- Allah Asma’ul husnaa Al Hamid

Al Hamid

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى الْعَصْرَ هَمَسَ وَالْهَمْسُ فِي قَوْلِ بَعْضِهِمْ تَحَرُّكُ شَفَتَيْهِ كَأَنَّهُ يَتَكَلَّمُ فَقِيلَ لَهُ إِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا صَلَّيْتَ الْعَصْرَ هَمَسْتَ قَالَ إِنَّ نَبِيًّا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ كَانَ أُعْجِبَ بِأُمَّتِهِ فَقَالَ مَنْ يَقُومُ لِهَؤُلَاءِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنْ خَيِّرْهُمْ بَيْنَ أَنْ أَنْتَقِمَ مِنْهُمْ وَبَيْنَ أَنْ أُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ فَاخْتَارُوا النِّقْمَةَ فَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ الْمَوْتَ فَمَاتَ مِنْهُمْ فِي يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفًا قَالَ وَكَانَ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ الْآخَرِ قَالَ كَانَ مَلِكٌ مِنْ الْمُلُوكِ وَكَانَ لِذَلِكَ الْمَلِكِ كَاهِنٌ يَكْهَنُ لَهُ فَقَالَ الْكَاهِنُ انْظُرُوا لِي غُلَامًا فَهِمًا أَوْ قَالَ فَطِنًا لَقِنًا فَأُعَلِّمَهُ عِلْمِي هَذَا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ أَمُوتَ فَيَنْقَطِعَ مِنْكُمْ هَذَا الْعِلْمُ وَلَا يَكُونَ فِيكُمْ مَنْ يَعْلَمُهُ قَالَ فَنَظَرُوا لَهُ عَلَى مَا وَصَفَ فَأَمَرُوهُ أَنْ يَحْضُرَ ذَلِكَ الْكَاهِنَ وَأَنْ يَخْتَلِفَ إِلَيْهِ فَجَعَلَ يَخْتَلِفُ إِلَيْهِ وَكَانَ عَلَى طَرِيقِ الْغُلَامِ رَاهِبٌ فِي صَوْمَعَةٍ قَالَ مَعْمَرٌ أَحْسِبُ أَنَّ أَصْحَابَ الصَّوَامِعِ كَانُوا يَوْمَئِذٍ مُسْلِمِينَ قَالَ فَجَعَلَ الْغُلَامُ يَسْأَلُ ذَلِكَ الرَّاهِبَ كُلَّمَا مَرَّ بِهِ فَلَمْ يَزَلْ بِهِ حَتَّى أَخْبَرَهُ فَقَالَ إِنَّمَا أَعْبُدُ اللَّهَ قَالَ فَجَعَلَ الْغُلَامُ يَمْكُثُ عِنْدَ الرَّاهِبِ وَيُبْطِئُ عَنْ الْكَاهِنِ فَأَرْسَلَ الْكَاهِنُ إِلَى أَهْلِ الْغُلَامِ إِنَّهُ لَا يَكَادُ يَحْضُرُنِي فَأَخْبَرَ الْغُلَامُ الرَّاهِبَ بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ إِذَا قَالَ لَكَ الْكَاهِنُ أَيْنَ كُنْتَ فَقُلْ عِنْدَ أَهْلِي وَإِذَا قَالَ لَكَ أَهْلُكَ أَيْنَ كُنْتَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّكَ كُنْتَ عِنْدَ الْكَاهِنِ قَالَ فَبَيْنَمَا الْغُلَامُ عَلَى ذَلِكَ إِذْ مَرَّ بِجَمَاعَةٍ مِنْ النَّاسِ كَثِيرٍ قَدْ حَبَسَتْهُمْ دَابَّةٌ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ تِلْكَ الدَّابَّةَ كَانَتْ أَسَدًا قَالَ فَأَخَذَ الْغُلَامُ حَجَرًا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ مَا يَقُولُ الرَّاهِبُ حَقًّا فَأَسْأَلُكَ أَنْ أَقْتُلَهَا قَالَ ثُمَّ رَمَى فَقَتَلَ الدَّابَّةَ فَقَالَ النَّاسُ مَنْ قَتَلَهَا قَالُوا الْغُلَامُ فَفَزِعَ النَّاسُ وَقَالُوا لَقَدْ عَلِمَ هَذَا الْغُلَامُ عِلْمًا لَمْ يَعْلَمْهُ أَحَدٌ قَالَ فَسَمِعَ بِهِ أَعْمَى فَقَالَ لَهُ إِنْ أَنْتَ رَدَدْتَ بَصَرِي فَلَكَ كَذَا وَكَذَا قَالَ لَهُ لَا أُرِيدُ مِنْكَ هَذَا وَلَكِنْ أَرَأَيْتَ إِنْ رَجَعَ إِلَيْكَ بَصَرُكَ أَتُؤْمِنُ بِالَّذِي رَدَّهُ عَلَيْكَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَدَعَا اللَّهَ فَرَدَّ عَلَيْهِ بَصَرَهُ فَآمَنَ الْأَعْمَى فَبَلَغَ الْمَلِكَ أَمْرُهُمْ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَالَ لَأَقْتُلَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْكُمْ قِتْلَةً لَا أَقْتُلُ بِهَا صَاحِبَهُ فَأَمَرَ بِالرَّاهِبِ وَالرَّجُلِ الَّذِي كَانَ أَعْمَى فَوَضَعَ الْمِنْشَارَ عَلَى مَفْرِقِ أَحَدِهِمَا فَقَتَلَهُ وَقَتَلَ الْآخَرَ بِقِتْلَةٍ أُخْرَى ثُمَّ أَمَرَ بِالْغُلَامِ فَقَالَ انْطَلِقُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَأَلْقُوهُ مِنْ رَأْسِهِ فَانْطَلَقُوا بِهِ إِلَى ذَلِكَ الْجَبَلِ فَلَمَّا انْتَهَوْا بِهِ إِلَى ذَلِكَ الْمَكَانِ الَّذِي أَرَادُوا أَنْ يُلْقُوهُ مِنْهُ جَعَلُوا يَتَهَافَتُونَ مِنْ ذَلِكَ الْجَبَلِ وَيَتَرَدَّوْنَ حَتَّى لَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلَّا الْغُلَامُ قَالَ ثُمَّ رَجَعَ فَأَمَرَ بِهِ الْمَلِكُ أَنْ يَنْطَلِقُوا بِهِ إِلَى الْبَحْرِ فَيُلْقُونَهُ فِيهِ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى الْبَحْرِ فَغَرَّقَ اللَّهُ الَّذِينَ كَانُوا مَعَهُ وَأَنْجَاهُ فَقَالَ الْغُلَامُ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لَا تَقْتُلُنِي حَتَّى تَصْلُبَنِي وَتَرْمِيَنِي وَتَقُولَ إِذَا رَمَيْتَنِي بِسْمِ اللَّهِ رَبِّ هَذَا الْغُلَامِ قَالَ فَأَمَرَ بِهِ فَصُلِبَ ثُمَّ رَمَاهُ فَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ رَبِّ هَذَا الْغُلَامِ قَالَ فَوَضَعَ الْغُلَامُ يَدَهُ عَلَى صُدْغِهِ حِينَ رُمِيَ ثُمَّ مَاتَ فَقَالَ أُنَاسٌ لَقَدْ عَلِمَ هَذَا الْغُلَامُ عِلْمًا مَا عَلِمَهُ أَحَدٌ فَإِنَّا نُؤْمِنُ بِرَبِّ هَذَا الْغُلَامِ قَالَ فَقِيلَ لِلْمَلِكِ أَجَزِعْتَ أَنْ خَالَفَكَ ثَلَاثَةٌ فَهَذَا الْعَالَمُ كُلُّهُمْ قَدْ خَالَفُوكَ قَالَ فَخَدَّ أُخْدُودًا ثُمَّ أَلْقَى فِيهَا الْحَطَبَ وَالنَّارَ ثُمَّ جَمَعَ النَّاسَ فَقَالَ مَنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ تَرَكْنَاهُ وَمَنْ لَمْ يَرْجِعْ أَلْقَيْنَاهُ فِي هَذِهِ النَّارِ فَجَعَلَ يُلْقِيهِمْ فِي تِلْكَ الْأُخْدُودِ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِيهِ{ قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ حَتَّى بَلَغَ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ }قَالَ فَأَمَّا الْغُلَامُ فَإِنَّهُ دُفِنَ فَيُذْكَرُ أَنَّهُ أُخْرِجَ فِي زَمَنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَأُصْبُعُهُ عَلَى صُدْغِهِ كَمَا وَضَعَهَا حِينَ قُتِلَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

بىزگە [مەھمۇد بىن غەيلان] ۋە [ئابدۇ بىن ھۇمەيد] غا مەنىسى بىر ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ بەرگەندىن كېيىن، ئۇلار: «بىزگە [ئابدۇرراززاق] دىن [مەئمەر] دىن [سابىت ئەل بۇنىنى] دىن [ئابدۇرراھمان بىن ئەبۇ لەيلا] دىن [شۇھەيب] غا سۆزلەپ بەرگەن: پەيغەمبەر سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ بىر رىۋايىتى بار، ئۇ ئەسىر نامىزىنى ئوقۇغاندا پىچىرلايتتى، بەزىلىرىنىڭ قارىشىچە، پىچىرلاش دېگەن سۆز ئىككى لەۋنىڭ سۆزلەۋاتقاندەك ھەرىكەتلىنىشىنى كۆرسىتىدۇ. ئاندىن ئۇنىڭدىن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، سەن ئەسىر نامىزىنى ئوقۇغاندا پىچىرلايسىلەر» دەپ سورالغان. ئۇ: «ئۆز قەۋمىنى ھەيران قالدۇرغان بىر پەيغەمبەر بار ئىدى، ئاندىن ئۇ: «كىم ئۇلار بىلەن رىقابەتلىشەلەيدۇ؟» دېدى. ئاندىن ئاللاھ ئۇنىڭغا ۋەھىي قىلدى: «ئۇلارغا ئىككى ئىشنىڭ بىرىنى تاللاش پۇرسىتى بېرىڭ، يەنى مەن ئۇلارنى جازالايمەن ياكى دۈشمەنلىرىنى ئۇلارغا كۈچلەندۈرىمەن؟» ئاندىن ئۇلار جازانى تاللىدى، ئاندىن ئاللاھ ئۇلارغا ئۆلۈمنى ھۆكۈم قىلدى، بىر كۈندە 70 مىڭ ئادەم ئۆلدى». شۇھەيب مۇنداق دېدى: ئۇ بۇ ھەدىسنى رىۋايەت قىلغاندا، يەنە بىر ھەدىسنى رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دېگەن: «بىر پادىشاھنىڭ بىر شامانى بار بولۇپ، ئۇ شامانغا شامانلىق قىلغان، شامان: ماڭا تېز چۈشىنىدىغان بىر بالا تاپىڭلار، ياكى ئۇ: ئەقىللىق بالا دېگەن. مەن ئۇنىڭغا بىلىمىمنى ئۆگىتىمەن، چۈنكى مەن ئۆلۈشتىن قورقىمەن، شۇڭا بۇ بىلىم سىلەردىن ئۈزۈلۈپ قالىدۇ، سىلەرنىڭ ھېچقايسىڭلار بۇنى بىلمەيدۇ» دېگەن. ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئاندىن ئۇلار ئۇنىڭ تىلغا ئالغان ئالاھىدىلىكلىرىگە ئاساسەن بىر ياش يىگىتنى تېپىپ، بۇ يىگىتنى شاماننىڭ يېنىغا بېرىشنى بۇيرۇغان. بۇ يىگىت ئۇنىڭ يېنىغا بارغاندا، ئۇ يولدا بىر ئىبادەت ئورنىدا بىر راھىب بار ئىكەن». مائمار مۇنداق دېگەن: مەن ئىشىنىمەنكى، ئۇ چاغدا ئىبادەت ئورۇنلىرىدا ئولتۇرغانلار مۇسۇلمانلار ئىدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئاندىن بالا راھىبتىن سوراپ باققان، بالا ھەر قېتىم ئۇنىڭ يېنىدىن ئۆتكەندە، ئۇ ئۇنىڭدىن سوراپ تۇرغان، راھىب ئۇنىڭغا: «ھەقىقەتەن مەن ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمەن» دېگەنگە قەدەر». ئۇ مۇنداق دېگەن: «بۇ بالا راھىبنىڭ ئۆيىدە تۇرۇشقا باشلىغان ۋە كۆپىنچە شاماننىڭ يېنىغا كېچىكىپ باراتتى». شۇڭا شامان بالىنىڭ ئائىلىسىگە بىر ئەلچى ئەۋەتىپ، بۇ خەۋەرنىڭ مەزمۇنىنى چۈشەندۈردى؛ ئەمەلىيەتتە ئۇ دېگۈدەك ماڭا كەلمىدى. ئاندىن بالا بۇنى راھىبقا ئېيتتى. راھىب ئۇنىڭغا: «ئەگەر شامان سىزگە: «سىز قەيەردە؟» دېسە، مېنىڭ ئائىلەم بىلەن بىللە دەپ قويۇڭ، ئەگەر ئائىلىڭىز سىزگە: «سىز قەيەردە؟» دېسە، ئۇنىڭغا شامان بىلەن بىللە ئىكەنلىكىڭىزنى ئېيتىڭ» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «بالا مۇشۇنداق ئەھۋالدا تۇرغاندا، ئۇ بىر توپ ھايۋان تەرىپىدىن توسۇلۇپ قالغان كىشىلەرنىڭ يېنىدىن ئۆتۈپ كەتتى. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى بۇ ھايۋاننىڭ شىر ئىكەنلىكىنى ئېيتتى». ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن بالا بىر تاشنى ئېلىپ: «ئى ئاللاھ، ئەگەر راھىبنىڭ دېگىنى راست بولسا، مەن سىزدىن بۇ ھايۋاننى ئۆلتۈرۈشكە رۇخسەت قىلىشىمنى سورايمەن» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن ئۇ ھايۋاننى ئېتىپ ئۆلتۈردى». ئاندىن كىشىلەر: «ئۇنى كىم ئۆلتۈردى؟» دېدى. ئۇلار: «بالىنى» دېدى. شۇڭا كىشىلەر ھەيران قېلىپ: «ھەقىقەتەن بۇ بالا ھېچكىم بىلمەيدىغان بىلىملەرنى ئۆگەندى» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن بىر كور ئادەم بۇنى ئاڭلاپ، بالىغا: ئەگەر مېنىڭ كۆرۈش قۇۋۋىتىمنى ئەسلىگە كەلتۈرەلىسىڭىز، ئۇنداقتا سىزگە بىر مۇكاپات بېرىلىدۇ. بالا: «مەن بۇنى سىزدىن خالىمايمەن، ئەمما ئەگەر كۆرۈش قۇۋۋىتىڭىز ئەسلىگە كەلسە، ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرگەن زاتقا ئىشىنىسىزمۇ؟» دېدى. ئۇ: «ھەئە» دېدى. ئۇ: «ئاندىن ئۇ ئاللاھقا دۇئا قىلدى، ئاللاھ ئۇنىڭ كۆرۈش قۇۋۋىتىنى ئەسلىگە كەلتۈرگۈچە. ئاندىن كور ئادەم ئىشەندى، ئاندىن ئۇلارنىڭ ئىشى پادىشاھقا يەتتى. ئاندىن ئۇلارغا ئەلچى ئەۋەتتى، ئۇلارنى ئېلىپ كەلدى. پادىشاھ: «ھەقىقەتەن، مەن سىلەرنىڭ ھەممىڭلارنى جىنايەتچىگە قارشى ھەرگىز قىلمىغان قاتىللىق بىلەن ئۆلتۈرىمەن» دېدى. ئاندىن ئۇ بىر راھىب ۋە بىر كور ئادەمنى ئېلىپ كېلىشنى بۇيرۇدى، ئاندىن ئۇلارنىڭ بىرىنىڭ بېشىنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئاررا قويۇپ ئۇنى ئۆلتۈردى، يەنە بىرىنى يەنە بىر قاتىللىق بىلەن ئۆلتۈردى. ئاندىن ئۇ ياش يىگىتنى ئېلىپ كېلىشنى بۇيرۇدى، ئاندىن ئۇ: «ئۇنى بىر تاغقا ئېلىپ بېرىپ چوققىسىدىن ئېتىڭلار» دېدى. ئاندىن ئۇلار ئۇنى تاغقا ئېلىپ كەتتى. ئۇلار بالىنى تاشلاتقۇزۇش ئۈچۈن ئۇ يەرگە كەلگەندە، تاغدىن يىقىلىپ چۈشتى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا بالادىن باشقا ھېچ نەرسە قالمىدى». ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن بالا قايتىپ كەلدى، پادىشاھ ئۇلارغا ئۇنى دېڭىزغا ئېلىپ بېرىپ دېڭىزغا تاشلاشنى بۇيرۇدى. بالا دېڭىزغا ئېلىپ بېرىلدى، ئاندىن ئاللاھ ئۇنى غەرق قىلىپ، ئۇنى قۇتقۇزدى. ئاندىن بالا پادىشاھقا: «مېنى خاچقا مىخلاپ ئېتىۋەتمىگىچە ئۆلتۈرەلمەيسەن، مېنى ئاتقاندا: بۇ بالىنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھنىڭ نامى بىلەن» دەڭلار، دېدى. ئاندىن ئۇ بالىنى خاچقا مىخلاپ ئېتىۋېتىشنى بۇيرۇدى، ئاندىن بالا خاچقا مىخلىنىپ ئېتىلدى، ئاندىن ئۇنى ئېتىپ: «بۇ بالىنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھنىڭ نامى بىلەن بىسمىللاھ» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن بالا ئوق بىلەن ئېتىلغاندىن كېيىن قولىنى پېشانىسىگە قويدى، ئاندىن ئۇ ئۆلدى. ئاندىن كىشىلەر: «ھەقىقەتەن بۇ بالا ھېچكىم بىلمەيدىغان ئىلىمنى ئۆگەندى، شۇڭا بىز بۇ بالاغا ئاللاھقا ئىشىنىمىز» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن پادىشاھقا: «ئۈچ ئادەمنىڭ قارشى تۇرۇشىغا سەۋر قىلامسىز؟ پۈتۈن ئىنسانىيەت ساڭا قارشى چىقتى»، دېيىلدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاندىن ئۇ چوڭ بىر ئۆستەڭ ياساپ، ئۇنىڭغا ئوتۇن ۋە ئوت تاشلىدى، ئاندىن كىشىلەرنى يىغىپ: «كىم دىنىدىن قايتسا، بىز ئۇنى قويۇپ بېرىمىز، كىم قايتمىسا، بىز ئۇنى بۇ ئوتقا تاشلايمىز» دېدى. ئاندىن ئۇ ئۇلارنى ئۆستەڭگە تاشلاشقا باشلىدى». ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاللاھ تەبەراكە ۋە تائالا بۇ تارىخنى خاتىرىلەپ مۇنداق دېدى: ئۆزلىرى مۆمىنلەرگە قىلىۋاتقان ئىشلىرىغا شاھىت بولۇپ، ئوتۇن بىلەن ئوتۇن يېقىلغان ئۆستەڭ ياسىغانلار ھالاك بولسۇن ۋە لەنەتلەنسۇن. ئۇلار مۆمىنلەرنى پەقەت ئۇلارنىڭ قۇدرەتلىك ۋە مەدھىيىلىنىدىغان ئاللاھقا ئىشەنگەنلىكى ئۈچۈنلا ئازابلايدۇ». - ئەلبۇرۇج 4-8- ئايەتلەر. ئۇ مۇنداق دېدى: «بالا دەپنە قىلىندى». ئۇنىڭ ئۆمەر ئىبنى خەتتابنىڭ دەۋرىدە قەبرىستانلىقتىن ئېلىپ چىقىلغىنى، ئۇ ئۆلتۈرۈلگەندە قوللىرىنى پېشانىسىگە قويغانلىقى ئېيتىلىدۇ. ئەبۇ ئەيسا مۇنداق دېدى: بۇ ھەسەن غەرىب ھەدىس.