Hadith Representative
Al Mumit
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Cuɛ kɔn la̱r [Ɣi̱thi̱am bin Ammar]; cuɛ kɔn la̱r [Ɣatim bin I̱thma̱il]; cuɛ kɔn la̱r [Ja’far bin Muɣammad] kä [gua̱n], jɛn cuɛ wee; 'Ɣän cä ben kɛ cäŋ kɛl kɛ ɣöö bä [Jabir bin Abdullah' ben nɛn].' Mëë cakɔ röm kɛ jɛ, cuɛ thiec i̱ te naath i̱di, amäni mëë cɛ ɣä thiec. Kä ɛnɔ cua̱ jɛ loc i̱; 'Ɛ ɣän Muɣammad bin Ali̱ bin Ɣuthein'. Kä ɛnɔ cuɛ tetdɛ la̱th wi̱i̱dä kä wëë kɛ mi̱ lëpkɛ buɔ̱tdä min te nhial kɛnɛ min te piny, kä cuɛ ciökɛ la̱th kam jicdä kä kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ ŋotdä ɛ gat mi ci cop kä di̱t. Cuɛ wee i̱; ''Welcome, thiec ni min go̱ri'. Kä cä jɛ thiec kɛ ɣöö ɛ cɔr. Amäni̱ mëë ci̱ gua̱a̱th palä cop, jɛn cuŋɛ wi̱i̱ kɔam palädɛ, min, mi̱ cɛ ciökɛ la̱th kui̱c palä, bɛ rɔ yuɔr piny kɛ ɣöö kuiy kɔam palä, kä cuɛ bi̱i̱dɛ la̱th wi̱i̱ kɔam palädɛ kä cuɛ kɔn bo̱th.' Kä cua̱ thiec i̱; 'Läri jɛ kɔn ɛn ɣöö Rathullah thällallahu 'alaihi wathallam cɛ Ɣa̱jj la̱t i̱di! ’ Kä ɛnɔ cuɛ tetdɛ nyoth kä cuɛ yiɛtkɛ da̱ŋ bäŋuan riny, kä cuɛ wee; 'Ɛpuc, Rathulullah shallallahu 'alaihi wasallam /ke̱nɛ wä kä Ɣa̱jj kɛ run da̱ŋ bäŋuan, kɛ kɔrɛ cuɛ naath cɔl kɛ ɣöö bi̱kɛ Ɣa̱jj wä la̱t kɛ ruɔ̱n in wäl. Cu gök wä kä Hajj, kɛ kɔrɛ cu nɛy ti ŋuan ben kä Medina, cu kɛn diaal ɛ go̱r ɛn ɣöö bikɛ rɔ̱ mat kɛɛl kɛ gök kä bi̱ kɛ la̱t ce̱tkɛ min cɛ la̱t. Cuɛ wä, kä cuakɔ wä kɛɛl kɛ jɛ. Mëë cakɔ cop kä Dzul Hulaifah, cu Athma’ bint Umaith Muɣamɛd bin Abu Bakr dap, kɛ kui̱c ɛmɔ cua jɛ ja̱k kɛ ɣöö bɛ wä thiec; ‘Ɛŋu mi bä la̱t? ' Kä cuɛ Asma jiök: 'Käpni jɛ kä yiɛn jɛ a bum kɛ bi̱i̱ kä wä rɛy ihram'. Kä ɛn Rathulullah sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ pal rɛy muɔ̱thki̱ kɛ kɔrɛ cuɛ ja̱l kɛ thɔ̱l Qashwa, kä cu thɔ̱l cuɔ̱ŋ ɛ cuŋɛ kä cuɛ jɛ naŋ wi̱i̱ dɔaar Thahara. Cu Jabir ɛ jiök; 'Cä nɛy ti ŋuan nɛn nhiamdɛ, kam nɛy tin jäl kɛ thurbil kɛnɛ nɛy tin