Hadith Representative
Beliau menghadap kiblat dan terus berdoa hingga matahari terbenam
Imam Ibnu Majah : 3065حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِك وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا ذَكَرَهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا يَعْنِي قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ الْأَبَدِ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتُ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِي الْهَدْيَ فَلَا تَحِلَّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوْ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا وَإِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ ال
U la iathuh ha ngi [u Hisyam bin Ammar]; la iathuh ha ngi [u Hatim bin Isma’il]; la iathuh ha ngi [u Ja’far bin Muhammad] na [u kpa jong u], u la ong; ‘Nga la wan shisien ban peit ia u [Jabir bin Abdullah]. Ynda ngi la iakynduh ia u, u la kylli kumno ki briew ki long, haduh ba u la kylli shaphang jong nga. Kumta nga la jubab; ‘Nga dei u Muhammad bin ali bin husain’. Kumta u la buh ia la ka kti ha ka khlieh jong nga katba u dang plie ia ki button ba shalor bad ba shapoh jong nga, nangta u la buh ia la ka tyrpeng hapdeng ka shyntur jong nga bad ha kata ka por nga dang long u khynnah uba la poi sha ka jinglong rangbah. U la ong; ‘Pdiang sngewbha, kylli katba phi kwah’. Nga kylli ia u namar ba u matlah. Haduh ban da poi ka por ban duwai, u la ieng halor ka jingthiah duwai jong u, kaba lada u buh ia ki tyrpeng jong u ha ki liang jong ka jingthiah duwai, kan sa tan namar ka jingrit jong ka jingthiah duwai, katba ka jainkup jong u ka la sahkut halor ki tyrpeng jong u bad u la duwai da kaba ialam ia ngi.’ Nangta nga la kylli; ‘Iathuh ia ngi kumno u Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam u la leh ia ka Hajj! ’ Kumta u la pyni da ka kti bad u la kner ia ki hynniew tylli ki kti jong u, bad u la ong; ‘Hooid, u Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam um shym la leit Hajj haduh hynniew snem, nangta u la khot ia ki briew ban leh Hajj ha ka snem kaba shiphew. U Nongiathuhlypa u la leit Hajj, nangta bun ki briew ki la wan sha Madina, baroh ki kwah ban ialum lang bad u Nongiathuhlypa bad ban leh kumba u leh. Kumta u la leit, ngi ruh ngi la leit ryngkat bad u. Ynda ngi la poi ha Dzul Hulaifah, ka Asma’ bint Umais ka la kha ia u Muhammad bin Abu Bakr, kumta la phah ia ka ban kylli; ‘Nga dei ban leh aiu? ’ Nangta u la ong ia ka Asma: ‘To shim ia ka um bad teh bha ia ka da ka jain bad rung ihram’. Nangta u Rasulullah u la duwai ha ka mosque nangta u la shong ha ka ut Qashwa, bad ka ut ka la ieng beit beit da kaba rah ia u halor ka ri khlaw Sahara. U Jabir u la ong; ‘Nga la iohi katba nga lah ban iohi bun ki briew ha khmat jong u, hapdeng ki nongniah kali bad ki nongleit jingleit, ruh sha ka liang kadiang, sha kadiang bad shadien jong u - bun ki briew ki paw -. U Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam u la don hapdeng jong ngi, katba ka Qur’an ka dang hiar sha u, bad u la tip bha ia ka takwil jong ka. Kaei kaba u leh, ngi ruh ngi leh ia kata. U la pynkiew ia ka sur jong ka jingmane blei tang kawei da kaba ong: ‘Nga pyndep ia ka jingkhot jong Me, Ah Allah. Nga pyndep ia ka jingkhot jong Me, nga pyndep ia ka jingkhot jong Me. Ym don paralok na ka bynta jong Me, nga pyndep ia ka jingkhot jong Me. Hooid, ka jingiaroh, ka jingsngewbha bad ka hima ki long tang jong Me, Mem don paralok’. Ki