Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
A naxa a fala n bE [Abdullah bin Muhammad] a fala nE ['Abdur Razzaq] a fala moxo bE [Ma'mar] kelife [Ayyub as-Sakhtiyaniy] a nun [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada'ah] e bore malife kelife [Said bin Jubair] a fala [Ibnu Rabbas] Anlihuma; 'GinE singe naxan bElExE soxi a ma na nan nu na annabi Ismail 'Alaihissalam' nga ra. A naxa a usi Sarah xa sExE ba, na xanbi Ibrahim 'Alaihissalam naxa a tongo a nun a xa di Ismail, na xan nga nu na a ra di barife na waxati, han Ibrahim 'Alaihissalam naxa e firin sa Baitullah sEti ma - Kaaba - banxi kui naxan na Zamzam fari naxan na salide xungbe ra. Na waxati Makka mixi yo mu nu sabatixi naa, ye fan mu nu na naa. Ibrahim naxa e firin sa na, a naxa saki nde lu naa naxan nu na date kui, a nun saki/geriba naxan nu rafexi ye ra. Na xanbi, Iburahima naxa siga e firin lude. Na kui, Madam Ismail naxa bira a fɔxɔ ra, a fa a fala; Ibrahim, i wama sigafe minden? Wo -bOgnE na- wo xa moxo lu yi xure kui adama mu na dEndE xEn a nun sese mu na dEndE xEn. Madam ismail naxa a xa maxOrin ti a man naxa gbilen a ma han Ibrahim mu gbilen a ma. A dOxOde Ismail nga naxa a ma xOxun; 'Ala nan i yamarixi yi fe birin ma?'. Ibrahim naxa a yabi: 'Iyo'. Madam ismail naxa a fala; 'Na kui Ala mu fama moxo rabolode'. Na xanbi, Ismail nga naxa gbilen, Iburahima naxa siga a xa biyaasi ra han a to so geya fari, mixie mu a to sɔnɔn, Iburahima naxa a ya rasiga Kaaba ma, a naxa sali raba e bɛ sali wuyaxi ra a bɛlɛxɛ firin birin itexi ra, a fa a fala: 'Karamɔxɔ, -'n bara n ma die ndee sa xure kui, naxan mu na i xa banxi sɛɛti ma han a fa -' e findi walikEe ra - -QS Ibrahim verse 37. Na xanbi, nga ismaili naxa a xa di rafelen a nun ye minfe ra han ye naxan nu na geriba kui a naxa gE ye xOnE ra a nun a xa di fan. Na xanbi a naxa Ismail mato diyOrE ra na xan nu na tOrO fe, xa na mu a naxa a fala a bE: 'A na gorofe bOxi ma'. Na xanbi hajar naxa keli ismayili ra a mu nO a xa fe to de. Na kui a naxa siga Shafaa geya fari naxan nu na a sEti ma. A naxa ti na, a ya ti xure ra a xaxili tixi mixie tofe ra kOnO a mu mixi yo to. Na kui a naxa goro kelife Shafaa geya fari a to so xure kui a naxa a xa dugi rafelen a naxa wali a xOrOxOE ra alo adamee naxan tOrOma han a to nO dangide xure ra a naxa siga Marwah geya fari a naxa ti naa a nu a mato xa mixi nde na naa kOnO a mu mixi yo to. A na raba sanmaya solofere - Safa nun Marwah geyae tagi. Ibn Abbas Radliallahu Anhu naxE; Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam naxa a fala: 'na nan na sa'iy ra naxan lan ma a xa raba adamee yi ra - naxan haji rabama - geya firin tagi'. A to nu na Marwah xun ma, a naxa xui mE, a fa a fala a yEtE bE, 'I xa i dOxO', Hajar nu wama naxan falafe a yEtE bE. Na xanbi a naxa kata a tuli matide a naxa na xui ramE a man naxa a fala; 'I bara i xui rakeli xa i wama mali maxOrin fe'. A naxa mini a xui nan nu na malekE xui ra - Jibril 'Alaihissalam- naxan nu na Zamzam sEti ma, na xanbi Jibril naxa ye rafelen a sEngni ra' xa na mu a naxa a fala; A nun a xa furi han ye xa mini a xOnE ra. Madam ismail naxa ye sade yailan fOlO a bElExE ra yi ki, a ye tongoxi a sa geriba kui, ye nu na minife mafuren mafuren a tongoxi xanbi.' Ibn Abbas Radliallahu Anhuma naxE; Annabi Sallalahu Alaihi Wasallam naxa a fala: 'Ala xa kinikini Umm Ismail ma -Siti Hajar- barima xa a tin Zamzam' xa na mu a xa masen gni: 'Xa a mu ye tongo keren na, Zamzam ye findima ye nan na naxan goroma'. A raɲɔnyi a naxa nɔ ye minde a man naxa nɔ a xa di rasuxude. Na xanbi malekE naxa a fala a bE: 'I naxa gaxu i xa lufe ra barima Ala xa banxi nan ya, naxan tima yi di nun a baba ra a nun Ala mu a xa konyi kanama'. Na waxati, Baitullah Kaaba nu tixi yire itexi ra bOxi ma alo ge xunxure, naxan xa ye xOrOxO a nu fama kanade a yirefanyi nun a yirefanyi ma. Ismail nga, Hajar, naxa lu na ki han mixi ndee kelife Jurhum bɔnsɔɛ xa na mu Jurhum xabilɛ kelife Kadaa’ geya kira xɔn, e naxa ti xure bun ma kelife Makka, e to xɔni nde to a nu ɲɛrɛfe. E naxa a fala; 'Yi xOnE lan ma a xa a rabilin barima a na ye nan ma rabilinfe hali won to a kolon a ye mu na yi xure kui. A dOxO de e naxa mixi keren xa na mu mixi firin xEndE e naxa e gi mafuren e naxa ye to. E naxa gbilen e naxa a fala ye na na xanbi e naxa fa ye yire. A naxɛ: 'Na waxati, Madam Ismail nu na ye sEti ma'. E naxa a fala a bE; 'I nO ma tin de moxo xa lu be?'. Madam ismail naxa a fala; 'Iyo i nO ma kOnO i mu nOma ye sOtOde'. E naxa a fala; 'Tin'. Ibn Abbas Radliallahu Anhuma naxE; Annabi Sallallahu Alaihi Wasallam naxa a fala: 'Ismail nga naxa sEwa yi fe ma barima mixie nu na a sEti ma'. A raɲɔnyi e naxa sabati naa, e fa xɛɛrae xɛɛ e xabilɛe yire alako e xa e xili e xa sabati naa.» E xa dembayae nu sabatixi Hajar yire a nun Ismail nu dimEdi, a naxa Arabu xui xaran e yi ra, a findi mixi xungbe ra a nun mixi xungbe ra e ya ma. Na tɛmui Isimayila naxa findi fonike ra e nu rafan naxan ma. E to mO, e naxa Ismail dOxO e xa ginE nde ra, a mu bu Ismail nga naxa faxa. Na xanbi, Ibrahim naxa fa Ismail dOxO xanbi ala ko a xa a kolon a naxan luxi, kOnO a mu Ismail toxi. Iburahima naxa Ismail xa ginE maxOrin Ismail xa fe ra. A xa ginE naxa a yabi; A nu na sigafe moxo xa baloe sOtO fe ra. Na xanbi Iburahima naxa e maxOrin e xa dunia ma a nun e xa fe. Ismail xa ginE naxa a yabi; 'Muxu bara fe kobi gbegbe to, muxu xa simaya fan bara xurun, a bara rafe tɔɔrɛ xungbe ra'. Ismail xa ginE naxa a fala a tan nun a xamE xa duniE ma Ibrahim bE. Iburahima naxa a fala; 'Na xanbi, i xa xamE na fa, i xa n xɛɛbu, i xa a fala a bE a xa a xa banxi naadE masara.' Ismail to fa a naxa fe nde mE a naxa a xa ginE maxOrin; 'Mixi yo mu faxi wo yire?'. A xa ginE naxa a yabi; 'Iyoo. A singe ra xamE fori nde nu na yi fe kui naxan fa moxo yire a naxa wo maxOrin n naxa a masen a bE a naxa n maxOrin moxo xa duniE fe ma n naxa a yaba n nu na taganfe nun tOrE nan kui. Ismail naxa a ma xOxun; 'Na mixi bara masen wo bE fe nde ma?'