Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Shi a kaa a mo ér [Abdullah bin Muhammad] a kaa a vese ér [Abdur Razzaq] a kaa a vese ér [Ma’mar] due hen [Ayyub as-Sakhtiyaniy] man [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada’ah] hanmô ve nan lu suen ayol a nan hen [Sabair Rabbalian]. ‘anhuma]; ‘Kwase u yange hii u huan ikyondo i cir sha ityou yô, lu ngô u Profeti Isma’il ‘Alaihissalam. A er tom a mi u dughun akaa a a lu ken Sarah la kera, maa Ibrahim ‘Alaihissalam tôô un vea wan na Isma’il, u ngô na lu nan un mkurem her hen shighe la, zan zan Ibrahim ‘Alaihissalam va ver ve cii ikyua a Baitullah - Kaaba - ken iyou i tsan i i lu sha ityough ki Zamzam the Grand la ken mkur u inyom i 1900 la. Hen shighe la ken Mecca or môm lu her ga shi mngerem kpa lu her ga. Ibrahim ver ve uhar mbara her shi a undu inja i sagh u a lu a date man bag/geriba u iv a mngerem yô. Tsô Ibrahim yem undu ve uhar mbara. Nahan kwase u Isma’il dondo un ijime kaa er; ‘O Ibrahim, ka han u soo u zan? U -ngu a ishima- u undun se ken ikyô ne ape orumace a lu ga man kwagh môm kpa a lu ga ne kpa’. Kwase u Isma’il yange lu kimbir mpin na la kwa kimbir kimbir zan zan ken masejime yô, Ibrahim kera kenger un ga. Ken masejime yô, ngô u Isma’il pine ér; ‘Ka Allah yange wa u kwagh sha akaa ne cii yee?’. Ibrahim gema kaa ér: ‘Een’. Kwase u Isma’il kaa ér; 'Nahan Allah una undu se ga'. Tsô ngô u Isma’il hide, Ibrahim za hemen a zende na zan zan va nyôr sha uwo ugen, ior kera nenge a na ga yô, Ibrahim gema ishigh sha Kaaba, a er msen sha ci ve a akaaôron a msen kpishi sha u kenden ave ahar sha, a kaa ér: ‘Rabi, -’sha mimi yô, m ver Yoscendants mbagenev ken devalley wam ga . ya’ - zan zan ve kar van hen - ve hingir mbatomov mba lun a iwuese - - QS Ibrahim ivur 37. Tsô ngô u Isma’il hii u nan wan na mngerem shi man mngerem ma ken geriba la zan zan shighe u mngerem ma ken geriba la bee la, imula kôr un man wan na kpa nahan. Tsô a kenger Isma’il wanye u lu nôngon kwagh la, shin a kaa ér: ‘M ngu eren tom sha inya’. Tsô Hajar undu Isma’il, kera lu a ishimawan u nengen a mlu na ga. Nahan a yem sha Uwo u Shafaa er ka uwo u u hembe lun ikyua a na yô. A tile her a kenger sha ityough ki ikyônough ki torough kira sha ishimaveren ér una nenge a ior her kpa a nenge a or môm ga. Nahan a sen sha uwo u Shafaa la a za nyôr hen kpezegemnger la yô a cir ikyondo na i cir sha ityou la a er tom kpoghuloo er orumace u nan nôngon kwagh kpoghuloo nahan zan zan shighe u a kôrcio u karen hen kpezegemnger la a za nyôr hen uwo u Marwah la maa a tile her a nenge aluer or ngu her kpa a nenge ga yô. A er kwagh ne kwa taankaruhar - hen atô u iwo i Safa man Marwah -. Ibn Abbas, Aôndo a doo un ishima kaa ér; Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa er: ‘Ka sa’iy u i gbe u uumache vea er je la - mba ve eren Hajj la - hen atô u iwo ihiar la’. Shighe u lu sha ityough ki Marwah la, a ungwa imo, maa a kaa ken ishima na er, ‘Lu ving’, inja na yô, Hajar lu iyol na. Tsô a nôngo u ungwan nahan a hide a ungwa imo la nahan a kaa er; ‘U kende imo you sha aluer u wa ishima u sônon iwasen yô’. Ior kpishi ka ve nenge ér imo la ka imo i ortyom u sha - Jibril ‘Alaihissalam- u lu ikyua a Zamzam la, maa Jibril gba eren tom a mngerem mara sha angahar a na’ shin a kaa ér; sha akôv a na zan zan mngerem ma kar duen sha. Kwase u Isma’il yange hii u eren ikyav mbi mngerem sha ave na nahan, ka u ôôn mngerem shi wan ken geriba, kpa mngerem mara gema lu duen fese fese shighe u i ôôn ma kera yô.’ Ibn Abbas, Aôndo a doo un ishima kaa ér; Ior mbagenev mba ve lu a mnenge u kpeegh sha kwagh u mlu u ken hemen la kaa ér: “Aôndo a zungwe Umm Isma’il - Siti Hajar- karen mhôônom. a aluer a undu Zamzam tswen tswen yô’ shin A kaa ér: ‘Aluer a kohol mngerem mara fese ga yô, mngerem ma Zamzam ma a hingir mngerem ma ma lu duen la je ka u henen a hen ga’. Ken masejime yô, a hide a ma mngerem shi a na wan na mkurem. Tsô ortyom la kaa a na er: ‘De cian wer i undu u ga sha ci u iyou i Allah ngi heen, i wan ne man ter na vea maa yô man sha mimi yô Allah una vihi wanakiriki Na ga’. Hen shighe la, i ver Baitullah Kaaba sha ityough ki inya kpishi er ka uwo u cuku nahan, aluer mngerem ma deemee ma va yô, ma a vihi ma sha vegher u ken iyan man u ken imese la. Hajar, ngô u Isma’il yange za hemen u lun nahan zan zan ior mbagenev mba ken kweior u Jurhum shin tsombor u Jurhum va due sha gbenda u sha uwo u Kadaa’ la, ve za tile hen kpe u ifi u Mecca, ve nenge a inyon igen lu purugh yemen. Ve kaa ér; ‘A̱ shi nan kpa inyon ne ngi zenden sha ci u ngi zenden sha mnger shin er se fe dedoo ser mngerem ma ken ikyô ne ga nahan kpaa. Ken masejime yô ve tindi or môm shin uhar mba ve yevese fese nahan ikyav tese ér ve zua a mngerem. Ve hide ve za ôr kwagh u mngerem ma ma lu her la maa ve va hen mnger la. A kaa ér: ‘Hen shighe la, kwase u Isma’il lu ikyua a mnger’. Ve kaa a na er; ‘U na se ian i tilen her se va kohol we heen kpa?’. Kwase u Isma’il kaa ér; 'Een u fatyo kpa u ngu a ian i lun a mngerem ga'. Ve kaa er; 'Ka sha mi'. Ibn Abbas, Aôndo a doo un ishima kaa ér; Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam kaa er: 'Ngo u Isma'il yange saan un iyol sha kwagh u yange er ne sha ci u ior lu mba ve lu vea na'. Ken masejime yô, ve za tema ker shi ve tindi mbatomov hen icombor ve ér ve za lu her imôngo.’ Shighe u icombor ve lu vea Hajar man Isma’il lu iyev la, a hen u lamen zwa Arabic hen a ve, shi hingir or u hemban lun a inja shi hemban eren ahir ken a ve je kpaa. Tsô Isma’il vese hingir gumor u ve soo un yô. Ve mba vesen yô, ve vôso Isma’il vea kwase ugen hen a ve, ica i gbe ga yô, ngô u Isma’il kpe. Shighe kar yô, Ibrahim va shighe u Isma’il er kwase kera la sha u una fa kwagh u yange undu la kpa a zua a Isma’il ga. Ibrahim pine kwase u Isma’il kwagh u Isma’il. Kwase na gema kaa er; ‘Yange lu ken won lu keren kwaghyan sha ci wase. Tsô Ibrahim pine kwagh u uma ve man mlu ve. Kwase u Isma’il gema kaa er; 'Se tagher a akaabo kpishi man uma wase lu u gbilinigh shi iv a ican i yan kpishi'. Kwase u Isma’il yange gba ahon sha uma u un vea nom na ve lu uma la hen Ibrahim. Aberam kaa er; ‘Ken hemen, nom wou una va yô, pase un ishughun yam shi kaa a na wer a gema hunda u ya na.’ Isma’il va nyer yô a ungwa kwagh nahan a pine kwase na er; ‘Orgen nan va hen a we kpa?’. Kwase na gema kaa er; 'Aan. Sha hiihii la orbeenyol ugen lu nahan ken mlu ne yange va hen a vese pine kwagh wou nahan m pase un shi pinem kwagh u mlu u uma wase nahan m pase un mer m ngu uma ken mlu u mlu u mlu u ken iyol man ican i yan’. Isma’il pine ér; ‘Or la yange nan na u loho sha kwagh kpa?’