Hadith Representative
Al Mumit
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
بىزگە [ھىسيام بىن ئەممار]، بىزگە [ھاتىم بىن ئىسمائىل]، بىزگە [جەئفەر بىن مۇھەممەد] دىن [ئاتىسىدىن] سۆزلەپ بەردى، ئۇ مۇنداق دېدى: «مەن بىر قېتىم [جابىر بىن ئابدۇللاھنى كۆرۈشكە كەلگەن ئىدىم. بىز ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشكەندە، ئۇ كىشىلەرنىڭ ئەھۋالىنى سورىدى، ئاندىن مەندىن ئەھۋال سورىدى. شۇڭا مەن: «مەن مۇھەممەد بىن ئەلى بىن ھۈسەيىن» دەپ جاۋاب بەردىم. ئۇ قولىنى بېشىمغا قويۇپ، ئۈستى ۋە ئاستى تۈگمىلىرىمنىڭ تۈگمىلىرىنى ئاچتى، ئاندىن مۈرىسىنى كۆكرىكىمنىڭ ئارىسىغا قويدى، ئۇ چاغدا مەن يەنىلا چوڭ بولغان بالا ئىدىم. ئۇ: «خۇش كەپسىز، نېمە سورىسىڭىز شۇنى سوراڭ» دېدى. مەن ئۇنىڭدىن سورىدىم، چۈنكى ئۇ كۆر ئەمەس ئىدى. ناماز ۋاقتى بولغۇچە، ئۇ نامازگاھىدا تۇراتتى، ئەگەر ئۇ تاپانلىرىنى نامازگاھنىڭ ئىككى تەرىپىگە قويسا، نامازگاھنىڭ كىچىكلىكى سەۋەبىدىن تارتىلىپ كېتەتتى، شاللىرى بولسا مۈرىسىگە ئېسىلىپ تۇراتتى ۋە بىزگە رەھبەرلىك قىلىپ ناماز ئوقۇدى». ئاندىن مەن: «رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ قانداق ھەج قىلغانلىقىنى ئېيتىپ بېرىڭ!» دەپ سورىدىم. ئۇ قولى بىلەن ئىشارەت قىلىپ، توققۇز بارمىقىنى سوزۇپ: «ھەقىقەتەن رەسۇلۇللاھ توققۇز يىل ھەجگە بارمىدى، ئاندىن ئونىنچى يىلى كىشىلەرنى ھەج قىلىشقا چاقىردى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ھەجگە باردى، كېيىن نۇرغۇن كىشىلەر مەدىنىگە كەلدى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بىلەن بىللە يىغىلىپ، ئۇنىڭ قىلغانلىرىنى قىلىشنى خالىدى. شۇڭا ئۇ باردى، بىزمۇ ئۇنىڭ بىلەن بىللە باردۇق. بىز زۇل ھۇلەيفەگە يېتىپ كەلگىنىمىزدە، ئەسما بىنتى ئۇمەيس مۇھەممەد بىن ئەبۇ بەكرىنى تۇغدى، شۇڭا ئۇ: «مەن نېمە قىلىشىم كېرەك؟» دەپ سوراشقا ئەۋەتىلدى. ئاندىن ئۇ ئەسماغا: «گۈمۈلۈڭ، رەخت بىلەن چىڭ باغلاڭ ۋە ئېھرامغا كىرىڭ» دېدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ مەسچىتتە ناماز ئوقۇدى، ئاندىن قاشۋا تۆگىسىگە مىنىپ، تۆگە ئۇنى سەھرا قۇملۇقىنىڭ ئۈستىدىن كۆتۈرۈپ تىك تۇردى. جابىر مۇنداق دېدى: «مەن ئۇنىڭ ئالدىدا، ماشىنا شوپۇرلىرى بىلەن پىيادىلەر ئارىسىدا، ئوڭ، سول ۋە ئارقىسىدا نۇرغۇن كىشىلەرنى كۆردۈم - نۇرغۇن كىشىلەر كۆرۈنۈپ تۇراتتى - رەسۇلۇللاھ بىزنىڭ ئارىمىزدا ئىدى، قۇرئان ئۇنىڭغا چۈشۈرۈلگەندە، ئۇ قۇرئاننىڭ تەكۋىلىنى ناھايىتى ياخشى بىلەتتى. ئۇ نېمە قىلسا، بىزمۇ شۇنى قىلىمىز». ئۇ تەۋھىد ئاۋازىنى كۆتۈرۈپ: «ئى ئاللاھ، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم. مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم. سېنىڭ شېرىكىڭ يوق، مەن سېنىڭ چاقىرىقىڭنى ئورۇندىدىم. ھەقىقەتەن، مەدھىيە، ھۇزۇر ۋە پادىشاھلىق پەقەت ساڭا خاس، سېنىڭ شېرىكىڭ يوق» دېدى. كىشىلەرمۇ ئوقۇۋاتقان تىلاۋەتلىرى بىلەن ئاۋازىنى كۆتۈردى، رەسۇلۇللاھ ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى توغرىسىدا ھېچنېمە دېمىدى. رەسۇلۇللاھ تەلبىيەنى ئوقۇشنى داۋاملاشتۇردى». جابىر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ يەنە مۇنداق دېدى: «بىزنىڭ ھەج قىلىشتىن باشقا نىيىتىمىز يوق، بىز ھازىرغىچە ئۆمرە ھەققىدە بىلمەيمىز». بىز ئۇنىڭ بىلەن بەيتۇللاھقا يېتىپ كەلگىنىمىزدە، ئۇ دەرھال تاۋاپنىڭ باشلىنىشىدىكى رۇكۇنى سۈرتتى، ئاندىن ئۈچ ئايلانما يۈگۈرۈپ، قالغان تۆت ئايلانمىنى نورمال ماڭدى. ئاندىن ئۇ ئىبراھىم مەقامىغا بېرىپ، «ۋە ئىبراھىم مەقامىنى نامازگاھ قىلىڭلار» دېگەن ئايەتنى ئوقۇدى. ئۇ يەنە ئىبراھىم مەقامى بىلەن بەيتۇللاھ كەئبەنىڭ ئارىسىغا تۇردى. دادام مۇنداق دېدى: «مەن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئىبراھىم مەقامىدا ئىككى رەكئەت نامازدا «كافىرۇن» ۋە «ئىخلاش» سۈرىلىرىنى ئوقۇغانلىقىنى ئۇ تىلغا ئالمىغان بولسا، بىلمەيمەن». ئاندىن ئۇ بەيتۇللاھقا قايتىپ كېلىپ، تاۋاپنىڭ باشلىنىشىدىكى رۇكۇنى سۈرتتى، ئۆپتى ياكى سالام بەردى، ئاندىن كەئبەنىڭ ئىشىكىدىن چىقىپ شافا تېغىغا قاراپ ماڭدى. ئۇ شەفاغا يېقىنلاشقاندا مۇنداق ئوقۇدى: «ھەقىقەتەن شەفا ۋە مەرۋە ئاللاھنىڭ ئالامەتلىرىدىن بىرى، بىز ئاللاھ سۇبھانەھۇ ۋەتەئالا باشلىغان نەرسە بىلەن سەئيى قىلىمىز». ئۇ سافادىن ناماز ئوقۇشقا باشلىدى، ئاندىن كەئبىنى كۆرگۈچە تاغقا چىقتى، ئاندىن تەكبىر، تەھلىل ۋە تەھمىد ئېيتىپ: «يالغۇز ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، ئۇنىڭ شېرىكى يوق. پادىشاھلىق ئۇنىڭغا خاس، بارلىق مەدھىيە ئۇنىڭغا خاس. ئۇ ھايات بەرگۈچى ۋە ئۆلتۈرگۈچى قۇدرەتلىك زات، ئۇ ھەممە نەرسىگە قادىر. يالغۇز ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، ئۇنىڭ شېرىكى يوق، ۋەدىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغان، بەندىلىرىگە ياردەم بېرىدىغان ۋە بارلىق گۇرۇپپىلارنى يالغۇز مەغلۇب قىلىدىغان زات». ئاندىن ئۇ ئوقۇشلار ئارىسىدا ناماز ئوقۇپ، ئۈچ قېتىم ئوقۇشنى ئوقۇدى. ئاندىن ئۇ مەرۋەگە چۈشۈپ، پۇتلىرى تۈز بولغاندا، ۋادىنىڭ ئوتتۇرىسىدا يۈگۈردى. پۇتلىرى چىققاندا، مەرۋەگە يېتىپ بارغۇچە ماڭدى. مەرۋەدە ئۇ شەفادا قىلغانلىرىنى قىلدى. مەرۋەدە تاۋاپ ئاخىرلاشقاندا، ئۇ: «ئەگەر مەن ئارقىمدىكى نەرسىگە قاراپ تۇرسام، بوغۇزلانغان ھايۋاننى - ھەديۇ - يېتەكلەپ ماڭمايتتىم، ئۇنى ئۆمرى قىلاتتىم» دېدى. سىلەردىن كىم قۇربانلىق قىلمىغان