Revert to Islam, click here
Islam Al-Haq: Qur’an na Hadithi
(Islam nyayo)



- Allah Asma’ul husnaa Al Muhyi

Ibisubizo byo gushakisha hadithi :
Hadithi zose : 1
Hadithi ihagarariye
Al Muhyi
Imam Ibnu Majah : 3065

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال

Yatubwiye [Hisyam bin Ammar]; yatubwiye [Hatim bin Isma'il]; yatubwiye [Ja'far bin Muhammad] aturutse kuri [se], yaravuze ati; 'Nigeze kuza kureba [Jabir bin Abdullah]. Ubwo twamusangaga, yambazaga uko abantu bameze, kugeza ubwo yambajije ibyanjye. Nuko ndamusubiza nti: 'Ndi Muhammad bin Ali bin Husain'. Nuko ashyira ikiganza cye ku mutwe wanjye ubwo yafunguraga ibifungo byanjye byo hejuru n'ibyo hasi, hanyuma ashyira urutugu rwe hagati y'igituza cyanjye kandi icyo gihe nari nkiri umwana wari umaze gukura. Yaravuze ati: 'Murakaza neza, saba icyo ushaka cyose'. Naramubajije kuko yari impumyi. Kugeza igihe cyo gusenga kigeze, yari ahagaze ku musambi we, iyo ashyize ibirenge bye ku mpande z'musambi we, byakururaga kubera ko umusambi we muto, mu gihe ishati ye yari imumanitse ku bitugu bye maze asenga atuyobora.' Hanyuma ndamubaza nti: 'Tubwire uko Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yakoraga Hija!' Nuko ashyira ikimenyetso ku kiganza cye arambura intoki ze icyenda, aravuga ati: 'Mu by'ukuri, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ntiyigeze ajya muri Hijja mu myaka icyenda, hanyuma ahamagarira abantu gukora Hijja mu mwaka wa cumi. Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yagiye muri Hijja, hanyuma abantu benshi baza i Madina, bose bifuzaga guteranira hamwe n'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam no gukora nk'uko yabikoze. Nuko aragenda, natwe turajyana. Tugeze i Dzul Hulaifah, Asma' bint Umais yabyaye Muhammad bin Abu Bakr, nuko atumwa kubaza ati: 'Nkore iki?' Hanyuma abwira Asma ati: 'Fata ubwiherero uhambire igitambaro neza winjire muri Ihram'. Hanyuma Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam asengera mu musigiti hanyuma agendera ku ngamiya ya Qashwa, maze ingamiya irahaguruka imutwara mu butayu bwa Sahara. Jabir aravuga ati: 'Nabonye kure cyane abantu benshi imbere ye, hagati y'abashoferi b'imodoka n'abanyamaguru, ndetse iburyo, ibumoso n'inyuma ye - abantu benshi bagaragaraga -. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yari hagati yacu, mu gihe Qur'an yamanutse kuri we, kandi yari azi neza takwil yayo. Icyo akora cyose, natwe turagikora. Yazamuye ijwi rye ry'Imana imwe agira ati: 'Nsohoza umuhamagaro wawe, Mana yanjye. Nsohoza umuhamagaro wawe, Nsohoza umuhamagaro wawe. Nta mufatanyabikorwa wawe, Nsohoza umuhamagaro wawe. Mu by'ukuri, ishimwe, ibyishimo n'ubwami ni ibyawe gusa, nta mufatanyabikorwa ufite'. Abantu nabo bazamuye amajwi yabo mu mvugo barimo basoma, kandi we sallallahu 'alaihi wasallam ntacyo yavuze ku bikorwa byabo. Yakomeje gusoma