Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
[അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ്] [അയ്യുബ് അസ്-സഖ്തിയാനിയിൽ നിന്ന്] [കത്സിർ ബിൻ കത്സിർ ബിൻ അൽ മുത്തല്ലിബ് ബിൻ അബി വദാഅ] [അബ്ദുർ റസാഖ്] [മഅ്മർ] പരസ്പരം പൂരകമായി പരസ്പരം ബെൽറ്റ് ധരിച്ചതായി [സഈദ് ബിൻ ജുബൈർ] [ഇബ്നു അബ്ബാസ് റദ്ലിയല്ലാഹു അൻഹുമ] പറയുന്നു: 'ആദ്യമായി ബെൽറ്റ് ധരിച്ച സ്ത്രീ പ്രവാചകൻ ഇസ്മാഈൽ അലൈഹിസ്സലാമിന്റെ അമ്മയായിരുന്നു. അവർ അത് ഉപയോഗിച്ച് സാറയുടെ അടയാളങ്ങൾ മറച്ചു, തുടർന്ന് ഇബ്രാഹിം അലൈഹിസ്സലാം അവളെ മകൻ ഇസ്മാഈലിനൊപ്പം കൊണ്ടുപോയി. ആ സമയത്ത് ഇബ്രാഹിം അലൈഹിസ്സലാം അവരെ രണ്ടുപേരെയും മസ്ജിദിൽ ഹറാമിന്റെ അവസാനത്തിൽ സംസാമിന് മുകളിലുള്ള ഒരു കുടിലിൽ വയ്ക്കുന്നതുവരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ ഇസ്മാഈലിനെ മുലയൂട്ടുകയായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് മക്കയിൽ ആരും താമസിച്ചിരുന്നില്ല, വെള്ളവുമില്ലായിരുന്നു. ഇബ്രാഹിം അവ രണ്ടും അവിടെ വച്ചു, ഈത്തപ്പഴവും വെള്ളവും അടങ്ങിയ ഒരു ബാഗ്/പാത്രവും അവിടെ വച്ചു. പിന്നെ ഇബ്രാഹിം അവരെ രണ്ടുപേരെയും വിട്ടുപോകാൻ പോയി. അപ്പോൾ ഇസ്മായിലിന്റെ അമ്മ അവനെ പിന്തുടർന്നു: 'ഓ ഇബ്രാഹിം, നീ എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്? മനുഷ്യരോ ഒന്നുമില്ലാത്ത ഈ താഴ്വരയിൽ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചുപോകാൻ നിനക്ക് മനസ്സുണ്ടോ?' എന്ന് ചോദിച്ചു. ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ തന്റെ ചോദ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, ഒടുവിൽ ഇബ്രാഹിം അവളെ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല. ഒടുവിൽ ഇസ്മായിലിന്റെ അമ്മ ചോദിച്ചു; 'ഇതിനെല്ലാം അല്ലാഹു നിന്നോട് കൽപ്പിച്ചോ?'. ഇബ്രാഹിം മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അതെ'. ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'എങ്കിൽ അല്ലാഹു നമ്മെ കൈവിടുകയില്ല'. പിന്നെ ഇസ്മായിലിന്റെ അമ്മ മടങ്ങിവന്നു, ഇബ്രാഹിം യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു കുന്നിൽ എത്തിയപ്പോൾ ആളുകൾ അവനെ കാണാതിരുന്നപ്പോൾ, ഇബ്രാഹിം കഅബയെ അഭിമുഖീകരിച്ച് രണ്ട് കൈകളും ഉയർത്തി അവർക്കുവേണ്ടി നിരവധി പ്രാർത്ഥനാ വാക്യങ്ങൾ നടത്തി, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; 'റബ്ബേ, -'എന്റെ സന്തതികളിൽ ചിലരെ ഞാൻ നിന്റെ വിശുദ്ധ ഭവനത്തിനടുത്ത് സസ്യങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു താഴ്വരയിൽ പാർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു' - അത് എത്തുന്നതുവരെ - അവർ നന്ദിയുള്ള ദാസന്മാരായി മാറട്ടെ- -QS ഇബ്രാഹിം വാക്യം 37. പിന്നീട് ഇസ്മായിലിന്റെ അമ്മ തന്റെ കുഞ്ഞിനെ മുലയൂട്ടാനും ജലവിതരണ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് കുടിക്കാനും തുടങ്ങി, ഗീറബയിലെ വെള്ളം തീർന്നപ്പോൾ അവൾക്ക് ദാഹിച്ചു, അവളുടെ കുഞ്ഞും അങ്ങനെ തന്നെ. പിന്നെ അവൾ കഷ്ടപ്പെടുന്ന കുഞ്ഞ് ഇസ്മായിലിനെ നോക്കി, അല്ലെങ്കിൽ എഡിറ്റോറിയലിനൊപ്പം പറഞ്ഞു; 'നിലത്ത് ഉരുളുന്നു'. പിന്നെ ഹാജർ ഇസ്മായിലിനെ വിട്ടുപോയി അവന്റെ അവസ്ഥ കാണാൻ സഹിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ അവൾ തന്റെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പർവതമായ സഫാ കുന്നിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ആരെയെങ്കിലും കാണുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ അവൾ അവിടെ നിന്നു, താഴ്വരയിലേക്ക് അഭിമുഖീകരിച്ചു, പക്ഷേ ആരെയും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെ അവൾ സഫാ കുന്നിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, താഴ്വരയിലെത്തിയപ്പോൾ അവൾ തന്റെ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റം ചുരുട്ടി, കഠിനമായി പോരാടുന്ന ഒരു വ്യക്തിയെപ്പോലെ പോരാടി, താഴ്വര കടന്ന് മർവാ കുന്നിലെത്തി അവിടെ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ എന്ന് നോക്കി നിന്നു, പക്ഷേ ആരെയും കണ്ടില്ല. സഫ, മർവ കുന്നുകൾക്കിടയിൽ - അവൾ അത് ഏഴ് തവണ ചെയ്തു. ഇബ്നു അബ്ബാസ് റദ്ലിയല്ലാഹു അൻഹു പറഞ്ഞു; പ്രവാചകൻ ശല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു; 'രണ്ട് പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ - ഹജ്ജ് ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ ചെയ്യേണ്ട സഅ്യ്യ് അതാണ്.' മർവയുടെ മുകളിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു, തുടർന്ന് അദ്ദേഹം സ്വയം പറഞ്ഞു, 'നിശബ്ദനായിരിക്കുക', അത് ഹാജർ തന്നെ ഉദ്ദേശിച്ചു. പിന്നെ അദ്ദേഹം കേൾക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, അയാൾക്ക് വീണ്ടും ശബ്ദം കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; 'നിങ്ങൾ സഹായം ചോദിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ നിങ്ങൾ ശബ്ദം ഉയർത്തി'. ആ ശബ്ദം ഒരു മാലാഖയുടെ ശബ്ദമാണെന്ന് മനസ്സിലായി - സംസമിനടുത്തുള്ള ജിബ്രിൽ 'അലൈഹിസ്സാം', അപ്പോൾ ജിബ്രിൽ തന്റെ കുതികാൽ കൊണ്ട് വെള്ളം അടിച്ചു' അല്ലെങ്കിൽ അവൻ പറഞ്ഞു; വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നതുവരെ അതിന്റെ ചിറകുകൾ കൊണ്ട്. ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ തന്റെ കൈകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇതുപോലെ ഒരു ജലസംഭരണി നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി, അതായത് വെള്ളം കോരിയെടുത്ത് ഗെറിബയിലേക്ക് ഇടുക, അതേസമയം വെള്ളം കോരിയതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇബ്നു അബ്ബാസ് റദ്ലിയല്ലാഹു അൻഹുമ പറഞ്ഞു; പ്രവാചകൻ സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു; 'ഉമ്മു ഇസ്മാഈൽ - സിതി ഹജറിനോട് അല്ലാഹു കരുണ കാണിക്കട്ടെ - കാരണം അവൾ സംസം അല്ലെങ്കിൽ അവന്റെ വാക്കുകൾ അനുവദിച്ചാൽ; 'അദ്ദേഹം ഉടൻ വെള്ളം ശേഖരിച്ചില്ലെങ്കിൽ, സംസം വെള്ളം ഒഴുകുന്ന വെള്ളമായി മാറും'. ഒടുവിൽ അവൾക്ക് വെള്ളം കുടിക്കാനും തന്റെ കുഞ്ഞിനെ വീണ്ടും മുലയൂട്ടാനും കഴിഞ്ഞു. അപ്പോൾ ദൂതൻ അവനോട് പറഞ്ഞു; 'ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഭയപ്പെടേണ്ട, കാരണം ഇതാ അല്ലാഹുവിന്റെ ഭവനം, അത് ഈ കുട്ടിയും അവന്റെ പിതാവും നിർമ്മിക്കും, തീർച്ചയായും അല്ലാഹു തന്റെ ദാസന്മാരെ പാഴാക്കില്ല'. ആ സമയത്ത്, ബൈത്തുല്ല കഅബ ഒരു ചെറിയ കുന്ന് പോലെ നിലത്തു നിന്ന് വളരെ ഉയർന്ന നിലയിലായിരുന്നു, വെള്ളപ്പൊക്കം വന്നാൽ വലത്തോട്ടും ഇടത്തോട്ടും നിന്ന് അത് ഉരുകിപ്പോകും. ഇസ്മാഈലിന്റെ അമ്മ ഹാജർ, ജുർഹും ഗോത്രത്തിൽ നിന്നോ ജുർഹും കുടുംബത്തിൽ നിന്നോ ഉള്ള ഒരു കൂട്ടം ആളുകൾ കടാ കുന്നിന്റെ വഴിയിൽ നിന്ന് വന്ന് മക്കയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒരു പക്ഷി പറക്കുന്നത് കാണുന്നതുവരെ അങ്ങനെ തന്നെ ജീവിച്ചു. അവർ ആക്രോശിച്ചു; 'ഈ താഴ്വരയിൽ വെള്ളമില്ലെന്ന് നമുക്കറിയാമെങ്കിലും വെള്ളത്തിന് ചുറ്റും പറക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ പക്ഷി വട്ടമിട്ടു പറക്കുന്നത്. ഒടുവിൽ അവർ ഒന്നോ രണ്ടോ ആളുകളെ അയച്ചു, അവർ വേഗത്തിൽ ഓടി, പ്രത്യക്ഷത്തിൽ അവർ വെള്ളം കണ്ടെത്തി. അവർ തിരിച്ചെത്തി വെള്ളത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം അറിയിച്ചു, തുടർന്ന് അവർ വെള്ളത്തിനരികിലെത്തി. