Hadith Representative
Salamah bin Al-Akwa' berbaiat dua kali di Hudaibiyah, dan Nabi menjelaskan bahwa isinya adalah baiat untuk menyongsong kematian
Imam Muslim : 3372حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ وَهَذَا حَدِيثُهُ أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ وَهُوَ ابْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ قَدِمْنَا الْحُدَيْبِيَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً وَعَلَيْهَا خَمْسُونَ شَاةً لَا تُرْوِيهَا قَالَ فَقَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى جَبَا الرَّكِيَّةِ فَإِمَّا دَعَا وَإِمَّا بَصَقَ فِيهَا قَالَ فَجَاشَتْ فَسَقَيْنَا وَاسْتَقَيْنَا قَالَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَانَا لِلْبَيْعَةِ فِي أَصْلِ الشَّجَرَةِ قَالَ فَبَايَعْتُهُ أَوَّلَ النَّاسِ ثُمَّ بَايَعَ وَبَايَعَ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي وَسَطٍ مِنْ النَّاسِ قَالَ بَايِعْ يَا سَلَمَةُ قَالَ قُلْتُ قَدْ بَايَعْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي أَوَّلِ النَّاسِ قَالَ وَأَيْضًا قَالَ وَرَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَزِلًا يَعْنِي لَيْسَ مَعَهُ سِلَاحٌ قَالَ فَأَعْطَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَفَةً أَوْ دَرَقَةً ثُمَّ بَايَعَ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي آخِرِ النَّاسِ قَالَ أَلَا تُبَايِعُنِي يَا سَلَمَةُ قَالَ قُلْتُ قَدْ بَايَعْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي أَوَّلِ النَّاسِ وَفِي أَوْسَطِ النَّاسِ قَالَ وَأَيْضًا قَالَ فَبَايَعْتُهُ الثَّالِثَةَ ثُمَّ قَالَ لِي يَا سَلَمَةُ أَيْنَ حَجَفَتُكَ أَوْ دَرَقَتُكَ الَّتِي أَعْطَيْتُكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقِيَنِي عَمِّي عَامِرٌ عَزِلًا فَأَعْطَيْتُهُ إِيَّاهَا قَالَ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ إِنَّكَ كَالَّذِي قَالَ الْأَوَّلُ اللَّهُمَّ أَبْغِنِي حَبِيبًا هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ نَفْسِي ثُمَّ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ رَاسَلُونَا الصُّلْحَ حَتَّى مَشَى بَعْضُنَا فِي بَعْضٍ وَاصْطَلَحْنَا قَالَ وَكُنْتُ تَبِيعًا لِطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَسْقِي فَرَسَهُ وَأَحُسُّهُ وَأَخْدِمُهُ وَآكُلُ مِنْ طَعَامِهِ وَتَرَكْتُ أَهْلِي وَمَالِي مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَلَمَّا اصْطَلَحْنَا نَحْنُ وَأَهْلُ مَكَّةَ وَاخْتَلَطَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ أَتَيْتُ شَجَرَةً فَكَسَحْتُ شَوْكَهَا فَاضْطَجَعْتُ فِي أَصْلِهَا قَالَ فَأَتَانِي أَرْبَعَةٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَجَعَلُوا يَقَعُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبْغَضْتُهُمْ فَتَحَوَّلْتُ إِلَى شَجَرَةٍ أُخْرَى وَعَلَّقُوا سِلَاحَهُمْ وَاضْطَجَعُوا فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ نَادَى مُنَادٍ مِنْ أَسْفَلِ الْوَادِي يَا لِلْمُهَاجِرِينَ قُتِلَ ابْنُ زُنَيْمٍ قَالَ فَاخْتَرَطْتُ سَيْفِي ثُمَّ شَدَدْتُ عَلَى أُولَئِكَ الْأَرْبَعَةِ وَهُمْ رُقُودٌ فَأَخَذْتُ سِلَاحَهُمْ فَجَعَلْتُهُ ضِغْثًا فِي يَدِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ وَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ لَا