌ قَالَ إِسْحَقُ كَمَا قَالَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَى أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَأَبُو بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَوْفٌ وَهِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ إِنَّمَا رَوَاهُ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ هَكَذَا

اسان کي [احمد بن منيع] ٻڌايو آهي [اسماعيل بن ابراهيم] اسان کي ٻڌايو آهي [ايوب] اسان کي [عمرو بن صيوب] ٻڌايو آهي هن چيو؛ مون کي [منهنجي پيءُ] [پنهنجي پيءُ] کان ٻڌايو آهي جيستائين هن [عبدالله بن عمرو] جو ذڪر نه ڪيو ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'وڪرو ڪرڻ ۽ قرض ڏيڻ حلال ناهي، ۽ نه ئي هڪ وڪري ۽ خريداري ۾ ٻه شرطون آهن ۽ اهڙي سامان تي منافعو ڪمائڻ حلال ناهي جنهن جي ضمانت نه هجي - سٺو يا خراب -، ۽ اهو وڪڻڻ حلال ناهي جيڪو توهان وٽ ناهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ هي حديث صحيح آهي. اسحاق بن منصور چيو؛ مون احمد کان پڇيو؛ سلف ۽ خريد و فروخت کي منع ڪرڻ جو ڇا مطلب آهي؟ هن جواب ڏنو؛ هو پئسا قرض ڏئي ٿو ۽ پوءِ قرض جي ڪري سامان کي وڌيڪ قيمت تي وڪرو ڪري ٿو - جيڪڏهن ڪو ضمانت نه هجي ته وڪرو نه ٿئي -، ۽ شايد - مطلب - هو سامان خريد ڪرڻ لاءِ پئسا قرض ڏئي ٿو، تنهنڪري هو چوي ٿو؛ جيڪڏهن اها شيءِ اڃا تائين توهان وٽ دستياب نه آهي، ته مان توهان کي اها شيءِ وڪرو ڪندس - ته جيئن قرض وٺندڙ شيءِ جي خريداري لاءِ قرض لاءِ وڌيڪ ادا ڪري -. اسحاق، يعني ابن راهويه، گهٽ يا وڌيڪ چيو؛ مون احمد کان پڇيو؛ اهڙي شيءِ وڪڻڻ جي ارادي بابت ڇا جنهن جي ضمانت نه ٿي سگهي؟ هن جواب ڏنو؛ مون کي خبر ناهي ته - وڪڻڻ - کاڌي جي جيڪا هن جي هٿن ۾ نه هجي. اسحاق وڌيڪ يا گهٽ چيو؛ هر شيءِ تي جيڪا ماپي يا وزن ڪئي وئي هئي، احمد چيو؛ جيڪڏهن ڪو چوي؛ مان هي ڪپڙو توهان کي وڪڻان ٿو پر مان ان کي سلائي ۽ ڪٽيان ٿو. تنهنڪري هي هڪ وڪري ۽ خريداري ۾ ٻن شرطن جي مثال آهي ۽ جيڪڏهن هو چوي؛ مون اهو توهان کي وڪڻيو پر مون ان کي سلائي ڪيو ته اهو ٺيڪ آهي. يا هن چيو؛ مون اهو توهان کي وڪڻيو پر مون ان کي ڪٽيو ته اهو ٺيڪ آهي. ڇاڪاڻ ته اهو صرف هڪ شرط آهي. اسحاق گهٽ يا وڌيڪ چيو - انهي وانگر. ابو عيسيٰ چيو؛ حڪيم بن حزام جي حديث حسن حديث آهي، ان کان روايت ڪئي وئي آهي. هن سطور کان علاوه، ايوب سختياني ۽ ابو بصير يوسف بن محڪ کان حڪيم بن حزام کان روايت ڪئي آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ [عوف] ۽ [هشام بن حسن] پڻ هي حديث [ابن سيرين] کان [حڪيم بن حزام] کان نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي ۽ هي حديث مرسل آهي. حقيقت ۾، ابن سيرين ايوب سختياني کان يوسف بن محڪ کان حڪيم بن حزام کان هن طرح روايت ڪئي آهي.