Hadith Representative
Wukuf dilakukan dengan berdzikir dan menghadap kiblat, bukan menghadap gunung
Imam Abu Dawud : 1628حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيَّانِ وَرُبَّمَا زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ وَأَهْلًا يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا يَعْنِي ثَوْبًا مُلَفَّقًا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا فَصَلَّى بِنَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَذْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ فَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَالَ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ وَعُثْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سُلَيْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَوَحَّدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعَدَ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَنَعَ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ الطَّوَافِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ إِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَلَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلْأَبَدِ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ عَلِيٌّ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَقَالَ مَنْ أَمَرَكِ بِهَذَا فَقَالَتْ أَبِي فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الْأَمْرِ الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحْلِلْ قَالَ وَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ لَهُ مِنْ شَعْرٍ فَضُرِبَتْ بِنَمِرَةٍ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةٍ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا إِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دِمَاؤُنَا دَمُ قَالَ عُثْمَانُ دَمُ ابْنُ رَبِيعَةَ و قَالَ سُلَيْمَانُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ و قَالَ بَعْضُ هَؤُلَاءِ كَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ ثُمَّ قَالَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حِينَ غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَس
[Qabdullah bin Macammad An Nufaayili], [Qusmaan bin Abu Sayayba], [Hisyaam bin Ammar] kee [Suleymaan bin Qabdurrahmaan Ad Dimasyqi] neh warseenih yaniinim kee inki inki maxcâ maafo gersi maxcâ maafoh addat ossimtam bictah. Oson iyyen; Neh warseh [Haatim bin Ismaaqil], Neh warseh [Ja’far bin Macammad] [isi abbah], usuk iyyem; Nanu [Jabir bin Abdullah] geyneeh, tokkeek kaa gufne waqdi usuk yoo gufeh yan waqdi tama marih caagid essere. Anu axcem; Anu macammad binu qali binu cusen. Tokkeek usuk isi gaba yi amoh fan xayyooseeh, yi kamiisik dagah yan butta fakkiimeh, tokkeek yi kamiisik gubi butta fakkiimeh, tokkeek isi gaba namma qanxaffeh fanat hayya heeh, anu woo wakti qunxa awka kinniyo. Tokkeek usug iyyem; unkaq muquk temeetem yi toobokoytaw. Esser maca faxxam. Tokkeek Anu inti maleelah suge way kaa essere. Tokkeek salat wakti gufeh, tokkeek usuk inki exxal gersi exxal yibbixeh yan kamis hayya heeh sooleh, kulli wak usuk isi lakbal hayya heeh namma exxal kaah gactaah, qunxa qunxa exxah sarih taagah. Tokkeek usug nellih dooqa abe kay shawl sari elle waxeexissa aracal tattabal rade wak. Tokkeek Anu excem; neh warisey Cajjih caagid Rasulullah shallaahu waqalayhi wasalallam! Tokkeek gabat asta abeeh, sagaal looweh. Tokkeek iyyem; Inkinnah Rasulullah 9 sanatah Hajj abe kal sugeeh, tokkel 9hayto sanat ummattah fanat Rasulullah Hajj abam faxam warsan. Tokkeek mango mari Madiinah yemeete, inkih Rasulullah shallallah waasallaam katayak usuk abeh yan taama abaanam faxan. Tokkeek Rasulullah shallallah waqaleyhi wasallam yewqeeh, Nanu kaa luk yewqeeh, Dzul Huleyfah fanah gexeeh, Asma' bint Umais Macammad bin Abu Bakr yooboke. Tokkeek farmoyti Ruube Rasulullah shallallah waqalayhi wasallam esserak; maca abam faxximtaah? Tokkeek iyyem: 'Kaqlaay isi farji - isi qaynat - sarot hayya hayteh ihram culus' iyye. Tokkeek Rasulullah Masjid addal salat abeeh, tokkeek Al Qashwa` gaali, ilaa kay gaali Al Baida`.... -Jabir iyyem; Anu inni intiita foocal elle tablennal, sinam kokkobisaah, gexak sugteeh, migdi qaxih exxal, kee guri exxal, kee kay darrek, kay foocal, wagitak suge. Yallih farmoyti shallallah wasallam nek fanat sugeeh, Qur'aana kaah ruubeeh, usuk tet takwil yaaxigeh. Usug maca abeeh, Nanu Abneeh, tokkeek Tawhid kaawiseh iyya maxcâ maafo luk: LABBAIKALLAAHUMMA LABBAIK, LABBAYKA LAA SYARIIKA LAKA LABBAIK INNAL HAMDA WAN NI'MATA WAL MULKA LAA SYARII KALAK. -Yallaw Ku seeco Qeegiseh, Ku seeco Qeegiseh Anu Ku seeco Qeegiseh. Koh wakliiti mayan, anu ku seeco kibeh, asmatah inkih tan faatit, rufto kee inkih tan doolat koo, koh wakliiti mayan. Kee ummatta elle iyyan talbiyat talbiyah sugteeh, Rasulullah tamah inkih tan ummattah talbiyah iyyaanam faxximta. Jabir iyyem; Nanu dubuk Cajji abnam niyatne. Qumra maca kinnim aaxigak masuginno, kaa lih Kaaba gufnu fan. Usuk pilaar rubteeh, sidiica adda jog abeeh, affara adda normal gexeeh, tohuk lakal Maqam Ibrahim fanah gexeeh, 'Maqam Ibraahim exxa salat arac ab' axcuk aayat kaawise. Tokkel Ka' kee Ka' fanat Maqam Ibrahim Abeh. bah. Perowi iyyem; [yabba] iyyem; [ibnunufayil] kee [usmaan] iyyeenim; .... -kaadu anu toh maaxiga toh akke waytek yallih farmoyti sallallaahu qaleyhi wasallam- [suleymaan] iyye; kee anu maaxiga tet axceemik akke waytek; Rasulullah Yalli waqaleyhi wasallam namma rakqatal suuratul ikhlas kee suuratul kaafiruun kawis. Tokkeek Kaaba fan gaceeh, rukun yeyyeeqeh tokkeek Shafah albaab fanah yewqe. Tokkeek shafah xayyoowe wak usuk kawseh: 'INNASH SHAFA WAL MARWATA MIN SYA'AAIRILLAAH, NABDAU BIMAA BADA-ALLAAHU BIHI'. -Nummah Shafaa kee Marwa Yallih siiqaara exxak teyna. Nanu Yalli elle qimbisennal qimbisenno-. Tokkeek safaak qemmiseeh, Kaaba fan kaaqak kaqeh, tokkel takbiir kee Yallih tauhid iyye. Usug iyyemi: 'LAA ILAAHA ILALLAAHU WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU, LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU YUHYII WA YUMIITU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI QADIIR INNI. LAA ILAAHA ILLALLAAHU WAHDAH, ANJAZA WAHDAH WA NASHARA 'ABDAH, WA HAZAMAL AHZAABA WAHDAH'. -Yallak iroh qibaadah cakki le rabbi mayan, usuk wakliita mali, amoytiino inkih kaah taniih, faatit inkih kaah taniih, mano yaceeh, raba abaah kulliimil xiqle. Qibaadah xiqa rabbi mayan yallak ibah yan, usuk dubuk cataah, isi naaqa cataah, qaduwwi buttaati dubuk yaysume. Tokkeek usuk tama caagiida fanat salat abeeh, sidiica adda tonnah yan caagid abeeh, tokkeek Marwa fan oobeeh, ibih qanxaffe teetik culteek lakal, usuk lowsiisih addat gexeh, tokkel gexek lakal Marwa gufeeh, Marwa fanah gexeeh, Shafah amol abeh yan taama abe. Marwal tawaf gaba kaleek lakal iyyem: "Tatre waktih addat away tanbulle caagiida yoh tumbulleeh tenek, anu fida kah abak sugem kee umra abak sugem, tohih taagah sin fanak fida kah abak sugem, Tahallul abak, umrah abak sugem faxximta." Tokkeek ummatta inkih sujuukul sugteh amo garuq nabiiy sallallaahu qaleyhi wasallam kee fida kah baaheh yan mara dubuk. Tokkel Suuracah Binu Juqasyam Iyyeh; Yallih farmoytaw ni sanat dubuh inna amotanih inna? Tokkeek Rasulullah shallallah wa'alaihi wasallam isi feeraari ittat culseeh, tohuk lakal kaadu '' atu umra Hajjih addat tannal culte'' iyye. Usug nammadda iyye 'Balle,lakkin sarrimaaneh'. Qali radliyallahu anhu Yamanak yemeete Nabiyyi sallallaahu qaleyhi wasallah gaali quukak Faatuma Radliallahu anha tahallul geyteh tan maritteh fanat geytimteeh, lowsis kee lowsis sinni sartan luk sugte. Tokkeek Qali woh mobbok iyyeh; iyyaay koo amrissem tah abtuh? Faatuma intem; yabba. Qali Qiraakal inki adda iyyem; Anu Faatuma abteh tan taamak ugutak Rasulullah shallallah wasallam fan emeeteeh, Rasulullah shallallah wasallah fatwa essere. Tokkeek Anu usug abeh yanim ganak sugem kaah warseh. Too waqdi Faatuma intem; nummaak yabba tah yoh amriseh. Tokkeek Rasulullah shallallah waqaleyhi wasallam iyyeh:usuk cakki,usuk cakki le. Atu Cajji abtam faxxa waqdi maca intaah?' Qali iyyem; Axcem: ALLAHUMMA INNII UHILLU BIMAA AHALLA BIHI RASUULULLAAH SHALLALLAAH QALAIHI WASALLAM. -Yallaw anu talbiyah lih rasulullah shallaahu waqaleyhi wa salallam-. usuk iyyem: nummaak anu fida kah abam baahe, tonnal tahallul makkin. Kee Qali Yamanak baaheeh, Nabiyyi sallallaahu aleyhi wasallam Madiinak baahe fida kah abah yan butta boolul gaba bahte. Tokkeek kulli num isi amo ittat heeh xagor yirgiqeh yallih farmoyti sallallaahu qaleyhi wasallam kee too mara akke waytek. fidah alluwwa baaha. Tokkeek Tarwiyah ayro tekkeeh, Mina fanah gexeeniih, Cajjih Talbiyah Aben. Tokkeek Rasulullah shallallah wa'alaihi wa sallam too makiinat gexeeh, Zuhr, Asr, Maghrib kee Isha'ay tonnah kaadu Mina magaalal Fajri salat abeeh, tohuk lakal ayro cultam fan dagoo waktih sugeeh, xagar diggah Qubbah kaah xisaanam amrise. Tokkeek Qubbah Namirah dariifal xissiimeeh, tokkeek Rasulullah shallallah wasallam gexeeh, Qurayshih ummatta shakki luk masuginna Rasulullah shallallah Muzdaliifah addal Mash'ar Haram deqsitta aracal wuqut beeh sugeeh, Quraysh ummatta elle sugtennal abte. Tokkeek Rasulullah shallallah waqaleyhi wasallam tatreh yan wak Arafah gufeeh, Namirah addal Qubbah kaah xissiime wayte. Tokkeek usuk wokkel sooleh ayro culteek lakal isi gaali Qashwa` deqsita massoysaanam amriseeh, tokkeek safar abeeh, tokkeek koomak gude gexeeh, qibaadah abeeh, iyyem: 'Ku qabal kee ku duyye ku ayro, ku alsa kee ku baaxoh addal haram kinniimih taagah haram kinni. Jaahiliyyah waktih caagid inkih yi ibih gubat raqtam ixig, jahiliyyah waktih qabal caxittem kee naharsi caxittem Ni qabal kinnim - Usmaan iyye; axcih ibnu rabiqah qabala. Toh tonnal anuk Suleymaan iyyem; Rabiqa bin Al Haris bin Qabdul Muthtalib qabala. keenik baali iyyem; Naharal usuk Bani Sa'd ummattah fanat qanxaffe luk sugeeh, tohuk lakal Hudzail ummattah gabat qide - kee jahiliyah ribah qanxaffe luk suge, naharsi ribak anu qanxaffe luk sugem Ni ribak sugte, axcih Abbas bin Abdul Muththalib ribak sugte, nummaak tama ribak inkih qanxaffe luk sugte. Barra lih abtah tan taamal Yalla meysit, nummaak atu Yallih amaanat luk ken