Hadith Representative
Beliau menghadap kiblat dan terus berdoa hingga matahari terbenam
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
Watiphalira [Hisyam bin Ammar]; watiphalira [Hatim bin Isma’il]; watiphalira [Ja’far bin Muhammad] kufuma kwa [ŵadada ŵake], wakati; ‘Nyengo yinyake nkhiza kuzakamuwona [Jabir bin Abdullah]. Tikati takumana nayo, wakafumbanga umo ŵanthu ŵaliri, m’paka apo wakafumba vya ine. Ntheura nkhazgora kuti; 'Ndine Muhamadi bin Ali bin Husain'. Ntheura wakaŵika woko lake pa mutu wane uku wakujura mabatani ghane gha pachanya na ghapasi, ndipo pamanyuma wakaŵika phewa lake pakati pa chifuŵa chane ndipo pa nyengo iyo nkhaŵa kuti nichali mwana uyo wakafika pa msinkhu wakukura. Wakati; 'Mwapokelereka, fumbani chilichose icho mukukhumba'. Nkhamufumba chifukwa wakaŵa wachibulumutira. Mpaka nyengo ya lurombo yikakwana, wakayimilira pa mphasa yake ya lurombo, iyo, usange wangaŵika vitende vyake pa mbali za mphasa ya lurombo, yikakoranga cifukwa ca kukura kwa mphasa ya lurombo, apo shawl yake yikaŵa pa mapewa ghake ndipo wakalombanga kutilongozga.’ Pamanyuma nkhafumba kuti; 'Tiphalirani umo Rasulullah wakachitira Hajj! ’ Ntheura wakalongora na woko lake ndipo wakatambasura minwe yake 9, ndipo wakati; 'Nadi, Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wakaluta yayi ku Hajj kwa vyaka 9, pamanyuma wakachema ŵanthu kuti ŵachite Hajj mu chaka cha khumi. Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakaluta ku Hajj, pamanyuma ŵanthu ŵanandi ŵakiza ku Medina, wose ŵakakhumbanga kuwungana na Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam na kuchita nga umo iyo wakachitira. Ntheura wakaluta, ndipo ise tikaluta nayo. Tikati tafika ku Dzul Hulaifah, Asma’ bint Umais wakababa Muhamadi bin Abu Bakr, ntheura ŵakamutuma kuti wakafumbe; ‘Kasi nkhwenera kuchitachi? ’ Pamanyuma wakati kwa Asma: ‘Sambani na kuvimanga mwakukhora na salu na kunjira mu ihram’. Pamanyuma pake Rasulullah wakalomba mu mzikiti ndipo wakakwera ngamila ya Qashwa, ndipo ngamila yikimilira mwakunyoloka na kumunyamura pa mapopa gha Sahara. Jabiri wakati; 'Nkhawona mpaka apo nkhawoneranga ŵanthu ŵanandi panthazi pake, pakati pa ŵakwendeska magalimoto na ŵakwenda pasi, nawo ku woko lamalyero, lamalyero na kumanyuma kwake - ŵanthu ŵanandi ŵakawonekanga -. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam wakaŵa pakati pithu, apo Qur’an yikakhira kwa iyo, ndipo wakamanyanga chomene takwil yake. Chilichose icho wakuchita, nase tikuchita. Wakakwezga mazgu ghake ghakusopa Ciuta yumoza mwa kuyowoya kuti: ‘Nkhufiska kucemeka kwinu, O Allah. Ndikufiska chichemerezgo chinu, nkhufiska chichemerezgo chinu. Palije mnyako kwa imwe, nkhufiska chiyitaniro chinu. Nadi, kulumba, kukondwa na ufumu ni vya imwe pera, mulije ŵabwezi’. Ŵanthu nawo ŵakakwezga mazgu ghawo na vyakuwerezgawerezga ivyo ŵakawerezganga, ndipo iyo sallallaahu ‘alaihi wasallam wakayowoyapo yayi pa ivyo ŵakachita. Wakalutilira kuŵazga talbiyah wake. Jabir radiallah 'anhu wakatiso: ‘Tilije chilato chinyake kupatulapo kuchita Hajj, ndipo tikumanya yayi vya Umrah pa nyengo iyi. Tikati tafika nayo ku Baitullah, nyengo yeneyiyo wakasisitira -wakafyofyontha- Rukun -kwamba kwa Tawaf-, ndipo pamanyuma wakachimbira maulendo ghatatu na kwenda mwakwenelera maulendo ghanyake ghanayi. Pamanyuma wakaluta kwa Maqam Ibrahim, apo wakaŵazganga vesi lakuti: ‘Ndipo mupangire Maqam Ibrahim malo ghakulomberamo’. Wakajiŵikaso pakati pa Maqam Ibrahim na Baitullah -Kaaba-. -Adada ŵakati; - 'ndipo nkhumanya yayi kwambura kuti wakayowoyapo kufuma kwa Mprofeti sallallahu 'alaihi wasallam, kuti Mprofeti wakaŵazganga ma sura Al Kaafiruun na Al Ikhlaash mu mapemphero ghaŵiri gha rak'ah -ku Maqam Ibrahim-. Pamanyuma wakawelera kwa Baitullah, ndipo wakasisitira - kufyofyontha panji kutawuzga - Rukun - kwamba kwa Tawaf -, ndipo wakafumapo pa mulyango wa - Kaaba - kuluta ku phiri la Safa. Ndipo apo wakasendeleranga pafupi na Shafa, wakaŵazga kuti: ‘Nadi Shafa na Marwa ni vinyake mwa vimanyikwiro vya Allah, tikwamba -sa’i- na ivyo Allah Sub . Hanahu Wa Ta'ala wakuyamba'. Wakamba kuchita lurombo kufuma ku Safa, ndipo wakakwera pa phiri mpaka wakawona Kaaba, ndipo wakayowoya takbir, tahlil na tahmid uku wakuti: ‘Palije chiuta munyake kweni Allah pera uyo walije ŵanyake. Ufumu uli kwa iyo ndipo malumbo ghose ghali kwa iyo. -Iye- ndiyo Wankhongonozose uyo wakupereka umoyo ndipo Wankhongonozose uyo wakukoma, ndipo wali na nkhongono zose pa vyose. Palije chiuta munyake kweni Allah pera, uyo walije mnyake, uyo wakufiska malayizgo ghake, wakuwovwira ŵateŵeti ŵake na kuthereska magulu ghose yekha’. Kufuma apo, wakalombanga pakati pa kuŵazga, ndipo pamanyuma wakayowoyanga kuŵazga katatu. Pamanyuma wakakhira ku Marwa, apo wakendanga mwakuti para malundi ghake ghanyoloka, wakachimbiranga pakati pa chigwa. Malundi ghakati ghakwera wakayenda mpaka wakafika ku Marwa. Ku Marwa wakachita ivyo wakachita ku Shafa. Ndipo apo Tawaf wake wakamara ku Marwa, wakati: ‘Usange ningaŵa kuti nkhukumana na ivyo nili kumasinda, mbwenu ningalongozga yayi chinyama icho chakomeka -al hadyu-, ndipo ningachipanga Umrah. Waliyose pakati pinu uyo wakuleka kwiza na nyama yakupelekeka sembe, mbwenu wayipokere na kuyipanga kuŵa chisopa’. Ntheura waliyose wakaŵa tahallul na kufupikiska sisi lake kupatulapo Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam na ŵanthu awo ŵakiza na vinyama vyakukomeka. Pamanyuma Suraqah bin Malik bin Ju’syum wakayimilira ndipo wakati; "O Mtumiki wa Allah, kasi ivi vikukhwaska chaka chino, panji kwamuyirayira?" -Muyowoyi- wakati; 'Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakaphatikizga vyara vyake na vyara vyake ndipo wakazgora kuti: 'Umrah wakusazgikira mu Hajj - hajj tamattu' - ndimo vikuchitikira'. Wakayowoya kaŵiri ndipo pamanyuma wakati: 'Yayi - ivi vikukhwaska waka chaka chino - kweni kwamuyirayira''. -Muyowoyi- wakati; ‘Ali radliallahu ‘anhu wakiza na ngamila -al hadyu- Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, ndipo wakasanga Fatima, yumoza wa ŵanthu awo ŵakayimilira pakati pa kuvwara vyakuvwara vya mitundumitundu na kuvwara vyakuvwara vyakuvwara maso. Ali wakamupa mulandu, ntheura Fatimah wakati; 'Adada ŵane - Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam - ŵaniphalira kuti nichitenge ivi'. Ali radiallahu 'anhu wakayowoya nthena