يَرْفَعُ أَحَدٌ مِنْكُمْ رَأْسَهُ إِلَّا ضَرَبْتُ الَّذِي فِيهِ عَيْنَاهُ قَالَ ثُمَّ جِئْتُ بِهِمْ أَسُوقُهُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَجَاءَ عَمِّي عَامِرٌ بِرَجُلٍ مِنْ الْعَبَلَاتِ يُقَالُ لَهُ مِكْرَزٌ يَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى فَرَسٍ مُجَفَّفٍ فِي سَبْعِينَ مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ دَعُوهُمْ يَكُنْ لَهُمْ بَدْءُ الْفُجُورِ وَثِنَاهُ فَعَفَا عَنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ } الْآيَةَ كُلَّهَا قَالَ ثُمَّ خَرَجْنَا رَاجِعِينَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَنَزَلْنَا مَنْزِلًا بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَنِي لَحْيَانَ جَبَلٌ وَهُمْ الْمُشْرِكُونَ فَاسْتَغْفَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَنْ رَقِيَ هَذَا الْجَبَلَ اللَّيْلَةَ كَأَنَّهُ طَلِيعَةٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ قَالَ سَلَمَةُ فَرَقِيتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا ثُمَّ قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِظَهْرِهِ مَعَ رَبَاحٍ غُلَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا مَعَهُ وَخَرَجْتُ مَعَهُ بِفَرَسِ طَلْحَةَ أُنَدِّيهِ مَعَ الظَّهْرِ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْفَزَارِيُّ قَدْ أَغَارَ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَاقَهُ أَجْمَعَ وَقَتَلَ رَاعِيَهُ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَبَاحُ خُذْ هَذَا الْفَرَسَ فَأَبْلِغْهُ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَخْبِرْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الْمُشْرِكِينَ قَدْ أَغَارُوا عَلَى سَرْحِهِ قَالَ ثُمَّ قُمْتُ عَلَى أَكَمَةٍ فَاسْتَقْبَلْتُ الْمَدِينَةَ فَنَادَيْتُ ثَلَاثًا يَا صَبَاحَاهْ ثُمَّ خَرَجْتُ فِي آثَارِ الْقَوْمِ أَرْمِيهِمْ بِالنَّبْلِ وَأَرْتَجِزُ أَقُولُ أَنَا ابْنُ الْأَكْوَعِ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعِ فَأَلْحَقُ رَجُلًا مِنْهُمْ فَأَصُكُّ سَهْمًا فِي رَحْلِهِ حَتَّى خَلَصَ نَصْلُ السَّهْمِ إِلَى كَتِفِهِ قَالَ قُلْتُ خُذْهَا وَأَنَا ابْنُ الْأَكْوَعِ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعِ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زِلْتُ أَرْمِيهِمْ وَأَعْقِرُ بِهِمْ فَإِذَا رَجَعَ إِلَيَّ فَارِسٌ أَتَيْتُ شَجَرَةً فَجَلَسْتُ فِي أَصْلِهَا ثُمَّ رَمَيْتُهُ فَعَقَرْتُ بِهِ حَتَّى إِذَا تَضَايَقَ الْجَبَلُ فَدَخَلُوا فِي تَضَايُقِهِ عَلَوْتُ الْجَبَلَ فَجَعَلْتُ أُرَدِّيهِمْ بِالْحِجَارَةِ قَالَ فَمَا زِلْتُ كَذَلِكَ أَتْبَعُهُمْ حَتَّى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ بَعِيرٍ مِنْ ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا خَلَّفْتُهُ وَرَاءَ ظَهْرِي وَخَلَّوْا بَيْنِي وَبَيْنَهُ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُمْ أَرْمِيهِمْ حَتَّى أَلْقَوْا أَكْثَرَ مِنْ ثَلَاثِينَ بُرْدَةً وَثَلَاثِينَ رُمْحًا يَسْتَخِفُّونَ وَلَا يَطْرَحُونَ شَيْئًا إِلَّا جَعَلْتُ عَلَيْهِ آرَامًا مِنْ الْحِجَارَةِ يَعْرِفُهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى أَتَوْا مُتَضَايِقًا مِنْ ثَنِيَّةٍ فَإِذَا هُمْ قَدْ أَتَاهُمْ فُلَانُ بْنُ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ فَجَلَسُوا