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; 'ആ സമയത്ത് ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ വെള്ളത്തിനടുത്തായിരുന്നു'. അവർ അവനോട് ചോദിച്ചു; 'ഇവിടെ നിങ്ങളോടൊപ്പം ചേരാൻ നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ അനുവദിക്കുമോ?'. ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'അതെ, നിങ്ങൾക്ക് കഴിയും, പക്ഷേ നിങ്ങൾക്ക് വെള്ളം കുടിക്കാൻ അവകാശമില്ല'. അവർ പറഞ്ഞു; 'ശരി'. ഇബ്നു അബ്ബാസ് റദ്ലിയല്ലാഹു അൻഹുമ പറഞ്ഞു; പ്രവാചകൻ സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു; 'ശ്രീമതി ഇസ്മായിൽ ഈ സംഭവത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു, കാരണം അവരോടൊപ്പം താമസിക്കുന്ന ആളുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു'. ഒടുവിൽ അവർ അവിടെ താമസിച്ചു, അവിടെ ഒരുമിച്ച് താമസിക്കാൻ അവരെ ക്ഷണിക്കാൻ അവരുടെ കുടുംബങ്ങളിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു.' അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾ ഹാജറിനൊപ്പം താമസിക്കുകയും ഇസ്മായിൽ ചെറുപ്പമായിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അദ്ദേഹം അവരിൽ നിന്ന് അറബി സംസാരിക്കാൻ പഠിച്ചു, അവരിൽ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ടവനും മാന്ത്രികനുമായ വ്യക്തിയായി. പിന്നീട് ഇസ്മായിലിനെ അവർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനായി വളർന്നു. അവർ വളർന്നപ്പോൾ, ഇസ്മായിലിനെ അവരുടെ ഒരു സ്ത്രീയുമായി വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു, അധികം താമസിയാതെ ഇസ്മായിലിന്റെ അമ്മ മരിച്ചു. പിന്നീട്, ഇസ്മായിൽ വിവാഹിതനായ ശേഷം, അദ്ദേഹം എന്താണ് ഉപേക്ഷിച്ചതെന്ന് അറിയാൻ ഇബ്രാഹിം എത്തി, പക്ഷേ ഇസ്മായിലിനെ കണ്ടെത്തിയില്ല. ഇബ്രാഹിം ഇസ്മായിലിനെക്കുറിച്ച് ഭാര്യയോട് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അദ്ദേഹം ഞങ്ങൾക്ക് ഉപജീവനമാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു. തുടർന്ന് ഇബ്രാഹിം അവരുടെ ജീവിതത്തെയും സാഹചര്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'ഞങ്ങൾ നിരവധി തിന്മകൾ അനുഭവിച്ചു, ഞങ്ങളുടെ ജീവിതം ഇടുങ്ങിയതും വലിയ കഷ്ടപ്പാടുകൾ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു'. ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യ താനും ഭർത്താവും ജീവിക്കുന്ന ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ഇബ്രാഹിമിനോട് പരാതിപ്പെട്ടു. ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞു; 'പിന്നീട്, നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവ് വരുമ്പോൾ, എന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കുകയും വീടിന്റെ വാതിൽ മാറ്റാൻ പറയുകയും ചെയ്യുക.' ഇസ്മായിൽ വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് എന്തോ തോന്നി, അവൻ ഭാര്യയോട് ചോദിച്ചു; 'ആരെങ്കിലും നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നോ?'. ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അതെ'. മുമ്പ് ഇതുപോലുള്ള ഒരു വൃദ്ധൻ ഞങ്ങളുടെ അടുത്ത് വന്നിരുന്നു, അദ്ദേഹം നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു, ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു, അദ്ദേഹം ഞങ്ങളുടെ ജീവിത സാഹചര്യത്തെക്കുറിച്ച് എന്നോട് ചോദിച്ചു, അതിനാൽ ഞാൻ ക്ഷീണത്തിലും കഷ്ടപ്പാടിലും ജീവിക്കുകയാണെന്ന് ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. ഇസ്മായിൽ ചോദിച്ചു; 'ആ വ്യക്തി നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും സന്ദേശം നൽകിയോ?'. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അതെ. അദ്ദേഹം നിങ്ങളോട് തന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കാൻ എന്നോട് കൽപ്പിക്കുകയും നിങ്ങളുടെ വീടിന്റെ വാതിൽ മാറ്റാൻ നിങ്ങളോട് പറയുകയും ചെയ്തു.' ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'അദ്ദേഹം എന്റെ പിതാവാണ്, തീർച്ചയായും അദ്ദേഹം നിങ്ങളെ വിവാഹമോചനം ചെയ്യാൻ എന്നോട് കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതിനാൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിലേക്ക് മടങ്ങും'. അങ്ങനെ ഇസ്മായിൽ ഭാര്യയെ വിവാഹമോചനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇസ്മായിൽ ആളുകളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ വീണ്ടും വിവാഹം കഴിച്ചു, തുടർന്ന് അല്ലാഹു ആഗ്രഹിച്ച ഒരു കാലത്തേക്ക് ഇബ്രാഹിം അവരെ വീണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ചു, അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം അവരെ കാണാൻ മടങ്ങിവന്നു, പക്ഷേ ഒടുവിൽ ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യയുടെ അടുത്ത് പോയി ഇസ്മായിലിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം ഇസ്മായിലിനെ കണ്ടെത്തിയില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അദ്ദേഹം ഞങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ഉപജീവനമാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നു. തുടർന്ന് ഇബ്രാഹിം വീണ്ടും ചോദിച്ചു; 'നിങ്ങൾ എങ്ങനെയുണ്ട്'. അദ്ദേഹം ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യയോട് അവരുടെ ജീവിതത്തെയും ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും സുഖവും പര്യാപ്തവുമാണ്'. ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിച്ചു. ഇബ്രാഹിം ചോദിച്ചു; 'നീ എന്താണ് കഴിക്കുന്നത്?'. ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'മാംസം'. ഇബ്രാഹിം വീണ്ടും ചോദിച്ചു; 'നീ എന്താണ് കുടിക്കുന്നത്?'. ഇസ്മായിലിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'വെള്ളം'. അപ്പോൾ ഇബ്രാഹിം പ്രാർത്ഥിച്ചു; 'അല്ലാഹുവേ, അവരുടെ മാംസത്തിലും വെള്ളത്തിലും അവരെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ'. പ്രവാചകൻ സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു; 'ആ സമയത്ത് മക്കയിൽ ധാന്യമില്ലായിരുന്നു, ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഇബ്രാഹിം അതിനായി പ്രാർത്ഥിക്കുമായിരുന്നു'. അദ്ദേഹം പറയുന്നു; 'മാംസത്തിനും വെള്ളത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ഇബ്രാഹിമിന്റെ പ്രാർത്ഥനയിൽ നിന്ന്, മക്കയിലെ ആളുകളല്ലാതെ മറ്റാരും അവർക്ക് ലഭിക്കുന്നത് മാംസവും വെള്ളവും മാത്രമാണെന്ന് പരാതിപ്പെട്ടില്ല'. തുടർന്ന് ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞു; 'നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവ് വരുമ്പോൾ, എന്റെ ആശംസകൾ അദ്ദേഹത്തിന് അറിയിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീടിന്റെ വാതിൽ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ കൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക.' ഇസ്മായിൽ വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു; 'ആരെങ്കിലും നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നോ?'. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അതെ. ഇപ്പോൾ വളരെ നല്ല രൂപഭംഗിയുള്ള ഒരു വൃദ്ധൻ ഞങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നു'. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ഇബ്രാഹിമിനെ പ്രശംസിച്ചു. അദ്ദേഹം എന്നോട് നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു, അതിനാൽ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു, തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഞങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു, അതിനാൽ ഞാൻ സുഖമാണെന്ന് മറുപടി നൽകി.'. ഇസ്മായിൽ ചോദിച്ചു; 'ആ വ്യക്തി നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും സന്ദേശം നൽകിയിരുന്നോ?'. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മറുപടി പറഞ്ഞു; 'അതെ. അദ്ദേഹം നിങ്ങളോട് തന്റെ ആശംസകൾ അറിയിക്കാനും നിങ്ങളുടെ വീടിന്റെ വാതിലുകൾ സംരക്ഷിക്കാനും എന്നോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.' ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'അദ്ദേഹം എന്റെ പിതാവാണ്, ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന വാതിൽ നിങ്ങളാണ്. നിങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം എന്നോട് കൽപ്പിച്ചു'. അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചതുപോലെ ഇബ്രാഹിം വീണ്ടും ഒരു സമയത്തേക്ക് അവരെ വിട്ടുപോയി, അതിനുശേഷം ഇസ്മായിൽ സംസാമിനടുത്തുള്ള ഒരു മരത്തിനടിയിൽ തന്റെ അമ്പ് എറിഞ്ഞപ്പോൾ തിരിച്ചുവന്നു. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് ഒരു പിതാവ് തന്റെ കുട്ടിയോടും ഒരു മകൻ തന്റെ പിതാവിനോടും ചെയ്യുന്നതുപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു, തുടർന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; 'ഓ ഇസ്മായിൽ, അല്ലാഹു എന്നോട് ഒരു കൽപ്പന കല്പിച്ചു'. ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'നിങ്ങളുടെ റബ്ബ് കൽപ്പിക്കുന്നത് ചെയ്യുക'. ഇബ്രാഹിം വീണ്ടും ചോദിച്ചു; നീ എന്നെ സഹായിക്കുമോ?'. ഇസ്മായിൽ പറഞ്ഞു; 'അതെ ഞാൻ നിന്നെ സഹായിക്കും'. ഇബ്രാഹിം പറഞ്ഞു; 'ഈ സ്ഥലത്ത് ഒരു വീട് പണിയാൻ അല്ലാഹു എന്നോട് കൽപ്പിച്ചു'. ചുറ്റുപാടുകളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ ഉയർന്ന ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് ഇബ്രാഹിം വിരൽ ചൂണ്ടി.' കഥാകാരൻ പറഞ്ഞു; 'അവിടെ നിന്നാണ് അവർ രണ്ടുപേരും ബൈത്തുള്ളയുടെ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്, ഇസ്മായിൽ കല്ലുകൾ ചുമന്ന് പണിയെടുക്കുകയായിരുന്നു, ഇബ്രാഹിം അവ കൂട്ടിച്ചേർത്തത് - അവ പണികഴിപ്പിച്ചത് - കെട്ടിടം ഉയർന്നപ്പോൾ, ഇസ്മായിൽ ഈ കല്ലുമായി വന്നു, പിന്നീട് ഇസ്മായിൽ കല്ലുകൾ നൽകുമ്പോൾ ഇബ്രാഹിമിന് അതിൽ കയറാൻ വേണ്ടി അത് വെച്ചു.' ഇരുവരും പ്രാർത്ഥന ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ജോലി ചെയ്തു; -'ഞങ്ങളുടെ റബ്ബേ, ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് -ദാനം സ്വീകരിക്കുക, തീർച്ചയായും നീ എല്ലാം കേൾക്കുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനുമാണ്'. ബൈത്തുള്ളയെ വളയുന്നതുവരെ അവർ രണ്ടുപേരും നിർമ്മാണം തുടർന്നു, ഇരുവരും പ്രാർത്ഥനകൾ തുടർന്നു; -'ഞങ്ങളുടെ റബ്ബേ, ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് -ദാനം സ്വീകരിക്കുക - തീർച്ചയായും നീ എല്ലാം കേൾക്കുന്നവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനുമാണ്'-. -QS. അൽബഖറ 127-.