apo wakaŵa ku Iraq: 'Pamanyuma nkhaluta kukapempha ulongozgi kwa Mtumiki wa Chiuta ndipo nkhadandawura chifukwa cha ivyo Fatimah wakachita ivyo nkhakana. Ntheura wakazgora kuti: ‘Iye - Fatimah - wakuneneska, wakuneneska. Kasi nkhayowoya vichi apo mukakhumbanga kuchita Hajj dankha? ’ Ali wakazgora kuti; ‘Nkhati; 'O Allah, nkhukwezga mazgu agho ghakakwezgeka na Mtumiki winu sallallaahu 'alaihi wasallam'. Wakati: ‘Nadi, nkhiza na nyama ya nsembe, ntheura mungachitako yayi tahallul’. -Muyowoyi- wakati; Chiŵelengero cha vinyama vya nsembe ivyo Ali wakatora kufuma ku Yemen na ivyo Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam wakatora kufuma ku Medina chikaŵa zana limoza. Pamanyuma waliyose wakaŵika mitu yake pamoza na kufupikiska sisi lake kupatulapo Mprofeti sallallaahu ‘alaihi wasallam na ŵanthu awo ŵakiza na vinyama vya nsembe. Zuŵa la Tarwiyah likati lafika wose ŵakaluta ku Mina na kuchemerezga kuti ŵakukhumba kuluta ku Hajj. Rasulullah wakanjira mu galimoto, ndipo kwenekura wakachita malurombo gha pakati pa zuŵa, Asr, Maghrib, Isha’ na Fajr. Pamanyuma pakhe mulindilirani nyengo yichoko waka mpaka apo dazi lifume, ndipo pamanyuma pake muphalire kuti dome yizengeke ku Mash’aril, ni haram, ntheura yikubzalika ku Namirah. Pamanyuma pake, Rasulullah wakenda nga umo ŵa Quraysh ŵakachitiranga kanandi, kweni wakayima pa Mash’aril Haram panji Muzdalifah. Mprofeti wakamuzomerezga kuti wafike ku Arafat. Ndipo wakati wafika pafupi na dome iyo ŵakazenga ku Namirah, wakayima penepara. Zuŵa likati lanjira, wakaphalira ŵanthu kuti ŵamutore ngamila yake - Qashwa, ndipo wakakwerapo mpaka wakafika pasi pa chigwa. Pamanyuma wakapharazga ku mzinda kuti: ‘Nadi, ndopa zinu, chuma chinu, ntchindi yinu na chimwemwe chinu - uchindami winu - ni haram nga umo vikuŵira haram pa zuŵa linu, mu mwezi winu na charu chinu. n ichi, kumbukani, nadi vinthu vyose vya jahiliyyah vikukhozgeka soni pasi pa malundi ghane, ndopa za jahiliyyah zakhozgeka soni ndipo ndopa izo nkhayuyura dankha zikaŵa ndopa za Rabi’ah bin Harith - uyo wakatemwanga kupempha vyakurya ku Bani Sa’ad ndipo pamanyuma wakakomeka na Hudzaliyry wakwamba wa jahilihil -, likufumiskikapo likaŵa chiwongo chithu, ndiko kuti chiwongo icho chikachitika na Abbas bin Abdul Muthallib, vyose vyafumiskikapo. Ntheura wopani Allah kufuma ku ŵanakazi, chifukwa mwaŵapanga ŵanakazi na dango la Allah ndipo mwapanga farji kuŵa wakuzomerezgeka na mazgu gha Allah. Nakuti wanangwa winu pa iwo ngwakuti ŵaleke kuzomerezga ŵanthu ŵanyake awo mukuŵatinkha kugona pa bedi linu. Usange ŵawoli ŵinu ŵakuchita nthena, mbwenu ŵatimbani na chingwe icho chikuŵapweteka yayi. Ndipo kuti ŵamupani vyakukhumbikwa na kumuvwarani mu nthowa yiwemi. Nkhumulekerani vinthu viŵiri ivyo, usange mungavimatira, muzamupuluka yayi, ni Buku la Allah. Ndipo muli na udindo kwa ine. Ndipo kasi mukukhumba kuyowoya vichi? ’ Ŵakazgora kuti; ‘Tikupereka ukaboni kuti mwapharazga, kuchita milimo na kupeleka ulongozgi. Ntheura wakati, uku wakulongora chara chake kuchanya: ‘O Allah, wonani! O Allah, kaboni'. Wakayowoya nthena katatu. Pamanyuma Bilal wakayowoya chichemerezgo cha lurombo, pamanyuma iqamat, ndipo