इमाम तिर्मिधी : 1155

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍوأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلَا شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلَا رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنُ وَلَا بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ إِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لِأَحْمَدَ مَا مَعْنَى نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ قَالَ أَنْ يَكُونَ يُقْرِضُهُ قَرْضًا ثُمَّ يُبَايِعُهُ عَلَيْهِ بَيْعًا يَزْدَادُ عَلَيْهِ وَيَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ يُسْلِفُ إِلَيْهِ فِي شَيْءٍ فَيَقُولُ إِنْ لَمْ يَتَهَيَّأْ عِنْدَكَ فَهُوَ بَيْعٌ عَلَيْكَ قَالَ إِسْحَقُ يَعْنِي ابْنَ رَاهَوَيْهِ كَمَا قَالَ قُلْتُ لِأَحْمَدَ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَمْ تَضْمَنْ قَالَ لَا يَكُونُ عِنْدِي إِلَّا فِي الطَّعَامِ مَا لَمْ تَقْبِضْ قَالَ إِسْحَقُ كَمَا قَالَ فِي كُلِّ مَا يُكَالُ أَوْ يُوزَنُ قَالَ أَحْمَدُ إِذَا قَالَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ وَعَلَيَّ خِيَاطَتُهُ وَقَصَارَتُهُ فَهَذَا مِنْ نَحْوِ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَإِذَا قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَيَّ خِيَاطَتُهُ فَلَا بَأْسَ بِهِ أَوْ قَالَ أَبِيعُكَهُ وَعَلَيَّ قَصَارَتُهُ فَلَا بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا هُوَ شَرْطٌ وَاحِدٌ قَالَ إِسْحَقُ كَمَا قَالَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَى أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ وَأَبُو بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَوْفٌ وَهِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ إِنَّمَا رَوَاهُ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ هَكَذَا

हे आम्हाला [अहमद बिन मनी'] यांनी सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [इस्माईल बिन इब्राहिम] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [अय्यूब] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी आम्हाला [अमर बिन शु'ऐब] यांच्याकडून सांगितले, ज्यांनी म्हटले: माझ्या वडिलांनी त्यांच्या वडिलांकडून मला सांगितले, जोपर्यंत त्यांनी उल्लेख केला [अब्दुल्ला बिन अम्र] यांनी सांगितले की अल्लाहचे प्रेषित (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांनी म्हटले: 'विक्री करणे आणि कर्ज देणे, एका व्यवहारात दोन अटी एकत्र करणे, ज्या वस्तूंच्या गुणवत्तेची हमी देता येत नाही (चांगल्या किंवा वाईट) त्या वस्तूंवर नफा घेणे, आणि तुमच्याकडे नसलेली वस्तू विकणे हे सर्व कायदेशीर नाही.' अबू ईसा म्हणाले: ही हदीस हसन सहीह आहे. इशाक बिन मन्सूर म्हणाले: मी अहमद (रह्.) यांना विचारले: सलाफ आणि व्यवहारांवर बंदी घालण्याने त्यांचा काय अर्थ होता? त्याने उत्तर दिले: 'तो पैसे उधार देतो आणि नंतर त्या कर्जाच्या आधारावर वस्तू जास्त किमतीला विकतो (कारण जर कर्ज नसेल, तर विक्रीही होणार नाही), आणि याचा अर्थ असाही होऊ शकतो की तो वस्तू खरेदी करण्यासाठी पैसे उधार देतो, म्हणून तो म्हणतो: "जर वस्तू अद्याप तुमच्याकडे उपलब्ध नसतील, तर मी त्या तुम्हाला विकतो" (जेणेकरून कर्जदार वस्तू खरेदी करण्यासाठी वापरलेल्या कर्जासाठी अधिक पैसे देतो).' इशाक, म्हणजेच इब्न रहुवैह, यांनी साधारणपणे असे सांगितले: मी अहमद यांना विचारले: 'जिचे हमी देता येत नाही असे काही विकण्याबाबत काय निर्णय आहे?' त्यांनी उत्तर दिले: 'मला मालकीत नसलेला अन्नवस्तू विकण्याच्या बाबतीत वगळता मला कोणताही अपवाद माहीत नाही.' इशाकने असे काहीसे सांगितले: मोजता किंवा तोलता येणाऱ्या कोणत्याही वस्तूबाबत, अहमद म्हणाले: 'जर एखाद्याने म्हटले, "मी तुम्हाला हा कापड विकतो, पण मी ते स्वतः शिवून आणि कापून देईन," तर हा एकाच व्यवहारात दोन अटींचा उदाहरण ठरतो; आणि जर त्याने म्हटले, "मी तुम्हाला ते विकतो, पण मी ते स्वतः शिवून देईन," तर ते स्वीकारार्ह आहे.' किंवा जर तो म्हणाला, 'मी ते तुम्हाला विकतो, पण मीच ते कापणार आहे,' तर तेही ठीक आहे, कारण ती फक्त एक अट आहे. इशाक यांनी त्याच अर्थाचे काहीसे सांगितले. अबू ईसा म्हणाले: हकीम बिन हिजाम यांचा हदीस हसन हदीस आहे; तो त्यांच्याकडून इतर साखळ्यांमधूनही कथित झाला आहे. आय्यूब अस-सख्तियानी आणि अबू बिश्र यांनी यूसुफ बिन महक यांच्याकडून हकीम बिन हिजाम यांच्याकडून तो हदीस कथित केला आहे. अबू इसा म्हणाले: ['औफ] आणि [हिशाम बिन हसन] यांनीही ही हदीस [इब्न सिरीन] मार्गे [हकीम बिन हिजाम] मार्फत पैगंबर (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यांच्याकडून नरायली आहे, आणि ही हदीस मुरसल्ल आहे. खरंच, इब्न सिरीन यांनी आय्यूब अल-सख्तियानी मार्गे युसुफ बिन महक मार्फत हकीम बिन हिजाम कडून अशाच प्रकारे नरायली आहे.