يَتَضَحَّوْنَ يَعْنِي يَتَغَدَّوْنَ وَجَلَسْتُ عَلَى رَأْسِ قَرْنٍ قَالَ الْفَزَارِيُّ مَا هَذَا الَّذِي أَرَى قَالُوا لَقِينَا مِنْ هَذَا الْبَرْحَ وَاللَّهِ مَا فَارَقَنَا مُنْذُ غَلَسٍ يَرْمِينَا حَتَّى انْتَزَعَ كُلَّ شَيْءٍ فِي أَيْدِينَا قَالَ فَلْيَقُمْ إِلَيْهِ نَفَرٌ مِنْكُمْ أَرْبَعَةٌ قَالَ فَصَعِدَ إِلَيَّ مِنْهُمْ أَرْبَعَةٌ فِي الْجَبَلِ قَالَ فَلَمَّا أَمْكَنُونِي مِنْ الْكَلَامِ قَالَ قُلْتُ هَلْ تَعْرِفُونِي قَالُوا لَا وَمَنْ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ أَنَا سَلَمَةُ بْنُ الْأَكْوَعِ وَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا أَطْلُبُ رَجُلًا مِنْكُمْ إِلَّا أَدْرَكْتُهُ وَلَا يَطْلُبُنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ فَيُدْرِكَنِي قَالَ أَحَدُهُمْ أَنَا أَظُنُّ قَالَ فَرَجَعُوا فَمَا بَرِحْتُ مَكَانِي حَتَّى رَأَيْتُ فَوَارِسَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَخَلَّلُونَ الشَّجَرَ قَالَ فَإِذَا أَوَّلُهُمْ الْأَخْرَمُ الْأَسَدِيُّ عَلَى إِثْرِهِ أَبُو قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَعَلَى إِثْرِهِ الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْكِنْدِيُّ قَالَ فَأَخَذْتُ بِعِنَانِ الْأَخْرَمِ قَالَ فَوَلَّوْا مُدْبِرِينَ قُلْتُ يَا أَخْرَمُ احْذَرْهُمْ لَا يَقْتَطِعُوكَ حَتَّى يَلْحَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ قَالَ يَا سَلَمَةُ إِنْ كُنْتَ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتَعْلَمُ أَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَالنَّارَ حَقٌّ فَلَا تَحُلْ بَيْنِي وَبَيْنَ الشَّهَادَةِ قَالَ فَخَلَّيْتُهُ فَالْتَقَى هُوَ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَ فَعَقَرَ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَرَسَهُ وَطَعَنَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَتَلَهُ وَتَحَوَّلَ عَلَى فَرَسِهِ وَلَحِقَ أَبُو قَتَادَةَ فَارِسُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَبْدِ الرَّحْمَنِ فَطَعَنَهُ فَقَتَلَهُ فَوَالَّذِي كَرَّمَ وَجْهَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَتَبِعْتُهُمْ أَعْدُو عَلَى رِجْلَيَّ حَتَّى مَا أَرَى وَرَائِي مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا غُبَارِهِمْ شَيْئًا حَتَّى يَعْدِلُوا قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَى شِعْبٍ فِيهِ مَاءٌ يُقَالُ لَهُ ذَو قَرَدٍ لِيَشْرَبُوا مِنْهُ وَهُمْ عِطَاشٌ قَالَ فَنَظَرُوا إِلَيَّ أَعْدُو وَرَاءَهُمْ فَخَلَّيْتُهُمْ عَنْهُ يَعْنِي أَجْلَيْتُهُمْ عَنْهُ فَمَا ذَاقُوا مِنْهُ قَطْرَةً قَالَ وَيَخْرُجُونَ فَيَشْتَدُّونَ فِي ثَنِيَّةٍ قَالَ فَأَعْدُو فَأَلْحَقُ رَجُلًا مِنْهُمْ فَأَصُكُّهُ بِسَهْمٍ فِي نُغْضِ كَتِفِهِ قَالَ قُلْتُ خُذْهَا وَأَنَا ابْنُ الْأَكْوَعِ وَالْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعِ قَالَ يَا ثَكِلَتْهُ أُمُّهُ أَكْوَعُهُ بُكْرَةَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَا عَدُوَّ نَفْسِهِ أَكْوَعُكَ بُكْرَةَ قَالَ وَأَرْدَوْا فَرَسَيْنِ عَلَى ثَنِيَّةٍ قَالَ فَجِئْتُ بِهِمَا أَسُوقُهُمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَلَحِقَنِي عَامِرٌ بِسَطِيحَةٍ فِيهَا مَذْقَةٌ مِنْ لَبَنٍ وَسَطِيحَةٍ فِيهَا مَاءٌ فَتَوَضَّأْتُ وَشَرِبْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللّ
Atugambye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambye [Hasyim Ibnul Qasim]. -mu ngeri endala kigambibwa- Atugambye nti [Ishaq bin Ibrahim] atubuulidde [Abu Amir Al Aqadi] bombi okuva ku [Ikrimah bin Ammar]. -mu ngeri endala kigambibwa- Atubuulidde [Abdullah bin ‘Abdurrahman Ad Darimi] era eno ye hadith. Kitutegeezeddwa [Abu Ali Al Hanafi Ubaidullah bin Abdul Majid] atubuulidde [Ikrimah] - kwe kugamba Ibn Ammar - yantegeezezza [Iyas bin Salamah] okuva ku [kitaawe] yagamba nti, ‘Lumu twalwana n’Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam okutuuka e Hudaibiyah, mu kiseera ekyo twali tulina ebikumi kkumi na bina byokka, era twaleeta ebikumi kkumi na bina byokka embuzi amakumi ataano, kale omuwendo ogwo ogw’amata g’embuzi tegwamala kunywa. Oluvannyuma lw’ekyo, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yatuula okumpi n’oluzzi nga bw’asaala oba okulufuuwa amalusu. Olw’esswala Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam gye yasoma ku mata g’embuzi, ffenna twasobola okunywa amata okutuuka ku mutima gwaffe. Olwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’atuyita okumuwa obwesigwa wansi w’omuti. Nasuubiza obwesigwa eri Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam mu kibinja ekisooka. Olwo n’asigala ng’afuna okutongozebwa okuva mu mikwano egyaliwo mu kiseera ekyo. Bwe yatuuka mu kibinja ekyali wakati, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’aŋŋamba nti: ‘Kuwe omukisa, ayi Salamah’. Era namugamba nti, ‘Nkusuubizza obwesigwa mu kibinja ekisooka, ggwe Omubaka wa Allah’. Naye mu kifo ky’ekyo n’aŋŋamba nti: ‘Ddamu weeyisa, ggwe Salama’. Nasembayo okugondera okusaba kwe. Bwe yalaba nga sirina kyakulwanyisa kyonna n’akatono, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’ampa engabo. Oluvannyuma yafuna okutongozebwa okulala okuva mu kibinja ekyasembayo. Mu kiseera ekyo, yaddamu okumbuuza nti: ‘Lwaki tonkwatira bwesigwa, ggwe Salama? ' Namuddamu nti, 'Nkusuubizza obwesigwa gy'oli, ggwe Omubaka wa Allah, mu butuufu nkusuubizza obwesigwa gy'oli emirundi ebiri, kwe kugamba eri ekibinja ekisooka n'ekibinja eky'omu makkati'. Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Nate kwata obwesigwa, ayi Salamah! ' Oluvannyuma nnamweyama okubeera obwesigwa gy'ali omulundi ogw'okusatu. Oluvannyuma lw’okulayira obwesigwa, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yambuuza nti: ‘Owange Salamah, engabo n’engabo ze nakuwa biri ludda wa? ' Nagezaako okunnyonnyola ekibuuzo kye nti, 'Ayi Omubaka wa Allah, emabegako nasisinkana kojja wange, Amir, kizuuka naye talina byakulwanyisa n'akatono, kwe kumuwa engabo'. Ng’awulira okunnyonnyolwa kuno, Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yamwenya n’agamba nti: ‘Mazima ggwe oli ng’ebyo ab’edda bye baagamba nti, ‘Ayi Allah, Ayi Rabb wange, mpa omwagalwa gwe njagala okusinga nze''. Nga wayise ennaku ntono, Mushrikin yatuyita okutabagana nga basooka kusindika muweereza. Oluvannyuma lw’okuyita mu nkola etaali mpanvu nnyo, twatuuka ekiseera ne tukkiriziganya okukola emirembe. Emabegako, nali