. Kwase na gema kaa er; 'Aan. A kaa ér m za pase u ishughun na shi a kaa a we ér u gema hunda u iyou yough.’ Isma’il kaa er; 'Ka terem man sha mimi yo a kaa er mo m pav ivaa a we sha er u hide hen tsombor wou yo'. Nahan Isma’il pav ivaa a kwase na. Tsô Isma’il hide vôso kwase ugen ken ior, maa Ibrahim hide yem, a undu ve ken atô u shighe u Allah a soo la man shighe kar yô a hide a va kohol ve, kpa a zua a Isma’il ga zan zan ken masejime yô a za hen kwase u Isma’il a za pine un kwagh u Isma’il. Kwase na gema kaa er; ‘A due sha u za keren kwaghyan . sha ci wase. Tsô Ibrahim shi pine ér; 'Ne mba eren nena'. A pine kwase u Isma’il kwagh u uma ve man mlu ve u ken uma. Kwase na gema kaa er; ‘Se mba dedoo hanma shighe shi se mba a kwagh a kuma’. Kwase u Isma’il wuese Aôndo. Ibrahim pine ér; ‘Ka nyi u er? '. Kwase u Isma’il gema kaa er; 'Inyam'. Ibrahim shi pine er; ‘Ka nyi u ma? '. Kwase u Isma’il gema kaa er; 'Mngerem'. Nahan Aberaham er msen er: ‘O Allah, ver ve doo doo ken iyol ve man mngerem ve’. Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam kaa er: 'Sha shighe la, iyiav lu ken Mecca ga man aluer mbi lu yô, Ibrahim ma er msen sha mi'. A kaa er; ‘Man sha msen u Aberaham er sha kwagh u inyam man mngerem la yô, or môm kpa nan gba ahon ga, saa di ior mba ken Mecca tseegh aluer kwagh u ve zough a mi cii ka inyam man mngerem yô’. Ibrahim maa kaa er; ‘Shighe u nom wou una va yô, pase un ishughun yam shi kaa a na wer a taver hunda u ya na.’ Isma’il va nyer yô, a kaa ér: ‘Orgen nan va hen a we kpa?’. Kwase na gema kaa er; 'Aan. Hegen ne orbeenyol ugen u lun a mlu u dedoo kpishi va hen a vese’. Kwase na yange soo Ibrahim kpishi. A pinem kwagh wou nahan m pase un maa a pinem kwagh u mlu u uma wase nahan m na mlumun mer m ngu dedoo'.'. Isma’il pine ér; ‘Or la yange nan na u loho sha kwagh kpa?’. Kwase na gema kaa er; 'Aan. A kaa ér m za pase u ishughun na shi a kaa a we ér u kura hunda u iyou yough.’ Isma’il kaa er; ‘Ka terem man hunda u i lu ôron kwagh na la ka we. A kaa ér m kura u’. Tsô Ibrahim shi undu ve sha shighe ugen er Allah a soo nahan, maa a hide ken ijime zum u Isma’il wa ikyagh nagh shin kon ikyua a Zamzam la. A nenge a na yô, a kporom ikyua a na fese, a er kwagh er ter ka nan er a wan na man wan u nomso a er a ter na nahan maa a kaa er; 'O Isma'il, Allah wa mo tindi sha tindi'. Isma’il kaa er; ‘Er kwagh u Rabb wou a kaa ér u er la’. Ibrahim shi kaa er; U wasem kpa?’. Isma’il kaa er; ‘Een me wase u’. Aberam kaa er; 'Allah kaa er mo m maa iyou hen ijiir ne'. Ibrahim tese ijiir igen i i lu sha ityough ki ijiir i i kase un la yô.’ Orngeren kwaghôron la kaa er; 'Hii hen ijiir la je ve uhar cii ve kende ityough ki Baitullah sha, Isma'il er tom u tôôn awen la shighe u Ibrahim lu kohol a - maa - zan zan shighe u iyou la i lu sha la, Isma'il va a iwen ne maa ver i sha ci u Ibrahim sha er una kôndo sha mi shighe u Isma'il lu nan iwen la yô.' Ve uhar cii ve er tom shighe u ve lu eren msen la; -'Rabb wase, ngohol -mrumun u sha mhôôn- hen a vese, mimi je We U ngu Or u ungwan akaa cii man u fan akaa cii'. Ve uhar mban ve za hemen u maan kwagh zan zan ve kase Baitullah man ve uhar cii ve za hemen u ôron mbamsen; -'Rabb wase, ngohol -mrumun u sha mhôôn- hen a vese mimi je U ngu Or u ungwan akaa cii man U fan akaa cii'-. -Mbampin. Ityough ki sha 127-.