beytaah, isi farj Yallih qangarat qadlissa, nummaak ken amol ku gaara atu faxe wayta maritte ku buxah addat cultam keenih akah culsan innah abtaama, oson tamah abeeniik lakal ken biyak sinni qanxaffet ken yootoken. oson atu meqe gital ken yaskameenim kee ken saritaanamih gar lon. kee anu siinih cabeh an tukteenay atu edde xakbise waytek lakal hoxe wayta, toh yaanam Yallih kitab - qhuraan -. Atu yoo wagsiisak esseroora geyte, maca takkaleeh?' Oson gacisen; Nanu sumaaqitnam atu xayyossem kee kibtem dayla kee fayu xayyossem. Tokkeek usuk isi feera qaran fanah fayya heeh iyyeh yan mara yascassem: Yallah sumaaqit, Yallah sumaaqit. Tokkeek Bilal salat kee iqamah inki adda abe. Tokkeek Zuhr Salat Abak Tokkeek Sooleh Asr Salat Abak, Fanat Salat Maaba. Tokkeek Al Qaswa` fanah gexeeh, wuquf arac gufeeh, isi gaali garba, axcih Al Qashwa`, foocal xaahi aracal, kee Hablul Musyah - axcih oson elle gaaboysen arac - foocal, tokkeek Qibla foocal, kee usuk sooleh suge ayroytal ye reded dippe until ye went culte. Tokkeek Usamah isi darrel quukah gexeeh, Qashwa` deqsita isi gaali qanxaffe luk sugeeh, isi gaali qanxaffe luk sugeeh, usuk isi migdi gabat 'Calm, Ya sahdayti baxi, calway Ya sahdayti baxi' iyye. Kulli wak kay amoh akat xayyoowak, dagoom lowsiisak, ilaa Muzdalifah fanah gexaah, tohuk lakal Maghrib kee Isha salat inki azaan kee namma iqamah luk yengele, [Usmaan] iyye; kee usuk nammayak fanat uli sunna salat maaba. Tokkeek la Ken faz inkitto, migaq luk; Tokkeek usuk qaxah gacca iyyeh subci salaatah subci salat aba wak usuk subci kinnim qaddooweh yen. [Sulaymaan] iyyem; salaatah inki azaan kee iqamah. Tokkeek ken anxacah inkitto, migaq luk; Tokkeek Qashwa` fanah gexak Mash'ar Al Haram fanah gexak, tet gexak gexak suge. [Usmaan] kee [Suleymaan] iyyeenim; kee qibla foocal. Tokkel Yalla faatiteh kaa faylayseh. [Usmaan] ossiseh; kee kaa yassakaxxeenimi. Usuk subci iffonta kaxxam laqna luk sugeeh, tohuk lakal ayro culmaak naharal gexeeh, Al Fadhl bin Al Abbas cereyya luk suge, usuk qaxmeqe xagor le, qado laqna kee qaxmeqe laqna le numuk suge. Tokkeek Nabiyyi sallallaahu qaleyhi wasallam gexek lakal mango sayyoy arduk sugteeh, tokkeek Al Fadhil ken wagtam qemmiseeh, Nabiyyi sallallaahu qalayhi wasallam isi gaba Al Fadhil foocal hayya heeh tokkeek Al Fadhil foocal gersi gammik wagitak suge. Tokkeek Nabiyyi sallallaahu 'alaihi wasallam isi gaba gersi xaqu fan gexeeh Al Fadhl fooca gersi xaqu fan gexe wak uxih wagitak suge, ilaa Muhassir gufeek lakal usuk dagoom gexe tohuk lakal fanti gita katayak Jumrah Kubra fanah gexak Jumrah gufe wak usuk takbire caxa luk sugeeh iyye. qidim xaahi xaahi innah khazaf- islingshot- xaahi xaahi. Usuk qideh too koomak gudek tohuk lakal asgoyyih arac gexeeh lactam kee sidiica gaali isi gabat qideeh, Qali raqtem qideeh, usuk isi gaalitte qideeh, tohuk lakal kulli gaali namma numuk muxxi akah aban innah amriseeh, tohuk lakal codroulok addat culse. Oson nammayak inkih cadok dagoom yokmeenih, shurbak dagoom yooqoben. [Sulaymaan] iyyem; tokkeek usuk merraytut gexeeh, Kaaba fan gaceeh, Makkah addal Zuhur salat abeeh, tohuk lakal Bani Qabdul Muththalib Zamzam lee beyak suge wak, tokkeek usuk iyyem: 'Maqub, Ya Bani Qabdul Muthhalib, ummatta maqub akah abtannah koo yeyyeeqeh, anu kaadu koo lih abeyyo'. Tokkeek oson baaladi kaah yeceenih usug dagoom teetik yooqobe.