Hadith Representative
Makan dan minum hingga ibnu ummi maktum mengumandangkan adzan subuh
Imam Tirmidzi : 187حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
беҙгә [Ҡотәйба] әйтте; беҙгә [Әл-Ләйет] [Ибн Шиһабтан] [Сәлимдән] [атаһынан] пәйғәмбәребеҙҙең: «Ысынлап та, төндә аҙан ҡылғанда, һеҙ Ибн Өмми Мәктүмдең аҙанын ишеткәнсе ашау-эсеүегеҙҙе дауам итегеҙ», — тип һөйләгән. Әбү Иса әйтте; — Был сүрәлә шулай уҡ Ибн Мәсғүдтән, Ғәйсә, Өнәйсә, Әнәс, Әбү Дзар һәм Самраның тарихы ла бар. Әбү Иса әйтте; Ибн Ғүмәрҙең хәҙистәре хәсән сахих. Ә ғалимдар араһында төндә аҙан тураһында фекер айырымлыҡтары бар. Ҡайһы берәүҙәр: «Әгәр ҙә мөғәзин төндә аҙан ҡылһа, был етә, уны ҡабатлау кәрәкмәй», — тигән. Был фекерҙе Малик, бин Әл Мөбәрәк, Әхмәт һәм Исхаҡ ҡабул иткән. Шул арала ҡайһы бер башҡа ғалимдар: «Әгәр ҙә ул төндә аҙан ҡылһа, ҡабатларға тейеш», — тигән. Был фекерҙе Суфьян Ац Цаури ҡабул иткән. Хәммәд бин Сәләмә Әйүптән, Ибн Ғүмәрҙән Нафиҙан риүәйәт иткән: Билал бер ваҡыт төндә аҙан ҡылған, шуға күрә пәйғәмбәребеҙ уға: «Ысынлап та, бер ҡол йоҡлаған», — тип әйтергә ҡушҡан. Әбү Иса әйтте; — Был хәҙис дөрөҫ түгел. Әммә дөрөҫ булғаны — [Ғөбәйҙуллаһ бин Ғүмәр] һәм унан тыш [Нафиғтан] [Ибн Ғүмәрҙән] риүәйәт иткән хәҙистәр, Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһи үсалләм әйтте; — Ысынлап та, Билал төндә намаҙға саҡыра, шуға күрә һеҙ Ибн Өмми Мәктүмдең аҙанын ишеткәнсе ашап-эсеп торорға тейешһегеҙ». Шулай уҡ Нафиғтан Ғабдул Әзиз бин Әбү Рәүүәд тураһында ла әйтелгән, саҡырыусы Ғүмәр бер ваҡыт төндә аҙан ҡылған, шуға күрә уға аҙанды ҡабатларға ҡушҡан, әммә был хәҙис тә дөрөҫ түгел. Сөнки Нәфиғ менән Ғүмәр араһында сәнәд өҙөлгән. Бәлки, Хәммәд бин Сәләмә был хәҙисте теләгәндер. Хәҡиҡәт – Ғүбәйҙулла һәм башҡалар тарафынан Ибн Ғүмәрҙән Нафиғтан, Сәлим бин Ғүмәрҙән Әз Зөһриҙән риүәйәт ителгән хәҙис: Пәйғәмбәребеҙ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Ысынлап та, Билал әле төн булғанда намаҙға саҡыра», — тигән. Әбү Иса әйтте; — Әгәр Хәммәд риүәйәт иткән хәҙис дөрөҫ булһа, әлбиттә, был хәҙистең мәғәнәһе юҡ. Сөнки Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһис-сәләм: «Ысынлап та, Билал аҙан әле төндә», — тип сәхәбәләргә нимәлер килһен тип бойорҙо. Һәм ул: «Ысынлап та, Билал төн булғанда саҡыра», - тине, әгәр ҙә ул таң алдынан аҙан яһалғанда аҙанды ҡабатларға ҡушһа, Пәйғәмбәребеҙ: «Ысынлап та, Билал төн булғанда саҡыра», — тип әйтмәҫ ине. Али бин Әл Мәдини әйткән; «Әйүптән, Нафиҙан, Ибн Ғүмәрҙән Пәйғәмбәребеҙҙән килгән Хәммәт бин Сәләмәнең хәҙистәре дөрөҫ түгел, унда Хәммәт бин Сәләмә хаталар яһаған».