Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Kä jɛn ca la̱r ɣä ['Abdullah bin Muɣammad] cɛ kɔn la̱r ['Abdur Radhaq] cɛ kɔn la̱r [Ma'mar] kä [Ayyub ath-Tha̱ktiyaniy] kɛnɛ [Kathir bin Kathir bin Al Muthalli̱b bin Abi Wada'ah] kɛ̈l kɛ̈ɛ̈li̱ cukɛ rɔ̱ thuk kɛ 'bibbaid cuɛ lar] radliallaɣu 'anɣuma]; ''Ciek ëë nhiam ëë lät kɛ thɛp ɛ man göökni Isma'il 'Alaihissalam. Cuɛ jɛ la̱th lät kɛ ɣöö bɛ gua̱th Thara kulɛ kum kɛ kɔrɛ cu Ibrahim 'Alaihissalam ɛ naŋ kɛɛl kɛnɛ gatdɛ ni̱ Isma'il mëë kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ man ŋotdɛ ŋotɛ thöpɛ jɛ amääni̱ mëë cu Ibrahim 'Alaihissalam kɛ la̱th kɛn da̱ŋ rɛw gekä Duel Allah - kä Ka'bah - rɛy duëël mi̱ te nhial kä Zamzam kɛ thuɔ̱k al-Alaihissalam. Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ kä Makka /thiɛlɛ ram mi̱ cieŋ thi̱n kä /thiɛlɛ pi̱w. Cu Ibrahim kɛ la̱th kɛn da̱ŋ rɛw ɛn wi̱ni kä cuɛ thak mi tekɛ date kɛnɛ thak/jar mi tekɛ pi̱w ba̱ny piny. Kä cu I-bɛ-ram kɛ wä ba̱ny piny kɛn da̱ŋ rɛw. Kä cu man I̱thma̱-il ɛ guɔ̱ɔ̱r kä cuɛ wee i̱, ‘Ɣɔ̱ɔ̱n Ibra-him, ji̱n wi̱i̱ nikä? Ji̱n ti̱i̱ kɛ lɔc mi deri kɔn ba̱ny piny rɛy lo̱o̱lä ɛmɛ mi thil raan kɛnɛ duɔ̱ɔ̱r?’ Cu man Isma'il thiecdɛ nyɔk kɛ loc kä cuɛ thiecdɛ nyɔk kɛ loc amäni̱ mëë kɛ jɔakdɛ /ke̱n Ibrahim ɛ nyɔk kɛ gui̱c. Kɛ jɔakdɛ cu man Isma’il ɛ thiec i̱, ‘Ci Allah ji̱ la̱r ruac kɛ kui̱ kä ti̱ti̱ diaal?’ Cu Ibrahim ɛ loc i̱, ''Ɣɔ̱ɔ̱n.'' Cu man Isma'il ɛ jiök i̱, 'Kä ɛnɔ, Allah /cɛ kɔn bi ba̱ny piny.' Kä cu man I̱thma̱ɛl luny jɔk kä cu I-bɛ-ram ŋot kɛ ja̱lɛ amäni mëë cɛ cop wi̱i̱ pa̱a̱m kä /ke̱n naath ɛ ŋot kɛ mi̱ guicɛ jɛ, cu I-bɛ-ram rɔ riet nhiam Kaaba kä cuɛ kɛ pal kɛ rieet palä ti̱ ŋuan kɛ kapdɛ nhial kɛ tetkɛ da̱ŋ rɛw, cuɛ wee: ‘Rabbi, -’ɛpuc, I have nescendants Yoscendants in my devalleyly that house' - amäni mi cikɛ ben kä - bikɛ la läät ti tɛthlɔac - - QS Ibrahim verse 37. Kä cu man Is-ma-il gatdɛ tok kɛ mi thöpɛ jɛ pi̱w kä cuɛ pi̱w tin te rɛy geriba thuɔ̱k kɛ pɛ̈th cuɛ rɛwdɛ moc kɛ rɛw kä cu gatdɛ moc kɛ pi̱w bä. Kä kɛ kɔrɛ cuɛ Isma'il gat mi̱ tɔt guic min ŋot kɛ mi̱ kööŋɛ, kiɛ cuɛ lar ɛ editoriali̱: 'Rolling on ground'. Kä cu Hajar Isma'il ba̱ny piny kä cuɛ /thiɛl lua̱ŋ kɛ ɣöö bɛ ta̱a̱dɛ nɛn. Kä ɛnɔ cuɛ wä kä Shafaa Hill min la pääm in thia̱k kɛ jɛ. Cuɛ cuɔ̱ŋ ɛn wi̱ni kä cuɛ guic ni lo̱o̱l kɛ ŋa̱th ɛn ɣöö bɛ naath nɛn ɛn wi̱ni duŋni̱ ɣöö thilɛ ram mi cuɛ nɛn. Ɛ jɛn cuɛ ben piny wi̱i̱ pa̱a̱m kä Thapaa kä mëë cɛ cop rɛy lo̱o̱lä cuɛ thok bieydɛ ri̱et nhial kä cuɛ rɔ yuɔr piny ce̱tkɛ ram mi kööŋ amäni mëë cuɛ pɛ̈th kɛ gër pa̱a̱m kä cuɛ cop wi̱i̱ pa̱a̱m Marwah kä cuɛ cuɔ̱ŋ ɛn wi̱ni guicɛ mi tekɛ ram mi te thi̱n duŋni̱ ɣöö cuɛ thil ram mi cɛ nɛn. Cuɛ nɛmɛ la̱t ni̱ kä bärɔw - kam päämni Thapa kɛnɛ Marwah -. Ibn Abbath radillallahu anhu cuɛ wee; Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ wee: 'Ɛ jɛn sa'iy min la raan - min lät Ɣa̱jj - bɛ la̱t kam päämni̱ da̱ŋ rɛw.' Mëë cɛ cop wi̱i̱ Marwah, cuɛ jɔw liŋ, kɛ kɔrɛ cuɛ rɔɔdɛ jiök i̱ ‘bi quiet’ min lot ni̱ Hajar kärɔa. Cuɛ ɣɔ̱n i̱ bɛ li̱eŋ kä cuɛ jɔw ɛmɔ nyɔk kɛ liŋ kä cuɛ wee; 'Ci jɔwdu jakä liŋ mi go̱ri ɣöö bi luäk thiec'. Cuɛ ben raar ɛn ɣöö jɔw ɛmɔ ɛ jɔw jääkä nhial - Gabriel 'Alaihissalam- min te gekä Zamzam, kɛ kɔrɛ cu Gabriel pi̱w moc kɛ ciökdɛ kiɛ cuɛ wee; kɛ gɔ̱ɔ̱kɛ amäni mëë ci pi̱w rɔ̱ lɛy. Cu man Isma'il ɛ tok kɛ mi̱ lätɛ gua̱a̱th tɔ̱wä pi̱i̱ni̱ kɛ tetkɛ ce̱tkɛ nɛmɛ, min lot ni̱ ɣöö bɛ pi̱w kuëŋ rɛy thaakni̱ kä cu pi̱w ŋot kɛ mi̱ bëë raar kɛ buɔ̱m kɛ kɔr kä mëë caa kɛ kuëŋ rɛy thaak'. Ibn 'Abbath radliallaɣu 'anɣuma cuɛ wee; Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ wee: 'A Allah tekɛ kɔ̱a̱c lɔaac kɛ Umm I̱thma'il - Siti Ɣajar - kɛ ɣöö mi̱ cɛ Zamzam ba̱ny piny' kiɛ ruacdɛ: 'mi̱ /cɛ pi̱w bi̱ mat kɛ pɛ̈th, bi̱ pi̱w Zamzam cu ben ɛ la pi̱w ti̱ jäl'. Kɛ jɔakdɛ cuɛ pi̱w nyɔk kɛ ma̱th kä cuɛ gatdɛ nyɔk kɛ thëm. Kä cu jääk nhial ɛ jiök i̱: ‘/Cu dual kɛ ɣöö ba ji̱ ba̱ny piny kɛ ɣöö nɛmɛ ɛ jɛn duel Kuɔth, min ba la̱t ɛ gat ɛmɛ kɛnɛ gua̱n kä kɛ thuɔ̱k Kuoth /ci läätkɛ bi bath’. Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ ɛn Kaaba Baitullah cua la̱th gua̱a̱th mi̱ tɔt mi̱ bär piny ce̱tkɛ pääm mi̱ tɔt, min mi̱ ci̱ nyɔc ben bɛ cu pɛ̈th ɛ tuɔɔk ni̱ kui̱c cuëëc kɛnɛ kui̱c caam. Man Isma'il, Hajar, cuɛ ŋot kɛ mi̱ cieŋɛ jɛ i̱nɔ amääni̱ mëë ci̱ buɔ̱n nath ti̱ bä kä döör Jurhum kiɛ ji̱ dhɔar Jurhum ben kä dup päämni Kadaa' kä cukɛ cuɔ̱ŋ piny kä Mecca mëë ci̱kɛ dit mi̱ jäl nhial nɛn. Cukɛ wee i̱; ''Dit ɛmɛ bɛ dhil ŋot kɛ mi̱ jälɛ kɛ ɣöö laa jälɛ kɛ pi̱w cäŋ ni̱ min ŋäc kɔnɛ ɛn ɣöö /cɛ te rɛy lo̱o̱lä ɛmɛ pi̱w. Kɛ jɔakdɛ cukɛ ram kɛl kiɛ rɛw ja̱k ti̱ cu riŋ kɛ pɛ̈th kä cuɛ ce̱tkɛ mi̱ cikɛ pi̱w jek. Cukɛ luny jɔk kä cukɛ ruac lat ɛn ɣöö tekɛ pi̱w kä cukɛ ben kä pi̱w. Cuɛ wee: 'Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ cu Mrs. Isma'il thia̱k kɛ pi̱w'. Cukɛ jɛ jiök i̱; 'Bi kɔ nhɔk ɛn ɣöö bakɔ cuɔ̱ŋ kɛ ɣöö bakɔ ben kɛɛl kɛ ji̱ ɛn wa̱nɛ?'. Cu Mi̱thtɛr I̱thma’il ɛ lar; 'Ɣɔ̱ɔ̱n deri jɛ la̱t duŋni̱ ɣöö /thiɛlɛ ji̱ cuɔ̱ɔ̱ŋ kɛ ɣöö biɛ tekɛ pi̱w'. Cukɛ wee i̱; 'Gɔ̱a̱'. Ibn 'Abbas bɛ Kuoth lɔcdɛ tɛɛth kɛ jɛ cuɛ wee; Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ wee: 'Cu man I̱thma̱il lɔcdɛ tɛɛth kɛ kui̱ kä nɛmɛ kɛ ɣöö cuɛ tekɛ nɛy ti̱ cieŋ kɛɛl kɛ jɛ'. Kɛ jɔak cukɛ cieŋ ɛn wi̱ni kä cukɛ naath ja̱k kä ji̱ dhɔariɛn kɛ ɣöö ba kɛ wä cɔl kɛ ɣöö bikɛ cieŋ kɛɛl.’ Mëë ci̱ ji̱ dhɔariɛn cieŋ kɛɛl kɛnɛ Hajar kɛnɛ Isma'il ɛ ŋuɛ̈t, cuɛ ruac kɛ thok Arabic ŋa̱c kä kɛ, kä cuɛ ŋot ɛ la ram in tekɛ luɔt mi̱ di̱i̱t kä cuɛ tekɛ ŋäc mi̱ di̱i̱t rɛydiɛn. Ɛn guäth ɛmɔ cu I̱thma̱il piith ɛ la ŋuɛ̈t mi nhɔk kɛn ɛ. Mëë ci̱kɛ di̱t, cukɛ Isma’il kuɛn kɛ ciek mi̱ bëë kä kɛ kä /kenɛ ni̱ jääny ɛn ɣöö cu man Isma’il li̱w. Kɛ kɔrɛ, cu Ibrahim ben kɛ kɔr kä mëë ci̱ Isma'il kuɛɛn kɛ ɣöö bɛ min cɛ ba̱ny piny ŋa̱c duŋni̱ ɣöö /ke̱nɛ Isma'il jek. Cu Ibrahim ciek I̱thma̱ɛl thiec kɛ kui̱ I̱thma̱ɛl. Cu ciekdɛ ɛ loc i; ‘Jɛn tëë jɔ̱ɔ̱r kɛ ɣöö bɛ kɔn go̱r kɛ kui̱ teekä. Kä cu I-bra-him kɛ thiec kɛ kui̱ teekädiɛn kɛnɛ ta̱a̱diɛn. Cu ciek Isma’il ɛ loc i̱; 'Ci̱ nɛy rik ti ŋuan rut kä cu tëkda kuɛ̈ɛ̈ kä cu thia̱a̱ŋ kɛ rik ti ŋuan'. Cu ciek Isma'il ɛ moc kɛ riɛk kɛ kui̱ teekä min cieŋ kɛ jɛ kɛnɛ cɔwdɛ kä Ibrahim. Cu Ibra-him ɛ jiök; ‘Kɛ kɔrɛ, mi wä cɔwdu ben, läri jɛ tɛ̈th lɔaacdä kä läri jɛ i̱ bɛ thi̱i̱k duëëlɛ gɛr.’ Mëë ci Isma’il ben cuɛ tekɛ mi cɛ jek kä cuɛ ciekdɛ thiec; 'Tëëkɛ ram mi ci ben kä ji̱?'. Cu ciekdɛ ɛ loc i; 'Äɣ. Kɛ nhiam tëë kɛ wut mi di̱i̱t mi cäät kɛ nɛmɛ rɛy gua̱th ɛmɛ mi ci ben kä kɔ kä cuɛ thiec kɛ kui̱du kɛ kɔrɛ cua̱ jɛ lat kä cuɛ ɣä thiec kɛ kui̱ teekädan kɛ kɔrɛ cua̱ jɛ lat ɛn ɣöö cieŋä rɛy rikni kɛnɛ bɛ̈c bɛ̈c'. Cu I̱thma̱il ɛ thiec; 'Ci ram ɛmɔ ji̱ moc ruac kɛ kui̱ kä duɔ̱ɔ̱r?'. Cu ciekdɛ ɛ loc i; 'Äɣ. Cuɛ ɣä jiök i̱ bä tɛ̈th lɔaacdɛ la̱r ji̱ kä cuɛ ji̱ jiök i̱ bi thi̱i̱k duëëldu gɛr.’ Cu I̱thma̱ɛl ɛ jiök; 'Jɛn ɛ gua̱n kä kɛ thuɔ̱k cɛ ɣä jiök i̱ bä ji̱ da̱k kɛ ɣöö bi luny jɔk ji̱ dhɔaru'. Kä ɛnɔ cu Ith-ma-il ciekdɛ da̱k. Kä ɛnɔ cu I̱thma̱ɛl ciek dɔ̱diɛn nyɔk kɛ kuën rɛy nath, kɛ kɔrɛ cu Ibra̱him nyɔk kɛ jiɛɛn, cuɛ kɛ ba̱ny piny rɛy gua̱th ëë go̱o̱r Allah jɛ kä kɛ kɔrɛ cuɛ luny jɔk kɛ ɣöö bɛ kɛ wä röm kɛ kɛ, duŋni̱ ɣöö /ke̱nɛ I̱thma̱ɛl jek amäni̱ mëë kɛ jɔakdɛ cuɛ wä kä ciek I̱thma̱ɛl kä cuɛ jɛ thiec kɛ kui̱ I̱thma̱ɛl. Cu ciekdɛ ɛ loc i; ‘Jɛn tëë jɔ̱ɔ̱r kɛ ɣöö bɛ kɔn go̱r kɛ kui̱ teekä. Kä cu Ibra-him ɛ nyɔk kɛ thiec; 'Yɛn lät yɛn i̱di'. Cuɛ ciek Isma’il thiec kɛ kui̱ teekädiɛn kɛnɛ ta̱a̱ ciɛŋädiɛn. Cu ciekdɛ ɛ loc i; 'Kɔn la kɔnɛ a gɔaa ni̱ ciaaŋ kä ro̱ŋnɛ'. Cu ciek Isma’il Allah liak. Cu Ibra-him ɛ thiec; ‘Ɛŋu mi cam yɛn? '. Cu ciek Isma’il ɛ loc i̱; 'Ri̱ŋ'. Cu Ibrahim ɛ nyɔk kɛ thiec; ‘Ɛŋu mi math? '. Cu ciek Isma’il ɛ loc i̱; 'Pi̱w'. Kä ɛnɔ cu A-bɛ-ram pal: ''Ɣɔ̱ɔ̱n, Kuoth, poth kɛ rɛy ri̱ŋdiɛn kɛnɛ pi̱wkiɛn'. Kä gök sallallaahu 'alaihi wasallam cuɛ wee: 'Kɛ jɛn gua̱a̱th ɛmɔ cuɛ thiɛl bɛl rɛy Mecca kä mi̱ tëëkɛ, de Ibrahim pal kɛ kui̱dɛ'. Cuɛ wee i̱; 'Kä kä pal A-bɛ-ram kɛ kui̱ ri̱ŋ kɛnɛ pi̱w, cuɛ thil ram mi̱ cu gaak mi̱ /ciɛɛ ji̱ Mecca mi̱ ci̱ kɛn diaal ɛ ri̱ŋ kɛnɛ pi̱w'. Cu Ibra-him ɛ jiök i̱; ‘Mi wä cɔwdu ben, läri jɛ tɛ̈th lɔaacdä kä läri jɛ ɣöö bɛ thi̱i̱k duëëlɛ jakä bum.’ Mëë ci I̱th-ma-il ben, cuɛ wee: 'Tëëkɛ ram mi ci ben kä ji̱?'. Cu ciekdɛ ɛ loc i; 'Äɣ. Ɛn täämɛ cu wut mi di̱i̱t mi tekɛ puɔ̱ny mi gɔaa ɛlɔ̱ŋ ben kä kɔ'. Cu ciekdɛ Ibra-him nhɔk ɛlɔ̱ŋ. Cuɛ ɣä thie̱c kɛ kui̱du kä cua̱ jɛ lat kä cuɛ ɣä thie̱c kɛ ta̱a̱ teekädan kä cua̱ jɛ loc i̱ gɔaaä'. Cu I̱thma̱il ɛ thiec; 'Ci ram ɛmɔ ji̱ moc ruac kɛ kui̱ kä duɔ̱ɔ̱r?'. Cu ciekdɛ jɛ loc i̱, "Ɣɔ̱ɔ̱n. Cuɛ ɣä jiök i̱ bä tɛ̈th lɔaacdɛ la̱r ji̱ kä bä thi̱i̱k duëëldu gaŋ." Cu I-ca-mel ɛ jiök i̱, "Ɛ jɛn gua̱n, kä thi̱i̱k in ruac kɛ kui̱dɛ ɛ ji̱n. Cuɛ ɣä jiök i̱ bä ji̱ gaŋ." Kä cu Ibra-him kɛ nyɔk kɛ ba̱ny piny kɛ gua̱a̱th mi̱ tɔt ce̱tkɛ min go̱o̱r Allah jɛ, kɛ kɔrɛ cuɛ luny jɔk kɛ kɔrɛ mëë ci̱ I-thɛ-mael thɛpdɛ la̱th piny jiaath mi̱ thia̱k kɛ Zamzam. Mëë cɛ jɛ nɛn, cuɛ wä kä jɛ niɛ gua̱a̱th ɛmɔ kä cuɛ lät ce̱tkɛ min dee gua̱n gatdɛ lät kä wut kɛnɛ gatdɛ gatdɛ kä gua̱n kɛ kɔrɛ cuɛ wee; 'Ɣɔ̱ɔ̱n I̱thma'il, Allah cuɛ ɣä la̱r ŋuɔ̱t'. Cu I̱thma̱ɛl ɛ jiök; 'La̱tdɛ min ci Rabbdu ɛ la̱r'. Cu Ibra-him ɛ nyɔk kɛ jiök; Bi ɣä luäk?'. Cu I̱thma̱ɛl ɛ jiök; 'Ɣɔ̱ɔ̱n bä ji̱ luäk'. Cu Ibra-him ɛ jiök; 'Allah cuɛ ɣä jiök i̱ bä duel täth rɛy gua̱th ɛmɛ'. Ibrahim cuɛ gua̱a̱th mi̱ bär ɛlɔ̱ŋ mi̱ pa̱a̱rkɛ jɛ kɛ tin caa göl piny.' Cu ram min lat ruac ɛmɔ wee; ''Kɛ gua̱a̱th ɛmɔ kɛn da̱ŋ rɛw cukɛ dup Baitullah jiɛc nhial, cu I̱thma'il lät kɛ kap päämni̱ kä cu Ibrahim kɛ mat kɛɛl - cuɛ kɛ täth - amääni̱ mëë ci̱ ti̱c rɔ rep, cu I̱thmai̱l ben kɛ päm ɛmɛ kä cuɛ jɛ la̱th kä Ibrahim kɛ ɣöö bɛ kulɛ wä nhial wi̱i̱dɛ kä cu I̱thmai̱ɛl pääm ka̱m raar. Cu kɛn da̱ŋ rɛw lät gua̱a̱th in latkɛ pal; -'Rabb ëëdan, nhɔk -charity- kä kɔ, kɛ thuɔ̱k Ɛ ji̱n ram in liɛŋ ŋɔak diaal kä ŋäc ŋɔak diaal'. Cu kɛn da̱ŋ rɛw ŋot kɛ mi̱ lätkɛ amäni mëë ci̱kɛ Baitullah go̱l kä cu kɛn da̱ŋ rɛw ŋot kɛ mi̱ kuɛnkɛ pal; -'Rabb dan, nhɔk -charity- kä kɔn kɛ thuɔ̱k ji̱n ɛ ram mi liŋ ŋɔak diaal kä ŋäc ŋɔak diaal'-. -QS. Albakara 127-