Hadith Representative
Kisah perjalanan Nabi Musa 'alaihissalam menuntut ilmu dan pertemuannya dengan Nabi Khidhir 'alaihissalam
Imam Bukhari : 119حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
[അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ്] പറഞ്ഞു; [സുഫ്യാൻ] ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു [അമ്രു] പറഞ്ഞു; [സഈദ് ബിൻ ജുബൈർ] പറഞ്ഞു; ഞാൻ [ഇബ്നു അബ്ബാസിനോട്] പറഞ്ഞു, 'മൂസ ബനീ ഇസ്രായീലിന്റെ മൂസയല്ല, മറിച്ച് മറ്റൊരു മൂസയാണെന്ന് നൗഫ് അൽ ബക്കലി കരുതുന്നു'. അപ്പോൾ ഇബ്നു അബ്ബാസ് പറഞ്ഞു; 'അല്ലാഹുവിന്റെ ശത്രു കള്ളം പറയുകയാണ്, തീർച്ചയായും [ഉബയ് ബിൻ കഅബ്] പ്രവാചകൻ സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; 'അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രവാചകനായ മൂസ ബനീ ഇസ്രായീലിന്റെ മുമ്പിൽ ഒരു പ്രസംഗം നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു, അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു; 'ആരാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ വ്യക്തി?' മോശ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'ഞാൻ'. അപ്പോൾ അല്ലാഹു തആല അവനെ ശാസിച്ചു, കാരണം അവന് അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് നൽകപ്പെട്ടില്ല. അപ്പോൾ അല്ലാഹു തആല അവന് വെളിപ്പെടുത്തി: 'രണ്ട് കടലുകളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്ത് താമസിക്കുന്ന എന്റെ ദാസന്മാരിൽ നിന്നെക്കാൾ ബുദ്ധിമാനായ ഒരു ദാസനുണ്ട്'. അപ്പോൾ മോശ ചോദിച്ചു: 'ഓ റബ്ബേ, എനിക്ക് എങ്ങനെ അവനെ കാണാൻ കഴിയും?' അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു; 'മീൻ ഒരു കൊട്ടയിൽ കൊണ്ടുപോകുക, അത് നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അതാണ് മാർഗദർശനം'. പിന്നീട് മൂസാ തന്റെ ദാസനായ യുസ്യ ബിൻ നൂനുമായി പുറപ്പെട്ടു, ഒരു വലിയ പാറയുടെ അടുത്തെത്തുന്നതുവരെ അവർ രണ്ടുപേരും മത്സ്യത്തെ ഒരു കൊട്ടയിൽ വഹിച്ചു. പിന്നെ അവർ രണ്ടുപേരും പാറയിൽ തലവെച്ച് ഉറങ്ങി. അപ്പോൾ മത്സ്യം കൊട്ടയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു - മത്സ്യം കടലിലേക്ക് ചാടി - ' -Qs. അൽ കഹ്ഫി; 61-. ഈ സംഭവം മോശയെയും ശിഷ്യനെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തി, അങ്ങനെ അവർ യാത്രയുടെ ബാക്കി രാത്രിയും പകലും തുടർന്നു. ഒരു ദിവസം രാവിലെ വരെ മോശ തന്റെ ദാസനോട് പറഞ്ഞു, '-ഞങ്ങളുടെ ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവരിക, തീർച്ചയായും ഞങ്ങൾ യാത്രയിൽ ക്ഷീണിതരാണ്-' -Qs. അൽ കഹ്ഫി; 62-. കൽപ്പിച്ചതുപോലെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിയതിനുശേഷമാണ് മോശയ്ക്ക് ക്ഷീണം തോന്നിയത്. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: '-ഞങ്ങൾ പാറയിൽ അഭയം തേടിയപ്പോൾ നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? തീർച്ചയായും, മത്സ്യത്തെക്കുറിച്ച് പറയാൻ ഞാൻ മറന്നു. സാത്താനെ ഒഴികെ ആരും എന്നെ മറക്കുന്നില്ല- ' -Qs. അൽ കഹ്ഫി; 63-. അപ്പോൾ മൂസ പറഞ്ഞു: '-നമ്മൾ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലം അതാണ്. പിന്നെ അവർ രണ്ടുപേരും അവരുടെ യഥാർത്ഥ കാൽപ്പാടുകൾ പിന്തുടരാൻ മടങ്ങി- ' -Qs. അൽ കഹ്ഫ്; 64-. അവർ രണ്ടുപേരും പാറയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, വീതിയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരാളെ അവർ കണ്ടു. മൂസ അദ്ദേഹത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ഖിദ്ലീർ ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ സ്ഥലത്ത് നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഹലോ പറയും?' മോശ മറുപടി പറഞ്ഞു, 'ഞാൻ മോശയാണ്'. ഖിദ്ലീർ തിരിച്ചു ചോദിച്ചു, 'മൂസാ ബനീ ഇസ്രായീൽ?' മൂസ മറുപടി പറഞ്ഞു, 'അതെ'. അപ്പോൾ മൂസ പറഞ്ഞു: '-നിങ്ങൾക്ക് പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള അറിവുകളിൽ നിന്ന് ശരിയായ അറിവ് എന്നെ പഠിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് നിങ്ങളെ പിന്തുടരാൻ കഴിയുമോ? - 'ഖിദ്ലീർ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'തീർച്ചയായും, നിങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും എന്നോട് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയില്ല-' -Qs. അൽ കഹ്ഫ്; 66-67-. ഖിദ്ലീർ തുടർന്നു പറഞ്ഞു, 'ഓ മൂസാ, അല്ലാഹു എനിക്ക് പഠിപ്പിച്ചുതന്ന അറിവിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് അറിയാത്ത അറിവ് എനിക്കുണ്ട്, കൂടാതെ എനിക്ക് അറിയാത്ത അറിവും നിങ്ങൾക്കുണ്ട്'. മൂസ പറഞ്ഞു; '-ദൈവം അനുഗ്രഹിച്ചാൽ, നിങ്ങൾ എന്നെ ക്ഷമയുള്ളവനായി കാണും, ഒരു കാര്യത്തിലും ഞാൻ നിങ്ങളോട് എതിർക്കില്ല-' -ചോദ്യങ്ങൾ. അൽ കഹ്ഫ്; 69-. അങ്ങനെ അവർ രണ്ടുപേരും കടൽത്തീരത്ത് നടന്നു, ഇരുവർക്കും ഒരു ബോട്ടും ഇല്ലായിരുന്നു, പിന്നീട് ഒരു കപ്പൽ കടന്നുപോയി. ബോട്ടിലുള്ളവർ അവരെ രണ്ടുപേരെയും കൊണ്ടുപോകുമെന്ന് അവർ സംസാരിച്ചു. ഖിദ്ലീറിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതിനാൽ, അവർ രണ്ടുപേരെയും പണം നൽകാതെ കൊണ്ടുപോയി. അപ്പോൾ ഒരു ചെറിയ പക്ഷി ബോട്ടിന്റെ അരികിൽ ഇരുന്ന് കടൽ വെള്ളം കുടിക്കാൻ ഒന്നോ രണ്ടോ കൊക്കുകൾ കൊത്തിക്കൊണ്ടു വന്നു. ഖിദ്ലീർ പറഞ്ഞു; 'ഓ മൂസാ, എന്റെ അറിവും നിങ്ങളുടെ അറിവും അല്ലാഹുവിന്റെ അറിവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ കടലിലെ ഈ പക്ഷിയുടെ കൊക്ക് പോലെയാണ്'. അപ്പോൾ ഖിദ്ലീർ മനഃപൂർവ്വം ബോട്ട് പലക എടുത്ത് പൊട്ടിച്ചു. മോശയും പറഞ്ഞു; 'അവർ ഞങ്ങളെ വെറുതെ കൊണ്ടുപോയി, പക്ഷേ അതിലെ യാത്രക്കാരെ മുക്കിക്കൊല്ലാൻ നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് അത് നശിപ്പിച്ചത്?' ഖിദ്ലീർ പറഞ്ഞു; 'ഞാൻ പറഞ്ഞില്ലേ; 'തീർച്ചയായും നീ എന്നോട് ക്ഷമിക്കില്ല-' മൂസ മറുപടി പറഞ്ഞു; '-എന്റെ മറവിക്ക് എന്നെ ശിക്ഷിക്കരുതേ, എന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ എന്തെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ വരുത്തി എന്നെ ഭാരപ്പെടുത്തരുതേ-' -ചോദ്യങ്ങൾ. അൽ കഹ്ഫ്; 72-73-. മോശ മറന്നുപോയതുകൊണ്ടാണ് ഈ ആദ്യ സംഭവം. തുടർന്ന് അവർ രണ്ടുപേരും പോയി, തന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെ കണ്ടുമുട്ടി. തുടർന്ന് ഖിദ്ലീർ കുട്ടിയുടെ തല പിടിച്ചു ഉയർത്തി അടിച്ചു കൊന്നു. അപ്പോൾ മോശ ചോദിച്ചു; '-മറ്റൊരാളെ കൊന്നതുകൊണ്ടല്ല, ശുദ്ധമായ ഒരു ആത്മാവിനെ എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ കൊല്ലുന്നത്? - ' -ചോദ്യങ്ങൾ. അൽ കഹ്ഫ്; 74-. ഖിദ്ലീർ മറുപടി പറഞ്ഞു; '-ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞില്ലേ; നിങ്ങൾക്ക് എന്നോട് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന്? - ' -ചോദ്യങ്ങൾ. അൽ കഹ്ഫ്; 75-. ഇബ്നു ഉയൈന പറഞ്ഞു; 'ഇത് ഒരു സ്ഥിരീകരണമാണ്.' -അങ്ങനെ അവർ രണ്ടുപേരും നടന്നു, ഒരു പ്രത്യേക രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ, ആ രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ കൂടെ സത്കരിക്കണമെന്ന് അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു, പക്ഷേ ആ രാജ്യത്തെ ജനങ്ങൾ അവരെ സത്കരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. അപ്പോള് അവര് രണ്ടുപേരും വീടിന്റെ ചുമര് ഏതാണ്ട് ഇടിഞ്ഞുവീഴാന് തുടങ്ങിയതായി കണ്ടെത്തി. അങ്ങനെ ഖിദ്ലീര് മതില് നിര്മ്മിച്ചു- ' -Qs. അല് കഹ്ഫ്; 77-. റസൂലുല്ലാഹ് തന്റെ കഥ തുടര്ന്നു; 'ഖിദ്ലീര് സ്വന്തം കൈകള് കൊണ്ടാണ് അത് ചെയ്തത്. അപ്പോള് മോശ പറഞ്ഞു; '-നിങ്ങള്ക്ക് വേണമെങ്കില്, നിങ്ങള് തീര്ച്ചയായും അതിന് കൂലി വാങ്ങും.' ഖിദ്ലീര് മറുപടി പറഞ്ഞു, 'ഇത് എനിക്കും നിങ്ങള്ക്കും ഇടയിലുള്ള വേര്പിരിയലിന്റെ നിമിഷമാണ്-' -Qs. അല് കഹ്ഫ്; 77-78-. പ്രവാചകന് സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു; 'അല്ലാഹു മൂസായോട് കരുണ കാണിക്കട്ടെ. മൂസായ്ക്ക് ക്ഷമ കാണിക്കാന് കഴിയുമെന്ന് ഞങ്ങള് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു, അങ്ങനെ അവര് രണ്ടുപേരെയും കുറിച്ചുള്ള നിരവധി കഥകള് നമുക്ക് കേള്ക്കാന് കഴിയും.'