pamanyuma wakapeleka lurombo lwa Zhuhur. -Pamanyuma pa ivi- Bilal wakawelera ku qamat, pamanyuma wakapeleka lurombo lwa Asr ndipo wakachita yayi lurombo lulilose pakati pa ŵaŵiri aŵa. Pamanyuma Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam wakayendeska galimoto yake mpaka wakafika pa malo gha wukuf. Pamanyuma wakakhala ngamila yake - mwakuti nthumbo ya ngamila yikakhwaska munda - na kuŵika chingwe chakwenda panthazi pake, pamanyuma wakalaŵiska ku Qibla. Wakalutilira kuchita wukuf m’paka apo dazi likanjira ndipo ungweru wa chikasu ukamara pachoko ndipo mpira wa dazi ukamira. Pamanyuma wakanyamura Usamah bin Said na kufumapo. Wakakakaso Qashwa na vingwe, mwakuti mutu wake ukaŵa pafupi kukhwaska pasi pa malundi gha galimoto iyo wakakweranga. Apo wakalongoranga chimanyikwiro na woko lake lamalyero, wakati: ‘Imwe ŵanthu, khalani pasi, khalani pasi! ’ Nyengo yiliyose para watambasura vingwe vya ngamila yake, wakapumuranga pachoko mwakuti ngamila yikwerenge pachoko. Pamanyuma wakafika ku Muzdalifah, ndipo wakachita mapemphero gha Maghrib na Isha’ kwenekura na chichemerezgo chimoza na iqamat ziŵiri. Ndipo wakachitanga yayi lurombo pakati pa ŵaŵiri aŵa. Pamanyuma pake wakagona pasi mpaka mulenji. Wakapeleka lurombo lwa mulenji apo wakamanya makora kuti mulenji wafika, ndipo wakachemanga lurombo kamoza na iqamat yimoza. Pamanyuma wakakwera pa Qashwa mpaka wakafika ku Mash’aril Haram, pamanyuma wakakwera pa phiri na kulumba Allah -bertahmid-, kumuchindika -bertakbir- na kumukhozgera -bertahlil-. Wakalutilira kuchita Wukuf m’paka apo dazi likaŵala chomene, ndipo pamanyuma wakafumapo pambere dazi lindambe kufuma. Wakanyamura Fadl bin Abbas - munthu wa sisi liwemi, khungu lituŵa ndiposo wakutowa - pa msana wake. Apo Mprofeti sallallaahu 'alaihi wasallam wakafumapo, wakajumpha pafupi na ŵanakazi awo ŵakachimbiranga, ntheura wakaŵalaŵiska ndipo pamanyuma wakaŵika woko lake ku chigaŵa chinyake. Pa nyengo iyi, Fadl wakazgokera ku chigaŵa chinyake. Wakafika ku Muhassar, wakasuntha pachoko ndipo wakatora nthowa yifupi yakuya ku Kubra -Aqabah- Jumrah, ndipo nyengo yeneyiyo wakafika ku Jumrah iyo yikaŵa pafupi na khuni. Pamanyuma wakaponyanga malibwe ghankhondi na ghaŵiri na takbir pa kuponya kulikose, -na- malibwe agho ghakaŵa ghakuru nga ni malibwe ghakufuma mu mkondo. Ndipo wakayiponya kufuma mu nthumbo ya dambo. Kufuma apo, wakaruta ku malo uko ŵakakomeranga viŵeto vya sembe. Ku malo agha wakakoma yekha vinyama vya nsembe makumi ghankhondi na vitatu, ndipo wakapeleka kwa Ali vinyake vyose pamoza na vinyama vya nsembe. Kufuma apo, wakalangura kuti nyama yiliyose ya sembe iyo wakakoma yiŵenge na nyama . inde, ŵikani pambali ndipo pamanyuma muŵike mu pani, ndipo pamanyuma muphikenge. Rasulullah na Ali nawo ŵakarya na kumwa msuzi. Pamanyuma pake wakaluta ku Kaaba - kukachita Tawaf Ifadhah -, pamanyuma pake wakachita lurombo lwa muhanya ku Makkah ndipo wakiza kwa Bani Abdul Muththalib awo ŵakatoleranga maji gha Zamzam. Iyo wakati: ‘Torani, imwe Bani Muthtalib. Usange ŵanthu ŵangamujumphani yayi pakumupani vyakumwa vinu, mphanyi nkhalimbana namwe pa nkhani iyi’. Pamanyuma ŵakamupa chiŵiya, ndipo wakamwamo.