بولسا، ئۇنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنى ئىبادەت قىلىۋالسۇن». شۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋە بوغۇزلانغان ھايۋانلارنى ئېلىپ كەلگەن كىشىلەردىن باشقا ھەممەيلەن تاھاللۇل قىلىپ، چېچىنى قىسقارتتى. ئاندىن سۇراقا بىن مالىك بىن جۇئيۇم ئورنىدىن تۇرۇپ: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، بۇ بۇ يىلغىمۇ ماس كېلەمدۇ ياكى مەڭگۈمۇ؟» دېدى. - رىۋايەت قىلغۇچى: «پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بارماقلىرىنى بارماقلىرى بىلەن چىرمىشىپ: «ئۆمرە ھەجگە كىرىدۇ - ھەج تەمەتتۇ - بۇ قانداق قىلىنىدۇ» دەپ جاۋاب بەردى. ئۇ بۇنى ئىككى قېتىم ئېيتتى ۋە ئاندىن: «ياق - بۇ پەقەت بۇ يىلغىمۇ ماس كېلىدۇ - ئەمما مەڭگۈ» دېدى. - رىۋايەت قىلغۇچى: ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا بىر تۆگە -ئەلھەدى- بىلەن كەلدى. ئاندىن ئۇ فاتىمىنى تاپتى. ئۇ رەڭلىك كىيىم كىيىپ، كۆزىنى باغلاپ تۇرغان ئىدى. ئەلى ئۇنى ئەيىبلىدى، فاتىمە: «دادام - پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام - ماڭا بۇنى قىلىشىمنى ئېيتتى» دېدى. ئەلى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ ئىراقتا تۇرغاندا مۇنداق دېدى: «ئاندىن مەن رەسۇلۇللاھتىن مەسلىھەت سوراشقا باردىم ۋە فاتىمىنىڭ قىلمىشلىرىدىن شىكايەت قىلدىم، مەن رەت قىلدىم. ئۇ جاۋاب بەردى: «ئۇ - فاتىمە - توغرا دەيدۇ، ئۇ توغرا. سىز ئالدى بىلەن ھەج قىلىشنى خالىغاندا مەن نېمە دېدىم؟» ئەلى جاۋاب بەردى: «مەن: «ئى ئاللاھ، مەن پەيغەمبىرىڭىزنىڭ ئاۋازىنى كۆتۈرىمەن» دېدىم. ئۇ: «ھەقىقەتەن، مەن قۇربانلىق مال ئېلىپ كەلدىم، شۇڭا تەھەللۇلغا قاتناشماڭ» دېدى. - رىۋايەت قىلغۇچى: ئەلى يەمەندىن ئېلىپ كەلگەن ۋە پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مەدىنىدىن ئېلىپ كەلگەن قۇربانلىق ھايۋانلارنىڭ سانى يۈز ئىدى. ئاندىن پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ۋە قۇربانلىق ھايۋانلارنى ئېلىپ كەلگەن كىشىلەردىن باشقا ھەممەيلەن باشلىرىنى بىر يەرگە جەم قىلىپ، چېچىنى قىسقارتتى. تەرۋىييە كۈنى كەلگەندە، ئۇلارنىڭ ھەممىسى مىناغا بېرىپ، ھەجگە بېرىشنى قارار قىلدى. رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بىر ماشىنىغا چىقىپ، ئۇ يەردە چۈشلۈك، ئەسىر، شام، خۇپتەن ۋە بامدات نامازلىرىنى ئوقۇدى. ئاندىن قۇياش چىققۇچە بىر ئاز ساقلاڭ، ئاندىن گۈمبەزنى مەشئەرىلگە تىكلەشكە بۇيرۇڭ، بۇ ھارام، شۇڭا ئۇ نامىرەگە تىكىلگەن. ئاندىن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم قۇرەيشلەر ئادەتتىكىدەك ماڭدى، ئەمما مەشئەرىل ھەرەم ياكى مۇزدەلىفىدە توختاپ قالدى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئۇنىڭ ئەرافاتقا يېتىشىگە يول قويدى. ئۇ نامىرەدە تىكلەنگەن گۈمبەزگە يېقىنلاشقاندا، ئۇ يەردە توختاپ قالدى. كۈن پاتقاندا، ئۇ تۆگىسى - قاشۋانى ئېلىپ كېلىشنى بۇيرۇدى، ئاندىن ئۇنىڭغا مىنىپ ۋادىنىڭ ئاستىغا يېتىپ كەلدى. ئاندىن ئۇ ئاممىغا ۋەز قىلدى: «ھەقىقەتەن، سىلەرنىڭ قېنىڭلار، مال-مۈلكۈڭلار، شان-شەرەپىڭلار ۋە بەختىڭلار - شان-شۆھرىتىڭلار - بۈگۈن، سىلەرنىڭ ئايدا ۋە سىلەرنىڭ يۇرتۇڭلاردا ھارام قىلىنغاندەك، بۇ كۈندە، سىلەرنىڭ دۆلىتىڭلاردامۇ ھارام قىلىنغان. ئېسىڭىزدە بولسۇن، جاھىلىيەتنىڭ بارلىق نەرسىلىرى مېنىڭ ئاياغلىرىم ئاستىدا خار قىلىندى، جاھىلىيەتنىڭ قېنى خار قىلىندى، مەن تۇنجى قېتىم خارلىغان قان رەبىئە بىن ھارىسنىڭ قېنى ئىدى - ئۇ ئىلگىرى بەنى سائاددىن يېمەكلىك سوراپ، ھۇززەيل ئۆلتۈرۈلگەن - جاھىلىيەتنىڭ ئۆسۈمى بىكار قىلىندى، مەن بىكار قىلغان تۇنجى ئۆسۈم بىزنىڭ ئۆسۈمىمىز، يەنى ئابباس بىن ئابدۇل مۇتەللىبنىڭ ئۆسۈمى ئىدى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى بىكار قىلىندى. شۇڭا ئاياللاردىن ئاللاھتىن قورقۇڭلار، چۈنكى سىلەر ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن ئايال قىلدىڭلار ۋە ئاللاھنىڭ سۆزلىرى بىلەن پەرزنى ھالال قىلدىڭلار. ئەمەلىيەتتە، سىلەرنىڭ ئۇلارنىڭ ئۈستىدىكى ھەققىڭلار، ئۇلار سىلەر ياقتۇرمايدىغان باشقا كىشىلەرنىڭ كارىۋىتىڭلاردا ئۇخلاپ قېلىشىغا يول قويماسلىقىدۇر. ئەگەر ئاياللارىڭلار بۇنداق قىلسا، ئۇلارنى ئاغرىتمايدىغان بىر ئۇرۇڭلار». ئۇلار سىلەرنى ياخشى تۇرمۇش بىلەن تەمىنلەپ، كىيىم-كېچەك بىلەن تەمىنلەيدۇ. سىلەرگە ئىككى نەرسىنى قالدۇرۇپ كەتتىم، ئەگەر ئۇلارغا ئەمەل قىلساڭلار، يولۇڭلاردىن ئازمايسىلەر، ئۇ بولسىمۇ ئاللاھنىڭ كىتابى. سىلەر مېنىڭ ئالدىمدا جاۋابكارسىلەر. ئۇنداقتا نېمە دېمەكچىسىلەر؟ ئۇلار جاۋاب بەردى: «بىز سېنىڭ يەتكۈزگىنىڭگە، ۋەزىپىلەرنى ئادا قىلغانلىقىڭغا ۋە نەسىھەت قىلغانلىقىڭغا گۇۋاھلىق بېرىمىز». ئۇ بارمىقىنى ئاسمانغا كۆرسىتىپ: «ئى ئاللاھ، كۆزەتكىن! ئى ئاللاھ، گۇۋاھ بولغىن» دېدى. ئۇ ئۈچ قېتىم ئېيتتى. ئاندىن بىلال نامازغا ئەزان ئېيتتى، ئاندىن ئىقامەت قىلدى، ئاندىن جۇھۇر نامىزىنى ئوقۇدى. -ئۇنىڭدىن كېيىن - بىلال قامەتكە قايتىپ كەلدى، ئاندىن ئەسىر نامىزىنى ئوقۇدى ۋە ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا ھېچقانداق ناماز ئوقۇمىدى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ ماشىنىسىنى ھەيدەپ ۋۇكۇف قىلىدىغان جايغا يەتتى. ئاندىن تۆگىسىنى ئولتۇرغۇزدى - تۆگىنىڭ قارنى ئېتىزغا تېگىپ - ئالدىغا بىر ئارغامچا قويدى، ئاندىن قىبلىگە قارىدى. ئۇ كۈن پېتىپ، سېرىق نۇر بىر ئاز يوقاپ، قۇياشنىڭ توپى چۆكۈپ كەتكۈچە ۋۇكۇف قىلىشنى داۋاملاشتۇردى. ئاندىن ئۇسامە بىن سەئىدنىڭ ئارقىسىغا تىرەپ چىقىپ كەتتى. ئۇ يەنە قاشۋانى لىڭگىر بىلەن باغلىدى، شۇڭا ئۇنىڭ بېشى مىنىۋاتقان ماشىنىسىنىڭ پۇتلىرىنىڭ ئاستىغا تېگىپ قالدى. ئوڭ قولى بىلەن ئىشارەت قىلىپ: «ئى خەلق، خاتىرجەم بولۇڭلار، خاتىرجەم بولۇڭلار!» دېدى. ئۇ ھەر قېتىم تۆگىسىنىڭ لىڭگىرىنى سوزغاندا، تۆگە ئازراق بوشىشىپ، ئازراق ئۆرلىدى. ئاندىن مۇزدەلىفەگە يېتىپ كەلدى، ئاندىن شام ۋە خۇپتەن نامازلىرىنى بىر قېتىم نامازغا چاقىرىپ، ئىككى قېتىم ئىقامەت قىلدى. ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا ھېچقانداق ناماز ئوقۇمىدى. ئاندىن ئۇ تاڭ ئاتقۇچە ياتتى. تاڭ ئاتقىنى ئېنىق بولغاندا، بىر قېتىم نامازغا چاقىرىپ، بىر قېتىم ئىقامەت قىلىپ بامدات نامىزىنى ئوقۇدى. ئاندىن ئۇ قاشۋاغا مىنىپ، مەشئەرىل ھەرەمگە يېتىپ كەلدى، ئاندىن تاغقا چىقىپ، ئاللاھقا ھەمدۇسانا ئېيتتى، ئۇنى ئۇلۇغلىدى ۋە ئۇنى تەستىقلىدى. ئۇ قۇياش پۈتۈنلەي يورۇق بولغۇچە ۋۇكۇف قىلدى، ئاندىن قۇياش چىقىشتىن بۇرۇن يولغا چىقتى. ئۇ فەزل بىن ئابباسنى - چاچلىرى ياخشى، تېرىسى ئاق، چىرايلىق بىر ئەرنى - ئارقىسىغا كۆتۈرۈپ ماڭغان ئىدى. پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم كېتىۋاتقاندا، يۈگۈرۈپ كېتىۋاتقان ئاياللارنىڭ يېنىدىن ئۆتۈپ، ئۇلارغا قاراپ، قولىنى يەنە بىر تەرەپكە قويدى. بۇ ئارىدا، فەزل يۈزىنى يەنە بىر تەرەپكە بۇراپ قويدى. مۇھەسسەرگە يېتىپ كەلگەندە، ئۇ سەل ئىلگىرىلەپ، كۇبرا - ئەقەبە - جۇمرەگە قىسقا يول تېپىپ، دەرھال دەرەخنىڭ يېنىدىكى جۇمرەگە يېتىپ كەلدى. ئاندىن ئۇ يەتتە تاشنى ئېتىپ، ھەر قېتىمدا تەكبىر ئېيتتى، تاشلار سالغاقنىڭ چوڭلۇقىدىكى تاشلار ئىدى. ئۇ ئۇنى ۋادىنىڭ قورسىقىدىن ئاتتى. ئاندىن قۇربانلىق قىلىنىدىغان ھايۋانلار بوغۇزلانغان جايغا باردى. ئۇ يەردە ئۆزى 63 قۇربانلىق ھايۋاننى بوغۇزلىدى، قالغانلىرىنى قۇربانلىق قىلىنىدىغان ھايۋانلار بىلەن بىللە ئەلىگە تاپشۇردى. ئاندىن ئۇ بوغۇزلىغان ھەر بىر قۇربانلىق ھايۋاندىن بىر پارچە گۆشنى ئايرىپ، قازانغا سېلىپ پىشۇرۇشنى بۇيرۇدى. رەسۇلۇللاھ بىلەن ئەلىمۇ سويۇپ، قىيامنى ئىچتى. ئاندىن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم كەئبىگە بېرىپ، ئىفازا تاۋاپ قىلدى، ئاندىن مەككىدە پېشىن نامىزىنى ئوقۇپ، زەمزەم سۈيىنى توپلاۋاتقان بەنى ئابدۇل مۇتسالىبنىڭ يېنىغا كەلدى. ئۇ: «ئى، بەنى مۇتسالىب، ئېلىڭلار. ئەگەر كىشىلەر سىلەرگە سۇ بېرىشتە سىلەردىن ئېشىپ كەتمىگەن بولسا، مەن سىلەر بىلەن بىرلىكتە بۇ سۇ ئۈچۈن ئۇرۇش قىلاتتىم» دېدى. ئاندىن ئۇلار ئۇنىڭغا سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە بىر چېلەك بەردى، ئۇ ئۇنىڭدىن ئىچتى».