talbiyah ye. Jabir radiallahu 'anhu yongeye kuvuga ati; 'Nta mugambi dufite uretse gukora Hija, kandi ntabwo tuzi ibya Umrah. Tugeze i Baitullah turi kumwe, yahise asoma - asoma - Rukun - intangiriro ya Tawaf-, hanyuma yiruka inshuro eshatu agenda nk'uko bisanzwe izindi ntambwe enye. Hanyuma yagiye kuri Maqam Ibrahim, ubwo yasomaga umurongo ugira uti: 'Kandi hindura Maqam Ibrahim ahantu ho gusenga'. Yanahagaze hagati ya Maqam Ibrahim na Baitullah - Kaaba-. -Data yaravuze ati; - 'kandi sinzi keretse yavuze ko Intumwa yasomye sura Al Kaafiruun na Al Ikhlaash mu masengesho abiri ya rakaa - kuri Maqam Ibrahim-. Hanyuma yasubiye i Baitullah, hanyuma asoma - asoma cyangwa asuhuza - Rukun - intangiriro ya Tawaf -, hanyuma asohoka mu muryango wa - Kaaba - yerekeza ku musozi wa Shafa. Maze yegereye Shafa, yasomye ati: 'Mu by'ukuri Shafa na Marwa ni bimwe mu bimenyetso bya Allah, dutangira -sa'i- n'ibyo Allah Subhanahu Wa Ta'ala yatangiye'. Yatangiye gusenga ari i Safa, hanyuma azamuka umusozi kugeza abonye Kaaba, hanyuma avuga takbir, tahlil na tahmid avuga ati: 'Nta mana iriho uretse Allah wenyine utagira abafatanyabikorwa. Ubwami ni ubwe kandi ni ubwe ishimwe ryose. -Ye- ni We Mushoborabyose utanga ubuzima kandi ni We Mushoborabyose wica, kandi ni We Mushoborabyose kuri byose. Nta yindi mana iriho uretse Allah wenyine, utagira abafatanyabikorwa, usohoza amasezerano ye, ufasha abagaragu be kandi agatsinda amatsinda yose wenyine'. Hanyuma yasenze hagati y'amasomo, hanyuma avuga isomo inshuro eshatu. Hanyuma yamanutse ajya i Marwa, agenda ku buryo amaguru ye amaze kugororoka, yiruka hagati mu kibaya. Amaguru ye amaze kuzamuka, yaragenze kugeza ageze i Marwa. Muri Marwa yakoze ibyo yakoze i Shafa. Ubwo Twawaf ye yarangiraga kuri Marwa, yaravuze ati: 'Iyo nza kuba nhanganye n'icyo nari ndi inyuma, ntabwo nari kuyobora inyamaswa yishwe -al hadyu-, kandi nayigira Umrah. Umuntu wese muri mwe utazanye inyamaswa y'igitambo, yemere kandi ayigire igikorwa cyo gusenga'. Nuko buri wese yari tahallul maze agabanya umusatsi we uretse Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam n'abantu bazanye inyamaswa yishwe. Hanyuma Suraqah bin Malik bin Ju'syum arahaguruka aravuga ati: "Yewe Ntumwa ya Allah, ibi bireba uyu mwaka, cyangwa iteka ryose?" -Umwanditsi- aravuga ati: 'Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yashyize intoki ze n'intoki ze maze asubiza ati: 'Umrah iri muri Hijja - hajj tamattu' - uku niko bikorwa'. Yabivuze kabiri hanyuma aravuga ati: 'Oya - ibi bireba uyu mwaka gusa - ahubwo iteka ryose''. -Umwanditsi- aravuga; 'Ali radliallahu 'anhu yaje afite ingamiya -al hadyu- Intumwa sallallahu 'alayhi wasallam, hanyuma asanga Fatima, umwe mu bantu bari bahagaze hagati yambaye imyenda y'amabara kandi bambaye ibipfuko by'amaso. Ali aramushinja, nuko Fatima aravuga ati: 'Data - Intumwa sallallahu 