. A xa ginE naxa a yabi; 'Iyoo. A bara n yamari n xa a xa xɛɛbui masen wo bɛ, a fa a fala wo bɛ wo xa wo xa banxi naadɛ masara.» Ismail naxa a fala; 'N baba nan a ra, a n yamari nE n xa i rabolo ala ko i xa gbilen i xabilE yire'. Na kui, Isimayila naxa mɛɛ a xa ginɛ ra. Na xanbi ismail naxa ginE gbEtE dOxO ɲama ya ma, na xanbi ibrahim naxa e lu na waxati nde bun ma ala nu wama na xanbi a naxa gbilen e ralan de kOnO a mu ismayili to han a naxa siga ismail xa ginE yire a naxa a maxOrin ismail xa fe ra. A xa ginE naxa a yabi; A nu na sigafe moxo xa baloe sOtO fe ra. Na xanbi Iburahima naxa a ma xOxun; 'Allo ina mindé? A naxa Ismail xa ginE maxOrin e xa duniE nun e xa duniE ki ma. A xa ginE naxa a yabi; 'Won na fan tEmui birin a nun won na sEmbE ra'. Ismail xa ginE naxa ala matOxO. Ibrahim naxa a ma xOxun; 'I naxan don ma? '. Ismail xa ginE naxa a yabi; 'Soubé'. Ibrahim man naxa a maxOrin; 'I naxan min ma? '. Ismail xa ginE naxa a yabi; 'Yé'. Na kui, Iburahima naxa Ala maxandi: 'Ala, i xa duba e fate nun ye kui'. Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa a fala: 'Na waxati sansi mu nu na Makka, xa a nu na, Iburahima nu sali nan nabama'. A naxɛ; 'A nun Iburahima xa sali sube nun ye xa fe ra, mixi yo mu nu na naxan nu a maxOrinxE fo Makka mixie xa a fala a e naxan sOtOxi sube nun ye nan na'. Ibrahim naxa a fala; ‹I xa mɔri na fa, i xa n ma xɛɛbui rasanba a ma, i xa a yamari a xa a xa banxi naadɛ yailan.› Ismayili to fa, a naxa a fala: 'Mixi yo mu faxi wo yire?'. A xa ginE naxa a yabi; 'Iyoo. YakOsi fori nde nan fa moxo yire a fate ma sElExun. A xa ginE nu Iburahima xanuxi. A naxa n maxOrin wo xa fe ra n naxa a masen a bE a naxa n maxOrin moxo xa duniE ki ma n naxa a yabi a n fan.'. Ismail naxa a ma xOxun; 'Na mixi bara masen wo bE fe nde ma?'. A xa ginE naxa a yabi; 'Iyoo. A bara n yamari n xa a xa xɛɛbui masen wo bɛ, a man bara a fala wo bɛ wo xa wo xa banxi naadɛe kanta.» Ismail naxa a fala; 'N baba nan a ra a nun naadE naxan falaxi wo tan nan a ra. A naxa n yamari n xa wo makanta. Na xanbi, Iburahima naxa e lu na waxati nde bun ma alo Ala nu wama ki naxE, a naxa gbilen na xanbi ra, Ismayili to a xa santidE sa wuri bun ma Zamzam fEma. A to a to, a naxa a maso a ra keren na, a naxa a yEtE raba alo baba a xa di bE a nun di xamE a baba bE na xanbi a naxa a fala; 'O Ismail, Ala n yamari nE yamari ra'. Ismail naxa a fala; 'Wo xa raba wo xa Rabb naxan yamarixi'. Ibrahim naxa a fala a man; Wo n malima nE?'. Ismail naxa a fala; 'Iyo n wo mali ma'. Iburahima naxa a fala; 'Ala bara n yamari n xa banxi ti yi yire'. Ibrahim naxa yire nde masen naxan nu te kore ma a nun a rabilinyi. Naxan na fe falama a fala nE; 'Na yire nan ma e firin birin naxa Baitullah xa banxi tide ti, Ismayili naxa wali gbeti xaninfe ra, Ibrahim nan nu e malanxi - a naxa e ti - han banxi to te, Ismail naxa fa yi gbeti ra, a naxa a sa Ibrahim bE ala ko a xa te a fari, Ismail naxa gbeti so a yi ra' E firin birin naxa wali e nu na sali rabafe; -'Moxo xa karamOxO, i xa -xaxili- tongo moxo yi ra, i tan nan na fe birin ramE ma a nun i tan nan na fe birin kolon'. E firin birin naxa siga banxi ti ra han e naxa Baitullah rabilin e firin birin naxa sali raba; -'Moxo xa karamOxO, i xa -xaxili- tongo moxo yi ra i tan nan na fe birin ramE ma a nun i tan nan na fe birin kolon'-. -QS. Albaqarah 127-.