briew ruh ki la pynkiew ia la ki sur da ki jingpule kiba ki dang pule, bad u sallallaahu ’alaihi wasallam um shym la ong ei ei shaphang ki jingleh jong ki. U la bteng ban pule ia ka talbiyah jong u. U Jabir radiallahu ’anhu u la ong biang; ‘Ngim don jingthmu ei ei lait tang ban leh Hajj, bad ngim pat tip shaphang ka Umrah haduh mynta. Ynda ngi la poi ha Baitullah ryngkat bad u, u la khleh -kdup- mardor ia ka Rukun -ka jingsdang jong ka Tawaf-, nangta u la iaid lai sien bad u la iaid kumba ju long kiwei pat ki saw sien. Nangta u la leit sha u Maqam Ibrahim, katba u dang pule ia ka dkhot: ‘Bad pynlong ia u Maqam Ibrahim ka jaka duwai’. U la buh ruh ia lade hapdeng u Maqam Ibrahim bad u Baitullah -Kaaba-. -U kpa jong nga u la ong; - ‘bad ngam tip lymda u la kdew ia kata na u Nongiathuhlypa sallallaahu 'alaihi wasallam, ba u Nongiathuhlypa u pule ia ki surah Al Kaafiruun bad Al Iklaash ha ki jingduwai ar rak'ah -ha Maqam Ibrahim-. Nangta u leit phai biang sha u Baitullah, nangta u rub - kdup ne khublei - Rukun - ka jingsdang jong ka Tawaf -, nangta u mih noh na ka jingkhang jong ka - Kaaba - sha u lum Safa. Bad haba u la jan sha u Shafa, u la pule kumne: ‘Shisha u Shafa bad u Marwa ki long napdeng ki dak jong U Allah, ngi sdang -sa’i- da kaei kaba U Allah Sub . Hanahu Wa Ta'ala sdang'. U la sdang ban pyndep ia ka jingduwai na Safa, nangta u la kiew ia u lum haduh ba un da lah ban iohi ia ka Kaaba, nangta u la ong takbir, tahlil bad tahmid katba u dang ong: ‘Ym don blei hynrei tang U Allah marwei u bym don paralok. Ha U ka long ka hima bad ha U ka long ka jingiaroh baroh. -U- long Uba donbor baroh uba ai jingim bad Uba donbor baroh uba pyniap, bad U long uba donbor baroh halor kiei kiei baroh. Ym don blei hynrei tang U Allah, U bym don paralok, Uba pyndep ia ki jingkular jong U, Uba iarap ia ki shakri jong U bad Uba jop ia ki kynhun baroh marwei’. Nangta u duwai hapdeng ki jingpule, nangta u ong ia ka jingpule lai sien. Nangta u la hiar sha Marwa, katba u dang iaid khnang ba ynda ki kjat jong u ki la beit, un iaid lyngba hapdeng ka them. Ynda ki kjat jong u ki la kiew, u la iaid haduh ban da poi ha Marwa. Ha Marwa u leh kumba u leh ha Shafa. Bad ynda la kut ka Tawaf jong u ha Marwa, u la ong: ‘Lada nga iakynduh ia kaei kaba nga don shadien, te ngan ym ialam ia ka mrad ba la pyniap -al hadyu-, bad ngan pynlong ia ka kum ka Umrah. Lada don napdeng jong phi ki bym wanrah ia u mrad ba la knia, to pdiang ia ka bad pynlong ia ka kum ka jingmane’. Kumta baroh ki long tahallul bad ki pynlyngkot ia ki shniuh jong ki lait noh tang u Nongiathuhlypa sallallaahu ‘alaihi wasallam bad ki briew kiba wanrah ia ki mrad ba la pyniap. Nangta u Suraqah bin Malik bin Ju’syum u la ieng joit bad u la ong; “Ko Nonglam khubor jong U Blei, hato kane ka treikam ha une u snem, ne junom?” -U nongthoh- u la ong; ‘U Nongiathuhlypa u la pyniasoh ia ki kti jong u bad ki kti jong u bad u la jubab: ‘Ka Umrah ka kynthup ha ka Hajj - hajj tamattu’ - kumne la leh ia ka’. U la ong arsien bad nangta u la ong: ‘Em - kane ka treikam tang ha une u snem - hynrei junom’’. -U nongthoh- u la ong; U ’Ali radliallahu ’anhu u la wan ryngkat bad ka ut -al hadyu- u Nongiathuhlypa sallallaahu ’alaihi wasallam, nangta u la lap ia ka Fatima, kawei na ki briew kaba ieng ha pdeng kaba phong da ki jain rong bad kaba deng ia ki khmat. U Ali u la kynnoh ia ka, kumta ka Fatimah ka la ong; ‘U kpa jong nga - u Nongiathuhlypa u la