muweereza wa Talhah bin Ubaidillah, omulimu gwange gwali gwa kuwa mbalaasi mazzi n’okuzinaaba. Ng’empeera olw’obuweereza bwe, nnafuna emmere okuva gy’ali. Nali mumalirivu okuleka amaka gange n’obugagga bwange okusenguka mu kkubo lya Allah n’omubaka we. Endagaano y’emirembe wakati waffe n’abantu b’e Makka bwe yali emaze okuteekebwawo, tusobole okwetabula, olwo olunaku lumu ne ŋŋenda ku miti okuwummula wansi wazo. Nga ngalamidde wansi w’omuti ogwo, amangu ago abashirika bana okuva mu bantu b’e Makka bajja ne banyumya ku Mubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) okutuusa lwe nabasunguwala. Olwo ne ngenda ku kikonge ky’omuti omulala nga bwe mbatunuulira nga bawanika emmundu zaabwe olwo ne beebaka. Mu kaseera ako, amangu ago nawulira eddoboozi nga liyita okuva wansi mu kiwonvu nti, ‘Ayi Muhajirun, Ibn Zunaim attiddwa.’ Amangu ago nafuluma ne ŋŋenda eri abashiriko abana abaali beebase, ne nkwata ebyokulwanyisa byabwe.’ Salamah yagenda mu maaso n’agamba nti, ‘Oluvannyuma lw’ekyo nabagamba nti, ‘Oyo eyagulumiza ffeesi ya Muhammad, oyo yenna mu mmwe anaaguma okusitula omutwe gwe, nja kumukuba mu bulago.’ Mu nkomerero, naleeta abatakkiriza ba Qurasi abana mu maaso g’Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye). Mu kiseera kye kimu, nnalaba Amir, kojja wange. Kyazuuka nti era yali akulembeddemu omusajja Omuquraysh ayitibwa Mikraz okuleetebwa mu maaso ga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Omusajja w’Abaquraysh ayitibwa Mikraz yakkirizibwa okwebagaza embalaasi eyazuulibwa ng’egobererwa abashiriku nga amakumi asatu mu basajja be. Okumala akaseera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yabatunuulira n’agamba nti: ‘Babeerewo, kubanga bajja kwetikka obutali bwenkanya bwabwe okuva ku ntandikwa okutuuka ku nkomerero’. Olwo Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam n’abasonyiwa, olwo Allah n’abikkula aya eno: ‘-Era y’oyo eyaziyiza emikono gyabwe -okubasaanyaawo- era -yaziyiza- emikono gyammwe obuta -basaanyaawo- wakati mu kibuga Makkah oluvannyuma lwa Allah okubawangulako-’ -Qs. Al Fath: 24-. Oluvannyuma lw’ebyo, twadda ffenna mu kibuga Madina nga tuwangudde. Naye twasooka kuyimirira awalala. Mu kiseera kino, ebanga eryali wakati waffe n’aba Bani Lihyan mu kiseera ekyo lyawulwamu olusozi lwokka, okusinziira ku mawulire ge mmanyi, aba Bani Lihyan nabo baali mu bashirika. Olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’ategeeza nti ajja kusonyiwa omuntu yenna asobola okulinnya olusozi ekiro. Mazima olusozi olwali mu maaso gaabwe lwalabika nga lusomooza Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ne baswahaaba abaaliwo mu kiseera ekyo. Ekiro ekyo kyennyini, nnasobola okulinnya olusozi emirundi ebiri oba esatu. Oluvannyuma twatuuka mu kibuga Madina. Awo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’atuma Rabbah - omuddu we - okuwerekera engamiya eyali etisse omugugu omunene ennyo, olwo nange ne nwerekera Rabbah ku mbalaasi ya Talhah. Enkeera, nawulira amawulire nti Abdurrahman Al Fazari yali agenda kukwata