-

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ ابْنِ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ يُونُسَ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَنْ يُعْتِقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ عَبْدًا أَوْ أَمَةً مِنْ النَّارِ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ وَإِنَّهُ لَيَدْنُو ثُمَّ يُبَاهِي بِهِمْ الْمَلَائِكَةَ وَيَقُولُ مَا أَرَادَ هَؤُلَاءِقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ يُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ يُونُسَ بْنَ يُوسُفَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ

ਸਾਨੂੰ [ਇਸਹਾਕ ਬਿਨ ਇਬਰਾਹਿਮ] ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ; ਮੈਂ [ਇਬਨ ਜੁਰੈਜ] ਤੋਂ [ਅਬੂ ਕੁਰਾਹ ਮੂਸਾ ਬਿਨ ਤਾਰਿਕ] ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ; ਮੈਨੂੰ [ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਉਸਮਾਨ ਬਿਨ ਖੁਤਸਾਈਮ] ਨੇ [ਅਬੂ ਅਜ਼ ਜ਼ੁਬੈਰ] ਤੋਂ [ਜਬੀਰ] ਤੱਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੂਲ ਸੱਲੱਲੱਲਾਹੁੱਲਾਹੁ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸੱਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਤ ਹਾਂ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੂਰਾਹ ਬਾਰਾ-ਅਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਹੱਜ ਲਈ ਕਈ ਸਟਾਪਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਮੱਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਰਵੀਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ (ਜ਼ੁਲਹਿੱਜਾ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਬੂ ਬਕਰ ਰਦਲਿਲੱਲਾਹੁੱ 'ਅਨਹੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਜ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ, ਫਿਰ ਅਲੀ ਰਦਲਿਲੱਲਾਹੁੱ 'ਅਨਹੂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੌਬਾ ਪੱਤਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਤੌਬਾ ਇਫਦਾ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਅਬੂ ਬਕਰ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੇ ਤੌਬਾ ਇਫਦਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕਤਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਲੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੌਬਾ ਪੱਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਨਫ਼ਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਅਬੂ ਬਕਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮੀਨਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਟੇ, ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਜ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿਖਾਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਮ ਕਰ ਗਿਆ, ਅਲੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਤੌਬਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਅਬੂ ਅਬਦੁਰਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਇਬਨ ਖੁਤਸਾਈਮ ਹਦੀਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਬਨ ਜੁਰੈਜ ਅਬੀ ਜ਼ੁਬੈਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸਹਾਕ ਬਿਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਤੇ ਯਾਹੀਆ ਬਿਨ ਸਈਦ ਅਲਕਥਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਬਨ ਖੁਤਸਾਈਮ ਅਤੇ ਅਬਦੁਰਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਹਦੀਸ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਸਿਰਫ ਅਲੀ ਬਿਨ ਅਲ ਮਦੀਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਇਬਨ ਹੁਤਸਾਈਮ ਦੀ ਹਦੀਸ ਗਲਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੀ ਬਿਨ ਮਦੀਨੀ ਨੂੰ ਹਦੀਸ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।