'alayhi wasallam - yambwiye kubikora'. Ali radiallahu 'anhu yabivuze ari muri Iraki: 'Hanyuma nagiye gusaba inama Intumwa ya Allah sallallahu 'alayhi wasallam, nitotombera ibikorwa bya Fatima, ariko ndabihakana. Nuko aransubiza ati: 'Yewe - Fatimah - afite ukuri, afite ukuri. Navuze iki igihe washakaga kubanza gukora Hija?' Ali arasubiza; 'Naravuze nti: 'Mana yanjye, ndazamuye ijwi ryazamuwe n'Intumwa yawe sallallahu 'alayhi wasallam'. Yaravuze ati: 'Mu by'ukuri, nazanye inyamaswa y'igitambo, bityo ntukifatanye na tahallul'. -Uwanditse inkuru- aravuga ati; Umubare w'inyamaswa zo gutamba Ali yazanye avuye muri Yemeni n'Intumwa Sallallahu 'alaihi wasallam yazanye avuye i Madina wari ijana. Hanyuma buri wese yashyize imitwe ye hamwe maze agabanya umusatsi we uretse Intumwa Sallallahu 'alaihi wasallam n'abantu bazanye inyamaswa zo gutamba. Umunsi wa Tarwiyah ugeze bose bagiye i Mina bavuza induru bashaka kujya muri Hijja. Rasulullah Sallallahu 'alaihi wasallam yinjiye mu modoka, maze aho akorera iswala za saa sita, Asr, Maghrib, Isha' na Fajr. Hanyuma tegereza igihe izuba rirashe, hanyuma ategeka ko hashyirwa urusengero muri Mash'aril, ni haram, bityo ruterwa muri Namirah. Rasulullah Shallallahu 'alaihi wasallam hanyuma agenda nk'uko Abakurayishi basanzwe babigenza, ariko ahagarara kuri Mash'aril Haram cyangwa Muzdalifah. Intumwa Sallallahu 'alaihi wasallam yamwemereye kugera i Arafat. Maze yegereye urusengero rwari rwubatswe i Namirah, arahagarara. Izuba rirenze, yategetse ko ingamiya ye - Qashwa - izanwa, hanyuma ayigenderaho kugeza ageze hepfo y'ikibaya. Hanyuma abwira imbaga y'abantu ati: 'Mu by'ukuri, amaraso yanyu, ubutunzi bwanyu, icyubahiro n'ibyishimo byanyu - icyubahiro cyanyu - ni haramu nkuko biri muri iki gihe, mu kwezi kwanyu no mu gihugu cyanyu, mwibuke ko ibintu byose bya jahiliyyah byasuzuguwe munsi y'ibirenge byanjye, amaraso ya jahiliyyah yasuzuguwe kandi amaraso nabanje gusuzugura ni amaraso ya Rabi'ah bin Harith - wasabye mbere Bani Sa'ad ibimutunga maze akicwa Hudzail-, inyungu ya jahiliyyah yarakuweho mu gihe inyungu ya mbere nakuyeho yari inyungu zacu, ni ukuvuga inyungu yakozwe na Abbas bin Abdul Muthallib, zose zakuweho. Noneho nimutinye Imana mu bagore, kuko mwabashyingiye ku itegeko rya Allah kandi mwashyizeho farji yemewe n'amagambo ya Allah. Mu by’ukuri, uburenganzira bwawe kuri bo ni uko batareka abandi bantu wanga kuryama mu buriri bwawe. Niba abagore bawe babikora, mubakubite inkoni itababaza. Kandi ngo babahe ibyo bakeneye kandi babambike neza. Mbasigiye ibintu bibiri, nimubikomeza, ntimuzayoba, ni ukuvuga Igitabo cya Allah. Kandi ni mwe mushinzwe kunkorera. None se murashaka kuvuga iki? ' Baramusubiza bati: 'Turahamya ko mwatanze, mwakoze imirimo kandi mutanga inama. Nuko aravuga, yerekeje urutoki rwe mu ijuru ati: 'Mana, reba! Mana, muhamya'. Yabivuze inshuro eshatu. Hanyuma Bilal avuga ihamagara ryo gusenga, hanyuma iqamat, hanyuma asenga iswala ya Zhuhur. -Nyuma y'ibyo- Bilal yasubiye kuri qamat, hanyuma asenga iswala ya Asr kandi nta swala na rimwe yakoreye hagati yabo bombi. Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yatwaye imodoka ye kugeza ageze aho yabereye wukuf. Hanyuma yicara ingamiya ye - ku buryo inda y'ingamiya ikora ku gasozi - maze ashyira umugozi imbere ye, hanyuma yerekeza Qibla. Yakomeje gukora wukuf kugeza izuba rirenze maze urumuri rw'umuhondo rukagabanuka gato maze umupira w'izuba urashira. Hanyuma yafashe Usamah bin Said inyuma aragenda. Yanahambiriye Qashwa n'imigozi, ku buryo umutwe we hafi gukora ku gice cyo hasi cy'amaguru y'imodoka yari atwaye. Mu gihe yakoreshaga ukuboko kwe kw'iburyo, yaravuze ati: 'Yemwe bantu, nimutuze, nimutuze!' Igihe cyose yarambuye imigozi y'ingamiya ye, yaruhukiraga gato ku buryo ingamiya yazamutse gato. Hanyuma yageze i Muzdalifah, hanyuma akora iswala za Maghrib na Isha aho ngaho ahamagara isengesho rimwe n'iqamat ebyiri. Kandi nta swala na rimwe yakoreye hagati y'izo zombi. Hanyuma aryama kugeza mu gitondo. Yasenze iswala y'umuseke ubwo byamugaragaragaho ko ari mu gitondo, ahamagara isengesho rimwe n'iqamat imwe. Hanyuma yatwaye Qashwa kugeza ageze kuri Mash'aril Haram, hanyuma azamuka umusozi asingiza Allah -bertahmid-, aramuha icyubahiro -bertakbir- kandi aramuhamya -bertahlil-. Yakomeje gukora Wukuf kugeza izuba rikeye neza, hanyuma agenda mbere y'uko izuba rirasa. Yari afite Fadl bin Abbas - umugabo ufite umusatsi mwiza, uruhu rwera n'ubwiza - ku mugongo. Igihe Intumwa sallallahu 'alaihi wasallam yari agiye kugenda, yanyuze ku bagore bari biruka, arabareba hanyuma ashyira ukuboko kwe ku rundi ruhande. Hagati aho, Fadl yahindukiye isura ye yerekeza ku rundi ruhande. Ageze kuri Muhassar, yimuka gato hanyuma afata inzira y'uburinzi ijya kuri Kubra -Aqabah- Jumrah, maze ahita agera kuri Jumrah yari ku ruhande rw'igiti. Hanyuma atera utubuye turindwi hamwe na takbir kuri buri tera, - hamwe n'utubuye twari tungana n'utubuye twavuye mu muhumetso. Kandi yaduteye ari mu nda y'ikibaya. Hanyuma yagiye aho inyamaswa z'igitambo zari zariciwe. Aho ni ho yishe inyamaswa mirongo itandatu na eshatu z'igitambo, amuha izindi hamwe n'inyamaswa z'igitambo. Hanyuma ategeka ko igice cy'inyama gishyirwa ku ruhande kuri buri nyamaswa yishe, hanyuma agashyira mu isafuriya, hanyuma agateka. Rasulullah na Ali nabo bararya banywa isosi. Hanyuma Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yagiye kuri Kaaba - gukora Twawaf Ifadhah -, hanyuma akora iswala ya saa sita i Makka maze agera kuri Bani Abdul Muththalib bari batora amazi ya Zamzam. Yaravuze ati: 'Fata, Bani Muthtalib. Iyo abantu batakurusha imbaraga mu kuguha icyo kunywa cyawe, nari kukirwana nawe'. Hanyuma bamuha indobo, anywamo.'

Hadithi zishimangira :