ekibinja kyaffe. Kyazuuka nti amawulire gaali matuufu, Abdurrahman yasobola okukwata Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam engamiya n’omugugu gwayo. Twatuuka n’okuwulira nti yasobodde okutta omuntu eyali yeebagadde engamiya. Mu kiseera ekyo nali ngagambye Rabbah nti, ‘Ayi Rabbah, ddira embalaasi eno ogikwase Talhah bin Ubaidullah, tewerabira, tegeeza Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam nti abashiriku bawambye ekibinja ky’engamiya kye yatuma.’ Oluvannyuma lw’ekyo, nalinnya akasozi, nga ntunudde mu kibuga Madina, naleekaana mu ddoboozi ery’omwanguka nti, ‘Abange abantu! ' Emirundi esatu egy'omuddiring'anwa. Olwo ne nva ku lusozi nga bwe ngenda mu maaso n’okukuba obusaale ku bigendererwa by’omulabe, ate mu kiseera kye kimu okugumya omutima gwange, ne nkuba enduulu nti, ‘Nze mutabani wa Al Akwa’, leero lunaku lwa kuzikirizibwa! ' Nga ngenda okugoba omulabe, nasanga omusajja okuva mu bashiriko. Olwo ne ntandika okumugenderera obusaale. Tewaayita bbanga ddene, nasobola okumusiba akasaale mu kibegabega kye ddala, okuva ewala ne mmugamba nti, 'Woomerwa akasaale ako, ndi mutabani wa Al Akwa', leero lunaku lwa kuzikirizibwa''. Salamah yagamba nti, ‘By Allah, nagenda mu maaso n’okukuba obusaale ku mulabe. Amangu ago okuva mu maaso, nnalaba omulabe ng’avuga embalaasi ng’ajja gye ndi. Awo ne nneekweka emabega w’omuti omunene. Amangu ddala ng’omulabe eyali yeebagadde embalaasi ayiseewo, amangu ago nnakuba akasaale kange ne nsobola okumulumya. Nga wayiseewo ekiseera kitono, amagye g’omulabe amalala agawerako gajja. Naye nga bwe kyali edda, amangu ago nnalinnya akasozi. Okuva waggulu ku lusozi nagezaako okuyimiriza enkulaakulana yaabwe nga mbakuba amayinja, era kyazuuka nga kya buwanguzi. Badda emabega mu ngeri entegeke ne banzikiriza okweyongera okubagoba. Olw’okuba baawulira nga bazitowa olw’omugugu gwe baali basitudde, baamaliriza nga basudde ebintu byabwe ebisinga okuva ku ngamiya y’omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) gye baali batutte, esobole okubeera ennyangu era basobole okudduka n’emmotoka yaabwe. Nagenda mu maaso n’okubagoberera nga bwe nkuba obusaale. Era nakola obulombolombo ku makubo n’amayinja Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ne banne bamanye bye nnali nkoze abalabe. Amagye g’abashirika gaali banyigirizibwa wamu, nga gagezaako okukka ku lusozi nga gayita mu kkubo erifunda. Ekirungi Fulan bin Badri Al Fazari yali mwetegefu okubayamba. Olwo ne batuula okuwummula kubanga baali bakooye, ate nze ne ntuula ku lusozi. Nga ndi waggulu ku lusozi, nawulira Al Fazari ng’abuuza banne abaali baakakka okuva ku lusozi nti, ‘Kino kiki? Kiki ekikutuuseeko?’. Ne baddamu nti, ‘Tufunye obukoowu, Allah, tetwayita mu nkomerero y’ekiro wabula buli kiseera twafukibwako obusaale, bwe tutyo ne tusuula eby’okulya byaffe ebisinga obungi.’ Olwo Al Fazari n’alagira bana okuntunuulira, okukkakkana ng’abana bafubutuka okulinnya akasozi okuntunuulira. Ebanga eryali wakati wange nabo bwe lyabamala okuwulira eddoboozi lyange, olwo ne nkuba enduulu nti, ‘Abange mmwe abana, muntegedde?’