ong ia nga ban leh ia kane’. U Ali radiallahu ’anhu u la ong ia kata katba u dang don ha Iraq: ‘Nangta nga la leit ban pan jingmut na u Nonglamktien U Blei sallallaahu ’alaihi wasallam bad nga la ujor shaphang ki jingleh jong ka Fatimah kaba nga la kyntait. Kumta u la jubab: ‘Ka - ka Fatimah - ka dei, ka dei. Nga la ong aiu haba phi kwah ban leh Hajj nyngkong? ’ U Ali u la jubab; ‘Nga la ong; ‘Ah U Blei, nga pynkiew ia ka sur kaba la pynkiew da u Nonglam khubor jong Me sallallaahu ‘alaihi wasallam’. U la ong: ‘Hooid, nga la wanrah ia u mrad jingknia, kumta wat iashim bynta ha ka tahallul’. -U nongthoh- u la ong; Ki mrad jingknia kiba u Ali u la wanrah na Yemen bad kiba u Prophet sallallaahu ‘alaihi wasallam u la wanrah na Madina ki long shispah tylli. Nangta baroh ki la buh lang ia la ki khlieh bad ki la pynlyngkot ia la ki shniuh lait noh tang u Nongiathuhlypa sallallaahu 'alaihi wasallam bad ki briew kiba la wanrah ia ki mrad jingknia. Ynda la poi ka sngi Tarwiyah baroh ki la leit sha Mina bad ki la pyrta ia ka jingthmu jong ki ban leit Hajj. U Rasulullah u la kiew ha kawei ka kali, bad hangta u la pyndep ia ka jingduwai shiteng sngi, Asr, Maghrib, Isha’ bad Fajr. Nangta ap katto katne por haduh ban da mih ka sngi, nangta hukum ban pynieng ia ka dome ha Mash’aril, ka long haram, kumta la thung ia ka ha Namirah. Nangta u Rasulullah u la iaid kumba ju leh ki Quraysh, hynrei u la sangeh noh ha Mash’aril Haram ne Muzdalifah. U Nongiathuhlypa u la shah ia u ban poi ha Arafat. Bad ynda u la poi hajan ka dome ba la pynieng ha Namirah, u la sangeh hangta. Ynda la sep ka sngi, u la hukum ban wanrah ia ka ut jong u - Qashwa - nangta u la shong halor jong ka haduh ba un da poi ha trai jong ka them. Nangta u la ialap ha u paidbah: ‘Shisha, ka snam, ka spah ka phew, ka burom bad ka jingkmen jong phi - ka burom jong phi - ka long kaba haram kumba ka long haram ha ka sngi jong phi, ha ka taiew jong phi bad ha ka ri jong phi. n kane, kynmaw, ha ka jingshisha baroh kiei kiei jong ka jahiliyyah ki shah pynjah burom hapoh ki kjat jong nga, ka snam jahiliyyah ka la shah pynjah burom bad ka snam kaba nga la pynjah burom nyngkong ka dei ka snam jong u Rabi’ah bin Harith - uba ju pan jingbam na ki Bani Sa’ad bad nangta u la shah pyniap ha u Hudzaliryy u la shah pynjah burom nyngkong eh ha ka Usahiliyyah -, usushediyyah. la pynduh noh ia ka sut jong ngi, kata ka sut kaba la leh da u Abbas bin Abdul Muthallib, la pynduh lut ia kiei kiei baroh. Kumta to tieng ia U Allah na ki kynthei, namar phi la pynlong tnga ia ki da ka jingbthah jong U Allah bad phi la pynlong ain ia ki farji da ki ktien U Allah. Ha ka jingshisha, ka hok jong phi halor jong ki ka long ba kin ym ailad ia kiwei pat ki briew kiba phi shun ban thiah ha ka jingthiah jong phi. Lada ki tnga jong phi ki leh kumne, te shoh ia ki da ka jingshoh kaba khlem pynmong. Bad na ka bynta jong ki ban pynbiang ia phi bad ban pynkup ia phi ha ka rukom kaba bha. Nga iehnoh ia phi ar tylli kiei kiei kiba lada phi bat skhem ia ki, phin ym leit bakla, kata ka long ka Kitab U Allah. Bad phi don ka jingkitkhlieh ia nga. Nangta phi kwah ban ong aiu? ’ Ki la jubab; ‘Ngi sakhi ba phi la pynsngew, pyndep ia ki kam bad ai jingmut. Kumta u la ong, da kaba kdew ia la ka kti sha bneng: ‘Ko Allah, peit! Ah U Blei, sakhi’. U la ong ia kata lai sien. Nangta u Bilal u la ong ia ka jingkhot jingduwai, nangta u la ong ia ka iqamat, nangta u la ai ia ka