-

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَكَانَ عُمَرُ يُدْخِلُنِي مَعَ أَشْيَاخِ بَدْرٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِمَ تُدْخِلُ هَذَا الْفَتَى مَعَنَا وَلَنَا أَبْنَاءٌ مِثْلُهُ فَقَالَ إِنَّهُ مِمَّنْ قَدْ عَلِمْتُمْ قَالَ فَدَعَاهُمْ ذَاتَ يَوْمٍ وَدَعَانِي مَعَهُمْ قَالَ وَمَا رُئِيتُهُ دَعَانِي يَوْمَئِذٍ إِلَّا لِيُرِيَهُمْ مِنِّي فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي{ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا }حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ أُمِرْنَا أَنْ نَحْمَدَ اللَّهَ وَنَسْتَغْفِرَهُ إِذَا نُصِرْنَا وَفُتِحَ عَلَيْنَا وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا نَدْرِي أَوْ لَمْ يَقُلْ بَعْضُهُمْ شَيْئًا فَقَالَ لِي يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَكَذَاكَ تَقُولُ قُلْتُ لَا قَالَ فَمَا تَقُولُ قُلْتُ هُوَ أَجَلُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمَهُ اللَّهُ لَهُ{ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ }فَتْحُ مَكَّةَ فَذَاكَ عَلَامَةُ أَجَلِكَ{ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا }قَالَ عُمَرُ مَا أَعْلَمُ مِنْهَا إِلَّا مَا تَعْلَمُ

ਨੇ ਸਾਨੂੰ [ਅਬੂ ਨੁਮਾਨ] ਨੇ ਸਾਨੂੰ [ਅਬੂ 'ਅਵਾਨਾਹ] ਤੋਂ [ਅਬੂ ਬਿਸਿਰ] ਤੋਂ [ਸਈਦ ਬਿਨ ਜੁਬੈਰ] ਤੋਂ [ਇਬਨ ਅੱਬਾਸ] ਰਦਲਿਆੱਲ੍ਹਾਹੁ 'ਅਨਹੁਮਾ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਮਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਸਾਡੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਹਨ?" ਉਮਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; "ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਆਪਣਾ "ਗੁਣ" ਹੈ।" ਇਬਨ ਉਮਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਮਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਮਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਮਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ; "ਤੁਹਾਡੀ ਆਇਤ 'ਤੇ ਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ "ਜੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ (1) ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ (2) - ਪੱਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ (QS. ਅਲਫਾਥ 1-3)"। ਕੁਝ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ; "ਇਸ ਆਇਤ ਬਾਰੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ; "ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ।" ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਉਮਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; "ਹੇ ਇਬਨ ਅੱਬਾਸ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ?" ਨਹੀਂ" ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। "ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ? ਉਮਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ। ਇਬਨ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; "ਇਹ ਪੱਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸੱਲਮ' ਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਇਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਜੇਕਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਮਦਦ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੱਕਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ (ਮੁਹੰਮਦ) ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ "ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਤੋਬਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਉਮਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਆਇਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ (ਇਬਨੂ ਅੱਬਾਸ) ਜਾਣਦੇ ਹੋ।"