ja̱l kɛ ciök, bä kui̱c cuëëc, kui̱c caam kɛnɛ jɔkdɛ - cu nɛy ti ŋuan jɔɔc -. Kä Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam cuɛ te rɛydan, kä mëë ci̱ Kuran ben piny kä jɛ, kä jɛn cuɛ takwildɛ ŋa̱c ɛlɔ̱ŋ. Kä min lätdɛ, la̱tnɛ jɛ bä. Cuɛ jɔwdɛ kap nhial kɛ kui̱ monotheism kɛ latdɛ i̱: ‘Ɣän cä ciötdu thuk, O Allah. Ɣän la̱tdä ciötdu, ɣän la̱tdä ciötdu. Thiɛlɛ määthdu kɛ kui̱du, ɣän la̱tdä ciötdu. Kɛ thuɔ̱k, liak, kɛnɛ tɛ̈th lɔaac kɛnɛ kuäär kɛ nyinku kärɔ̱, thilɛ ji̱ kɛɛl'. Kä cu naath jɔwdiɛn kap nhial bä kɛ ŋi̱i̱c in lat kɛn ɛ, kä jɛn sallallaahu 'alaihi wasallam /thiɛlɛ mi cɛ lar kɛ kui̱ lätnikiɛn. Cuɛ ŋot kɛ mi̱ kuɛ talbiyadɛ kuɛn. Cu Jabir radiallahu 'anhu ɛ nyɔk kɛ jiök; ''Thiɛlɛ kɔn ca̱r mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ /ci̱ mɔ a ɣöö banɛ Hajj la̱t, kä /ka̱nɛ ŋa̱c kɛ kui̱ Umrah ŋotdɛ.'' Mëë cakɔ cop kä Baitullah kɛ jɛ kɛɛl, cuɛ Rukun -min la tuk Tawaf- moc kɛ pɛ̈th, kɛ kɔrɛ cuɛ riŋ kɛ pɛ̈th da̱ŋ diɔ̱k kä cuɛ ja̱l kɛ pɛ̈th kɛ pɛ̈th da̱ŋ ŋuaan tin kɔ̱kiɛn. Kä cuɛ wä kä Maqam Ibrahim, niɛ gua̱a̱ mɔ kuɛ ruac ɛmɛ kuɛn: 'Kä jakni Maqam Ibrahim kä gua̱a̱th palä'. Jɛn bä cuɛ rɔ la̱th kam Makam Ibra̱him kɛnɛ Baitullah-Kaaba-. -Cu gua̱n wee i̱; - 'kä /cä jɛ ŋäc ɛ ni̱ mi̱ cɛ lat kä gök tin ca lat ɛ gök, ɛn ɣöö ci gök thura Al Kaafiruun kɛnɛ Al Ikhlaash kuɛn rɛy palä rak'ä da̱ŋ rɛw -kä Maqam Ibrahim-. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ luny kä Baitullah, kɛ kɔrɛ cuɛ rɔ moc - cim kiɛ cuɛ - Rukun - min la tuk Tawaf -, kɛ kɔrɛ cuɛ wä raar kɛ thok duëël - kä Kaaba - cuɛ wä wi̱i̱ pa̱a̱m Shafa. Kä mëë cɛ thia̱k kɛ Shafa, cuɛ kuɛn i̱: ''Ɛpuc Shafa kɛnɛ Marwa kɛ kɛn nyuuthni̱ Allah, kɔn tuk -sa'i- kɛ min Allah Sub . Ɣa̱nahu Wa Ta'ala cuɛ tok'. Cuɛ tok kɛ mi lätdɛ pal kä Safa, kɛ kɔrɛ cuɛ wä nhial wi̱i̱ pa̱a̱m amäni mëë cɛ Kaaba nɛn, kɛ kɔrɛ cuɛ takbir, tahlil kɛnɛ tahmid lat kä cuɛ wee: 'Thiɛlɛ kuth mi dɔ̱ŋ ɛ ni Allah kärɔa min thiɛl määthdɛ.' Kä ɛ kuäär ɛ duŋdɛ kä ɛ liak kɛɛliw ɛ duŋdɛ. -Jɛn- ɛ jɛn Leny Buɔ̱mdɛ ti Diaal min moc naath tëk kä ɛ jɛn Leny Buɔ̱mdɛ ti Diaal min näk naath, kä jɛn tekɛ buɔ̱m mi di̱i̱t kä ti diaal. /Thiɛlɛ kuth mi̱ dɔ̱ŋ mi̱ /ciɛɛ Allah kärɔa, min thilɛ ram mi mat jɛ, min lät ruacdɛ min cɛ lar, min luäk la̱a̱tkɛ kä joc buɔ̱n diaal kärɔa'. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ pal kam kuënä, kä cuɛ kuën ɛmɔ lat ni kä diɔ̱ɔ̱k. Cuɛ wä piny kä Marwa, kä wëë kɛ mi̱ jälɛ kɛ ɣöö mi̱ ci̱ ciökɛ rɔ̱ cuŋ, bɛ rɔ yuɔr rɛy lo̱o̱lä. Min ci ciökɛ kac nhial, cuɛ ja̱l amäni mëë cɛ cop kä Marwa. Kä Marwa cuɛ la̱t min cɛ la̱t kä Shafa. Kä mëë ci Tawafdɛ thuɔ̱k kä Marwa, cuɛ wee: 'Mi cä ca̱r kɛ min te jɔkdä, kɛ kɔrɛ /cä ley in ca näk -al hadyu- bi bo̱th, kä bä jɛ jakä Umrah. Kä ram kɛl kä yɛ mi /ci ley mi ca thöp muc nööŋ, bɛ jɛ nhɔk kä bɛ jɛ jakä pal’. Kä ɛnɔ cu nɛy diaal tahallul kä cukɛ mi̱emkiɛn jakä ciɛk ɛ ni̱ gök sallallaahu 'alaihi wasallam kɛnɛ nɛy tëë nööŋkɛ ley ti̱ ca näk. Ɛn gua̱a̱th ɛmɔ cu Thurɛkä bin Malik bin Ju'thyum rɔ jiɛc kä cuɛ wee; "Ɣɔ̱ɔ̱n Jak Kuɔth, nɛmɛ bɛ kulɛ tuɔɔk kɛ ruɔ̱n ɛmɛ, kiɛ bɛ kulɛ tuɔɔk amäni cäŋ kɛl?" -Kä ram in lat ruac- cuɛ wee; 'Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ yiɛtkɛ mat kɛɛl kɛ yiɛtkɛ kä cuɛ loc: 'Umrah ɛ mi̱ ca mat rɛy Ɣa̱jj - ɣa̱jj tamattu' - nɛmɛ ɛ jɛn duɔ̱ɔ̱p in la̱tkɛ jɛ'. Cuɛ jɛ lar kä rɛɛw kä cuɛ wee: '/Ciɛ jɛn - nɛmɛ lätdɛ ni̱ ruɔ̱n ɛmɛ kärɔa - duŋni̱ ɣöö bɛ te thi̱n amäni cäŋ kɛl''. -Kä ram in lat ruac- cuɛ wee; 'Ali radliallahu 'anhu cuɛ ben kɛ thɔ̱l -al hadyu- cu gök sallallaahu 'alaihi wasallam jek, kɛ kɔrɛ cuɛ Fatima jek, ram kɛl kä nɛy tëë cuŋä däär mi̱ tekɛ bieyni̱ ti̱ ca moc kɛ biɛɛl ti̱ gööl kä tekɛ bieyni̱ ti̱ ca kum wi̱i̱dɛ. Cu Ali jɛ kuëŋ yieenä, kɛ kui̱c ɛmɔ cu Fatimah ɛ lar; 'Gua̱n - ɛ gök in ca lar i̱ bä nɛmɛ la̱t'. Ali radiallahu 'anhu cuɛ jɛ lar mëë tëë kä Iraq: 'Kɛ kɔrɛ cua̱ wä thiec kɛ ruac Kuɔth kä cua̱ ruac kɛ kui̱ lätni̱ Fatimah tëë cä lo̱k. Kä ɛnɔ cuɛ loc i̱: 'Jɛn - Fatimah - ɛ cuɔ̱ɔ̱ŋ, jɛn ɛ cuɔ̱ɔ̱ŋ. Ɛŋu mi cä lar mëë go̱o̱ri ɣöö bi Hajj la̱t kɛ nhiam? ’ Cu Ali ɛ loc i̱; ‘Cä wee; 'Ɣɔ̱ɔ̱n Allah, ɣän cä jɔw ëë ca kap nhial ɛ jääkdu kap nhial sallallaahu 'alaihi wasallam'. Cuɛ wee: ‘Ɛpuc, cä ley mi ca thöp nööŋ, kɛ kui̱c ɛmɔ /cuarɛ te rɛy tahallul’. -Kä ram in lat ruac- cuɛ wee; Kä pek leeyni tin ca thöp muc tëë ca nööŋ ɛ Ali kä Yemen kɛnɛ tin ca nööŋ ɛ gök sallallaahu 'alaihi wasallam kä Medina cuɛ tekɛ kuɔ̱r kɛl. Kä kɛ kɔrɛ cu nɛy diaal wi̱cdiɛn mat kɛɛl kä cu mi̱emkiɛn jakä ciɛk ɛ ni̱ gök sallallaahu 'alaihi wasallam kɛnɛ nɛy tëë nööŋkɛ ley tin ba thöp. Mëë ci cäŋ Tarwiyah cop cu kɛn diaal wä kä Mina kä cukɛ rɔal kɛ kui̱ Hajj. Cuɛ wä rɛy thurbiɛlä, kä ɛn wi̱ni cuɛ pal kɛ cäŋdäär, Asr, Maghrib, Isha' kɛnɛ Fajr la̱t. Kä kɛ kɔrɛ biɛ li̱ep kɛ gua̱a̱th mi tɔt amäni mi ci cäŋ ben nhial, kä biɛ lar ɛn ɣöö ba dome yiath piny kä Mash'aril, jɛn ɛ haram, kɛ kui̱c ɛmɔ ba jɛ pith kä Namirah. Rathulullah thällallahu 'alaihi wathallam kɛ kɔrɛ cuɛ ja̱l ce̱tkɛ min la Kurayth ɛ la̱t ni̱ ciaaŋ, duŋni̱ ɣöö cuɛ cuɔ̱ŋ kä Math'aril Ɣa̱ram kiɛ Mudhdalipa. Kä gök ëë ca la̱th lät cuɛ jɛ nhök ɣöö bɛ cop kä Arapat. Kä mëë cɛ cop kä dome min ca yiath piny kä Nami-ra, cuɛ cuɔ̱ŋ ɛn wi̱ni. Mëë ci cäŋ ku thuŋ wä piny, cuɛ thɔ̱ldɛ - Qashwa - jiök i̱ ba jɛ nööŋ, kä cuɛ jɛ yuɔr piny amäni mëë cɛ cop piny lo̱o̱lä. Kä cuɛ naath ruac i̱: ‘Ɛpuc, riɛmdu, ria̱ŋdu, luthdu kɛnɛ tɛ̈th lɔaacdu - buɔ̱mdu - ɛ haram ce̱tkɛ min la haram kɛ cäŋdu, rɛy paydu kɛnɛ mundu. n nɛmɛ, timɛ, kɛ thuɔ̱k ŋɔak diaal tin la nyin jahiliyyah ca kɛ jakä pöc piny ciökädä, riɛm jahiliyyah ca jakä pöc kä riɛm ëë cä kɔn lat kɛ nhiam ɛ riɛm Rabi'ah bin Harith - mëë la thieckɛ mi̱eth kä Bani Sa'ad kä kɛ kɔrɛ cua jɛ näk ɛ I-Hudzaliy'ä kɛ nhiam ɛn ɣöö usushediyya -, cuɛ woc ɛ thɔ̱l ëëdan, min lot ni̱ thɔ̱l ëë ca la̱t ɛ Abbath bin Abdul Muthallib, cua ŋɔak diaal woc. Kä ɛnɔ dual kɛ Allah kɛ män, kɛ ɣöö cia kɛ jakä män kɛ ŋuɔ̱t Allah kä cia farji jakä ŋuɔ̱t kɛ ruac Allah. Kɛ thuɔ̱k, cuɔ̱ɔ̱ŋdu kɛ kui̱diɛn ɛ ɣöö /cikɛ nɛy kɔ̱kiɛn tin nhɔki bi pa̱l ɣöö bikɛ ni̱n rɛy tɔ̱ɔ̱cädu. Mi wä mänkun wä la̱t inɔ, kuakɛ moc yɔ̱t kɛ yɔ̱t mi /ci bi moc kɛ riɛk. Kä kɛ ɣöö bikɛ ji̱ moc kɛ mi̱eth kä bikɛ ji̱ moc bieyni ti gɔw. Ɣän bä yɛ ba̱ny piny kɛ ŋɔak da̱ŋ rɛw ti, mi cia rɔ̱ mat kɛ kɛ, /cia bi wä dup, min la bok Kuɔth. Kä ji̱n ɛ ji̱n ram in tekɛ luɔt kɛ kui̱dä. Kä ɛŋu mi go̱o̱ri ɣöö bi lar? ’ Cukɛ jɛ loc i̱; ‘La̱tnɛ jɛ ɛn ɣöö ci ji̱n ruac lat, ci lät la̱t kä ci ruac thöp. Kä ɛnɔ cuɛ wee, kä cuɛ yiëëdɛ nyoth nhial: ‘Ɣɔ̱ɔ̱n, Kuoth, guic! O Allah, ɛ nën'. Cuɛ jɛ lat ni kä diɔ̱ɔ̱k. Kä ɛnɔ Bilal cuɛ cɔal kɛ kui̱ palä lat, kɛ kɔrɛ cuɛ iqamat lat, kɛ kɔrɛ cuɛ pal Zhuhur la̱th lät. -Kɛ kɔrɛ- cu Bilal luny kä qamat, kɛ kɔrɛ cuɛ pal Asr la̱t kä /thiɛlɛ pal mi cɛ la̱t kamdiɛn da̱ŋ rɛw. Kä cu Rathullah tha̱llallaahu 'alaihi wasallam thurbildɛ naŋ amäni mëë cɛ cop gua̱a̱th wukupä. Kä cuɛ thɔ̱ldɛ nyuur - kɛ ɣöö bi thɔ̱l ɛmɔ jiɛcdɛ thi̱ëëk kɛ pɛ̈th - kä cuɛ thɔ̱l ja̱l la̱th nhiamdɛ, kɛ kɔrɛ cuɛ rɔ ri̱t kä Qibla. Cuɛ ŋot kɛ mi̱ lätɛ wukuf amäni̱ mëë ci̱ cäŋ ku thuŋ wä piny kä cu buaydɛ min bo̱o̱r rɔ yuɔr piny ɛ määth kä cu buɔ̱l ca̱ŋ ku thuŋ wä piny. Kä cuɛ Usamah bin Said yuɔr piny kä cuɛ jiɛɛn. Cuɛ Qashwa yian bä kɛ thɛp, kɛ ɣöö cu wi̱cdɛ thia̱k kɛ thi̱ëëk kɛ piny ciökni̱ thurbiɛli̱ tin cɛ jäl thi̱n. Kä min nyoothɛ tetdɛ kɛ tet cuëëcdɛ, cuɛ wee: ‘Yɛn naath, pälɛ piny, pälɛ piny! ’ Gua̱thni diaal tin la rinykɛ thɛp thɔ̱rɔ̱lädɛ, la rɔ laa jakä lɔr ɛ tɔt kɛ ɣöö bi thɔ̱rɔ̱l rɔ jiɛc ɛ määth. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ cop kä Muzdalifah, kɛ kɔrɛ cuɛ pal Maghrib kɛnɛ Isha' la̱t ɛn wa̱nɔ kɛ cɔal kɛl kɛ pal kɛnɛ iqamat rɛw. Kä thilɛ pal mi cɛ la̱t kamdiɛn kɛn da̱ŋ rɛw. Kä cuɛ tɔ̱ɔ̱c piny amäni mëë ci̱ ɣɔw cop. Cuɛ pal kɛ runwaŋ la̱t mëë cɛ jɔɔc ɛ jɔc ɛn ɣöö ɛ runwaŋ, kɛ cɔal kɛl kɛ pal kɛnɛ iqamat kɛl. Kä cuɛ ja̱l kɛ thurbil mi̱ cɔali̱ Qashwa amäni̱ mëë cɛ cop kä Mash’aril Ɣaram, kɛ kɔrɛ cuɛ wä nhial wi̱i̱ pa̱a̱m kä cuɛ Kuoth liak -bertahmid-, cuɛ jɛ liak -bertakbir- kä cuɛ jɛ lar i̱ ɛ jɛn -bertahlil-. Cuɛ ŋot kɛ mi̱ lätɛ Wukuf amäni̱ mëë ci̱ cäŋ buay kɛɛliw, cuɛ jiɛɛn ɛ ŋot /ke̱n cäŋ ni cop. Cuɛ Fadl bin Abbas - wut mi̱ tekɛ mi̱em ti̱ gɔw, mi̱ bo̱o̱r kä gɔaa - kap wi̱i̱dɛ. Mëë ci gök sallallaahu 'alaihi wasallam jiɛɛn, cuɛ män ti riŋ kɛ pɛ̈th bäl, kä cuɛ kɛ guic kä cuɛ tetdɛ la̱th kui̱c in dɔ̱ŋ. Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ, cu Fadl nhiamdɛ riet kui̱c in dɔ̱ŋ. Cuɛ cop kä Muhassar, cuɛ ja̱l ɛ tɔt kä cuɛ duɔ̱ɔ̱p mi̱ tɔt naŋ mi̱ wä kä Kubra -Aqabah- Jumrah, kä cuɛ cop kä Jumrah min te gekä jiaath niɛ gua̱a̱th ɛmɔ. Kä cuɛ pääm da̱ŋ bärɔw yuɔr piny kɛ takbir kä thɔ̱l kɛl, -kɛ- pääm ti di̱t ti ce̱tkɛ pääm ti bä kä thɔ̱l. Kä cuɛ jɛ yuɔr piny ni rɛy lo̱o̱lä. Kä cuɛ wä guäth in la na̱kɛ le̱y tin la na̱kɛ thi̱n. Ɛn wi̱ni cuɛ ley ti jiɛn bäkɛl wi̱cdɛ diɔ̱k näk kärɔa, kä cuɛ tin ci duɔth ka̱m Ali kɛɛl kɛ ley tin la thöpkɛ. Kä kɛ kɔɔrɛ cuɛ jɛ jiök i̱ ley diaal tin cɛ näk kɛ kui̱ nacä mucä tekɛ kɛ thɔ̱a̱rɔa̱a̱l ri̱ŋ . ɣɔ̱ɔ̱n, la̱thni jɛ gekä kɛ kɔrɛ la̱thni jɛ rɛy thaak, kɛ kɔrɛ biɛ la̱th. Rasulullah kɛnɛ Ali bä cukɛ mi̱th kä cukɛ thuɔp ɛmɔ math. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ wä kä Kaaba - kɛ ɣöö bɛ Tawaf Ifadhah wä la̱t -, kɛ kɔrɛ cuɛ pal Noon la̱t rɛy Makka kä cuɛ ben kä Bani Abdul Muththalib tëë la pi̱w Zamzam ɛ ruɔ̱ɔ̱lkɛ. Cuɛ wee: ‘Naŋɛ jɛ, ji̱n Bani̱ Muth-ta-lib. Mi /ken naath ji̱ leny kɛ tho̱pdu kɛ pi̱wku, dee ɣän ko̱r tɛr kɛ kui̱dɛ kɛ ji̱’. Kä cukɛ jɛ moc kɛ buɔ̱l, kä cuɛ maath rɛydɛ.'