Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مۇھەممەد] دېدى، بىزگە [سۇفيان] دېدى، بىزگە [ئەمرۇ] دېدى، ماڭا [سەئىد بىن جۇبەير] دېدى، مەن [ئىبنى ئابباس] غا: «ھەقىقەتەن نەۋف ئەل باكالى مۇسانىڭ بەنى ئىسرائىلنىڭ مۇساسى ئەمەس، بەلكى يەنە بىر مۇسا ئىكەنلىكىنى ئويلايدۇ» دېدىم. ئاندىن ئىبنى ئابباس: «ئاللاھنىڭ دۈشمىنى يالغان سۆزلەۋاتىدۇ، ھەقىقەتەن [ئۇبەي بىن كەئب] بىزگە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن: «ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى مۇسا بەنى ئىسرائىلنىڭ ئالدىدا تۇرۇپ ۋەز سۆزلىگەندىن كېيىن، ئۇنىڭدىن: «ئەڭ ئەقىللىق ئادەم كىم؟» دەپ سورالغانلىقىنى سۆزلەپ بەردى. مۇسا: «مەن» دەپ جاۋاب بەردى. شۇڭا ئاللاھ ئۇنى ئەيىبلىدى، چۈنكى ئۇ بۇ ھەقتە بىلىم بەرمىگەن ئىدى. ئاندىن ئاللاھ ئۇنىڭغا ۋەھىي قىلدى: «مېنىڭ بەندەم ئىچىدە ئىككى دېڭىزنىڭ تۇتىشىدىغان جايىدا ياشايدىغان بىر بەندەم بار». ئاندىن مۇسا: «ئى رەببىم، مەن ئۇنىڭ بىلەن قانداق كۆرۈشەلەيمەن؟» دېدى. شۇڭا ئۇنىڭغا: «بېلىقنى سېۋەتكە سېلىپ ئېلىپ كەل، ئەگەر ئۇنى يوقاتساڭ، بۇ يول باشلىغۇچى» دېيىلدى. ئاندىن مۇسا ئەلەيھىسسالام يۇسيا بىن نۇن ئىسىملىك خىزمەتچىسى بىلەن يولغا چىقتى، ئۇلار ئىككىسى بېلىقنى سېۋەتكە سېلىپ چوڭ بىر تاشقا كەلدى. ئاندىن ئىككىسى باشلىرىنى تاشقا قويۇپ ئۇخلاپ قالدى. ئاندىن بېلىق سېۋەتتىن چىقتى - بېلىق دېڭىزغا قاراپ سەكرىدى - - كەھفى: 61-. بۇ ۋەقە مۇسا ئەلەيھىسسالام بىلەن ئۇنىڭ شاگىرتىنى ھەيران قالدۇردى، شۇڭا ئۇلار سەپىرىنىڭ قالغان كېچە-كۈندۈزىنى داۋاملاشتۇردى. بىر كۈنى ئەتىگەندە مۇسا خىزمەتچىسىگە: «بىزگە يېمەكلىك ئېلىپ كەل، ھەقىقەتەن بىز سەپەردىن چارچاپ كەتتۇق» - دېدى. كەھفى: 62-. مۇسا ئەلەيھىسسالام بۇيرۇلغاندەك مەنزىلگە يېتىپ بارغۇچە چارچاپ كەتمىدى. شۇڭا شاگىرتى ئۇنىڭغا: «بىز تاشتىن پاناھلىنىش ئۈچۈن قاچان ئىزدىگەنلىكىمىزنى بىلەمسەن؟» دېدى. ھەقىقەتەن، مەن بېلىقنى تىلغا ئېلىشنى ئۇنتۇپ قالدىم. مېنى پەقەت شەيتانلا ئۇنتۇپ قالىدۇ - - كەھفى: 63-. مۇسا ئەلەيھىسسالام: «بىز ئىزدەۋاتقان جاي شۇ» دېدى. ئاندىن ئىككىسى ئەسلىدىكى ئىزلىرىدىن قايتىش ئۈچۈن قايتىپ كەلدى...» - كەھف: 64- ... مۇسا ئېيتتى: «ئاللاھ خالىسا، مېنىڭ سەۋرچان ئادەم ئىكەنلىكىمنى بايقايسىز، مەن سىزگە ھېچقانداق ئىشتا قارشىلىق قىلمايمەن» - كەھف