. ' ne baddamu nti, 'Nedda, tetukumanyi, ddala ggwe ani? ' Namuddamu nti, 'Nze Salamah bin Al Akwa', olw'Oyo eyagulumiza ffeesi ya Muhammad, sijja kukuleka kubeera mulamu, mpozzi naawe tojja kundeka kubeera mulamu'. Awo ne mpulira omu ku bantu abana ng’addamu nga bwe nnagambye. Nga sinnasenguka, amangu ago nalaba banne abawerako ab’omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam abaali beebagadde embalaasi nga bava emabega w’ebisaka by’emiti nga boolekedde we nnali’. Salamah yagamba nti, ‘Ekintu kye nasooka okulaba ye Akhram Al Asadi, n’addirirwa Abu Qatadah Al Ansari. Oluvannyuma lw’ekyo, Miqdad bin Aswad Al Kindi yalabika’. Salamah yayongeddeko nti, ‘Awo ne nkwata enkuufiira z’embalaasi ya Akhram, era kyazuulibwa nti bafubutuka mu maaso okunnyamba. Amangu ago nagamba nti, ‘Ayi Akhram, beegendereze, tobakkiriza kukulumya wadde okukutuusaako obulabe, okutuusa ng’okunyweza kuvudde ku Mubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne baswahaba abalala’. Yaddamu nti, ‘Ayi Salamah, bw’oba okkiririza ddala Allah ne Allah n’olunaku lw’enkomerero, era ng’okakasa nti eggulu ne geyena bituufu, olwo tonnemesa kutuuka ku bujulizi’. Salamah yagamba nti, ‘Awo namuleka n’agenda mu maaso okulwana omu ku omu, olwo Abdurrahman n’ajja mu maaso okutunuulira Akhram, mu kusooka yasobola okulumya embalaasi ya Abdurrahman, naye ku nkomerero Abdurrahman yasobola okufumita Akhram ekiso okutuusa lwe yagwa. Abdurrahman olwo n’alinnya embalaasi ye. Oluvannyuma lw’ekyo, Abu Qatadah - omujaasi eyeebagadde embalaasi owa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam - yeeyongerayo okutunuulira Abdurrahman. Olwo Abu Qatadah n’asobola okufumita Abdurrahman n’amutta, ku lw’Oyo eyagulumiza ffeesi ya Muhammad sallallaahu ‘alaihi wasallam, nagenda mu maaso n’okubagoberera n’ebigere okutuusa lwe saalaba mikwano gya Muhammad sallallaahu ‘alaihi wasallam yenna era nga silaba wadde enfuufu yaabwe. Enjuba ng’enaatera okugwa, baayolekera ekkubo ku lusozi awaali ensulo eyitibwa Dzu Qard, banywe kubanga baali balumwa ennyonta. Salamah yagamba nti, ‘Awo ne bandaba nga nziruka nga mbagoberera, ne mbazibira ku nnyanja baleme kunywa wadde ettondo ly’amazzi’. Salama n’agamba nti, ‘Awo ne bava mu kifo ekyo ne balwanagana ku nsozi’. Salamah yayongeddeko nti, ‘Awo ne nziruka ne nsisinkana omu ku bo, olwo ne mmufumita akasaale ku nkomerero y’eggumba ly’ekibegabega ddala’. Salamah yayongeddeko nti, ‘Awo ne ŋŋamba mu ddoboozi ery’okusekerera nti, ‘Gezaako okuggyayo akasaale ke nafumita, ndi mutabani wa Al Akwa’, leero lunaku lwa kuzikirizibwa’. Omulabe n’agamba nti, ‘Nga makya ga mukisa, ddala ggwe Akwa’? ' Namuddamu nti, 'Kyo kituufu, omulabe wa Allah, nze Akwa' akuleetera emikisa emibi ku makya ennyo.' Akwa’ yayongeddeko nti, ‘Omulabe yalumya embalaasi ze bbiri ku lusozi. Bombi nabatwala eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Amir yangoberera ng’asitudde geriba ey’amaliba ng’erina ensawo bbiri, emu ng’ejjudde amata agatabuddwa ate endala ng’ejjudde amazzi amayonjo. Nakola