jingduwai Zhuhur. -Hadien kata- U Bilal u la leit phai biang sha ka qamat, nangta u la pynlong ia ka jingduwai Asr bad um shym la pynlong kano kano ka jingduwai hapdeng jong ki arngut. Nangta u Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam u la pynher ia la ka kali haduh ban da poi ha ka jaka wukuf. Nangta u la shong ia ka ut jong u - khnang ba ka kpoh jong u ut kan ktah ia ka lyngkha - bad u la buh ia ka lynti iaid ha khmat jong u, nangta u la phai khmat sha ka Qibla. U la bteng ban leh wukuf haduh ba ka sngi kan da sep bad ka jingshai kaba saw ka la jah noh khyndiat bad ka bol jong ka sngi ka la ngam noh. Nangta u la sniang ia ka Usamah bin Said bad u la leit noh. U la teh ruh ia u Qashwa da ki ryntieh, haduh ba ka khlieh jong u ka la jan ktah ia ka tduh jong ki kjat jong ka kali kaba u shong. Katba u dang pyni da ka kti kamon, u la ong: ‘Ko briew, to sngap jar, to sngap jar! ’ Man la ka por ba u pynjrong ia ki ryndang jong ka ut jong u, u pynjahthait khyndiat khnang ba ka ut kan kiew khyndiat. Nangta u la poi ha Muzdalifah, nangta u la pyndep ia ka jingduwai Maghrib bad Isha’ hangta da kawei ka jingkhot jingduwai bad ar tylli ki iqamat. Bad um shym la pynlong kano kano ka jingduwai hapdeng jong ki arngut. Nangta u sallallaahu ‘alaihi wasallam u la thiah haduh ban da mih ka sngi. U la ai ia ka jingduwai mynstep ynda la paw shai ha u ba ka la dei ka sngi, da kawei ka jingkhot jingduwai bad kawei ka iqamat. Nangta u la shong halor ka Qashwa haduh ban da poi ha Mash’aril Haram, nangta u la kiew ia u lum bad u la iaroh ia U Allah -bertahmid-, u la pyndonburom ia U -bertakbir- bad u la pynskhem ia U -bertahlil-. U la bteng ban leh ia ka Wukuf haduh ba ka sngi kan da shai pura, nangta u la mih noh shwa ba ka sngi kan mih. U la rah ia u Fadl bin Abbas - u briew uba don ki shniuh kiba bha, ka sniehdoh kaba lieh bad kaba bhabriew - ha ka tyrpeng jong u. Haba u Nongiathuhlypa sallallaahu ‘alaihi wasallam u dang leit noh, u la iaid lait najan ki kynthei kiba ia mareh, kumta u la peit ia ki bad nangta u la buh ia la ka kti sha kawei pat ka liang. Katba u Fadl u la pynphai ia la ka khmat sha kawei pat ka liang. Haba la poi ha Muhassar, u la kynriah khyndiat nangta u la shim ia ka lynti kaba lyngkot sha ka Kubra -Aqabah- Jumrah, bad mar kumta hi u la poi ha ka Jumrah kaba don ha ka liang u dieng. Nangta u la thep hynriew tylli ki mawlyngnai ryngkat bad ka takbir ha kawei pa kawei ka jingtheh, -da- ki mawlyngnai kiba heh kum ki mawlyngnai na ka sniehdoh. Bad u la theh ia ka na ka kpoh jong ka kshaid. Nangta u la leit sha ka jaka ba la ot ia ki mrad jingknia. Hangta u la pyniap hi ia ki hynriewphew lai tylli ki mrad jingknia, bad u la aiti ha u Ali ia kaba sah ryngkat bad ki mrad jingknia. Nangta u hukum ba uwei pa uwei u mrad jingknia uba u pyniap un ioh shi lyngkhot doh . hooid, buh ia ka shawei nangta buh ia ka ha ka pan, nangta shet ia ka. U Rasulullah bad u Ali ruh ki la bam bad dih ia ka umsoh. Nangta u Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam u la leit sha Kaaba - ban pyndep ia ka Tawaf Ifadhah -, nangta u la pyndep ia ka Jingduwai Noon ha Makkah bad u la wan sha ki Bani Abdul Muththalib kiba dang lum ia ka um Zamzam. U la ong: ‘To shim ia ka, ko Bani Muthtalib. Lada ki briew kim shym la palat ia phi ha kaba ai ia ka jingdih jong phi, ngan jin da la ialeh pyrshah ia kata bad phi’. Nangta ki la ai ia u ia ka lyngkhot lyngkhai, bad u la dih na ka.