سۈرىسى 69-. شۇنداق قىلىپ، ئۇلار ئىككىسى دېڭىز ساھىلىدا ماڭدى، ئەمما ئۇلارنىڭ ھېچقايسىسىدا كېمە يوق ئىدى، ئاندىن بىر كېمە ئۆتۈپ كەتتى. ئۇلار كېمىدىكىلەرنىڭ ئىككىسىنى ئېلىپ كېتىشى ئۈچۈن پاراڭلاشتى. خىزىدلىرنىڭ كىملىكى ئېنىقلانغانلىقى ئۈچۈن، ئۇلار ئىككىسىنى ھەقسىز ئېلىپ كەتتى. ئاندىن كېمىنىڭ قىرغىقىغا قونغان كىچىك بىر قۇش دېڭىز سۈيىنى بىر ياكى ئىككى چىۋىق بىلەن چوقۇلاپ ئىچتى. خىزىدلىر ئاندىن: «ئى مۇسا، مېنىڭ ۋە سېنىڭ بىلىمىڭ ئاللاھنىڭ بىلىمى بىلەن سېلىشتۇرغاندا، بۇ قۇشنىڭ دېڭىز سۈيىدىكى چىۋىقىغا ئوخشايدۇ» دېدى. ئاندىن خىزىدلىر قەستەن كېمىنىڭ تاختىسىنى ئېلىپ سۇندۇردى. مۇسا: «ئۇلار بىزنى بىكارغا ئېلىپ كەلدى، ئەمما نېمىشقا يولۇچىلارنى غەرق قىلىش ئۈچۈن ئۇنى ۋەيران قىلدىڭ؟» دېدى. خىدلىر مۇنداق دېدى: «مەن: «ھەقىقەتەن سەن ماڭا ھەرگىز سەۋر قىلالمايسەن» دېمىگەنمىدىممۇ؟» مۇسا جاۋاب بەردى: «مېنى ئۇنتۇپ قالغانلىقىم ئۈچۈن جازالىماڭ ۋە ئىشلىرىمدا ماڭا قىيىنچىلىق تۇغدۇرماڭ» - كەھف: 72-73-- بۇ تۇنجى ۋەقە مۇسانىڭ ئۇنتۇپ قالغانلىقىدىن بولغان. ئاندىن ئۇلار ئىككىسى ئايرىلىپ كەتكەندىن كېيىن، ئىككى دوستى بىلەن ئويناۋاتقان كىچىك بىر بالىنى ئۇچراتتى. ئاندىن خىدلىر بالىنىڭ بېشىنى تۇتۇپ كۆتۈرۈپ ئۆلتۈردى. مۇسا سورىدى: «نېمىشقا پاك بىر جاننى ئۆلتۈرىسىز، ئۇ باشقا بىر ئادەمنى ئۆلتۈرگەنلىكى ئۈچۈن ئەمەس؟» - كەھف: 74---- خىدلىر جاۋاب بەردى: «مەن ساڭا ئېيتمىغانمىدىم، سەن ماڭا سەۋر قىلالمايسەن» - كەھف: 75- ... «-شۇڭا ئۇلار ئىككىسى ماڭدى، بىر دۆلەتنىڭ خەلقىگە يېتىپ كەلگەندە، ئۇلار شۇ دۆلەتنىڭ خەلقىدىن مېھمان قىلىشنى تەلەپ قىلدى، ئەمما ئۇ دۆلەتنىڭ خەلقلىرى ئۇلارنى مېھمان قىلىشنى خالىمىدى. ئاندىن ئۇلار ئىككىسى ئۆينىڭ تېمىنىڭ چۆكۈپ كېتىۋاتقانلىقىنى بايقىدى. شۇڭا خىزىل تامنى تىكلىدى-» -كەھف: 77-. رەسۇلۇللاھ ھېكايىسىنى داۋاملاشتۇردى: «خىزىل بۇنى ئۆز قولى بىلەن قىلدى». ئاندىن مۇسا: «ئەگەر خالىساڭ، بۇنىڭ ئۈچۈن چوقۇم ھەق ئالىسەن» دېدى. خىزىل جاۋابەن: «بۇ مەن بىلەن سېنىڭ ئاراڭدىكى ئايرىلىش پەيتى-» -كەھف: 77-78-. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئاللاھ مۇساغا رەھمەت قىلسۇن. بىز مۇسانىڭ سەۋر قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز، شۇنداق قىلساق بىز ئۇلار ھەققىدە نۇرغۇن ھېكايىلەرنى ئاڭلىيالايمىز» دېدى.