wudhu ne nnywa, olwo nasisinkana Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam eyali ku nsibuko y’amazzi gye nalemesa omulabe okunywa. Kyazuuka nti Omubaka wa Allah yali atutte eŋŋamira zonna ne byonna bye nnali ntaase okuva mu magye g’abashirika, awamu n’effumu n’olugoye lwa burdah. Mu kiseera ekyo, Bilal yali asaze eŋŋamira okuva mu ŋŋamira eziwerako ze nnali nnunula ku ba Mushriki, olwo n’akwata ekibumba kyayo n’ekibumba kyayo n’akiyokya, oluvannyuma n’akiwaayo eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Salamah yagenda mu maaso n’agamba nti, ‘Nze nagamba nti, “Ayi Omubaka wa Allah, ka nnonde abasajja kikumi okuva mu ggye ly’omulabe, olwo nja kubagoberera okutuusa nga tewali atutegeeza kifo kyaffe okuggyako nga mbasalako ensingo.” Salamah yagamba nti, ‘Kale Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yamwenya amabwa ge ne galabika bulungi ku lunaku olwo. Awo n’abuuza nti: ‘Ggwe Salama, oli mwetegefu ky’ogenda okukola? ' Namuddamu nti, 'Yee, olw'oyo akuwadde ekitiibwa.' Awo n’agamba nti: ‘Manya ggwe Salamah nti kati bali mu kitundu ky’abantu ba Ghatafan.’ Salamah n’agamba nti, ‘Awo omusajja n’ava e Ghatafan n’agamba nti, ‘Bw’atyo ne bwe batyo abasalidde engamiya, era bwe baali bagisekula, amangu ago ne balaba enfuufu ng’ewunya, bwe batyo ne badduka nga batya.’ Enkeera Omubaka wa Allah s. Salamah yagenda mu maaso n’agamba nti, “Oluvannyuma Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’ampa amafumu abiri, agamu ag’abeebagazi b’embalaasi n’agalala ag’abaserikale b’ebigere, ne mbigatta ne mbifuula emu, oluvannyuma ne tudda e Madiina, ne nvuga emabega w’Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) ku Adzba.” Salamah n’agamba nti, “Nga tuli mu kkubo, - Salamah yagamba - munne wa Ansar yatuyita mu mpaka z’embiro z’embiro.Salama n’agamba nti, “Awo munne w’Abaansar n’agamba nti, “Tewali muntu ayagala kudduka kugenda Madina?” era kino yakiddiŋŋana emirundi egiwerako.” Salamah yayongera n’agamba nti, “Bwe nnamala okumuwulira, ne mmugamba nti, “Oyagala kuwa kitiibwa kitiibwa, oba oyagala kufuna kitiibwa mu maaso g’omuntu ow’ekitiibwa?” ' yaddamu nti, 'Nedda, wabula ku lw'omubaka wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam'. Salamah yagenda mu maaso n’agamba nti, ‘Nze nagamba nti, “Ayi Omubaka wa Allah, ku lwa kitange ne maama, ka nkkirize okusoomoozebwa kw’olulyo lw’omusajja!” Yaddamu nti: "Nkwegayiridde, bw'oba oyagala." Salama n'agamba nti, "Ka tutandike." Olwo ne nziruka n’ebigere byange, mazima namuleka mu bugenderevu n’alinnya akasozi kamu oba abiri, kubanga nnali ntya nti amaanyi gajja kumuggwaako, olwo ne nziruka ne mpita ku bigere bye era nkyamuleka n’alinnya akasozi kamu oba abiri. Olwo ne nziruka sipiidi nga bwe nsobola okutuusa lwe nasobola okumusisinkana." Salamah n'agamba nti, "Awo ne mmukubira wakati w'ebibegabega." Salamah n'agenda mu maaso, "Nze nagamba nti, 'By Allah, you have been preceded'." - Iyasy yagamba; ndowooza Salamah yagamba- 'Nze mmusoose okutuuka e Madiina'. Salamah n'agenda mu maaso nti, 'By Allah, bwe twali