Hadith solontena
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Ary efa nolazaina tamiko ['Abdullah bin Muhammad] fa nilaza taminay ['Abdur Razzaq] fa nampahafantatra anay [Ma'mar] avy amin'i [Ayyub as-Sakhtiyaniy] sy [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib bin Abi Wada'ah] mifameno avy amin'i [Sa'id bin Jubair] hoy [Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma]; 'Ny vehivavy voalohany nampiasa fehikibo dia ny renin'ny Mpaminany Isma'il 'Alaihissalam. Nampiasainy izany mba handrakofana ny dian'i Sarah avy eo dia nentin'i Ibrahim 'Alaihissalam niaraka tamin'ny zanany lahy Isma'il izay mbola nampinono azy tamin'izany fotoana izany mandra-pametrahan'i Ibrahim 'Alaihissalam azy roa lahy teo akaikin'ny Tranon'i Allah - ny Ka'bah - tao amin'ny trano bongo iray ambonin'i Zamzam teo amin'ny faran'ny al-Masjidil Haram. Tamin'izany fotoana izany tao Makkah dia tsy nisy olona nipetraka tao ary tsy nisy rano. Napetrak'i Ibrahim tao izy roa lahy ary namela karazana kitapo misy daty sy kitapo/siny misy rano. Dia lasa nandao azy roa lahy i Ibrahim. Dia nanaraka azy ny renin'i Isma'il ka nanao hoe: 'Ry Ibrahim ô, ho aiza ianao? Moa ve ianao sahy mandao anay eto amin'ity lohasaha ity izay tsy misy olona sy tsy misy na inona na inona?' Namerimberina ny fanontaniany foana ny renin'i Isma'il mandra-pahatongan'ny tsy nijeren'i Ibrahim azy intsony. Farany dia nanontany ny renin'i Isma'il hoe: 'Moa ve i Allah no nandidy anao momba izany rehetra izany?' Namaly i Ibrahim hoe: 'Eny.' Hoy ny renin'i Isma'il: 'Raha izany, dia tsy handao antsika i Allah.' Dia niverina ny renin'i Isma'il ary nanohy ny diany i Ibrahim mandra-pahatongany tany amin'ny havoana iray izay tsy hitan'ny olona intsony, dia niatrika ny Kaaba i Ibrahim ary nivavaka ho azy ireo tamin'ny fehezanteny vavaka maromaro tamin'ny fananganana ny tanany roa sady nanao hoe: 'Raby ô, -'marina tokoa, nametraka ny sasany amin'ny taranako tao amin'ny lohasaha iray izay tsy misy zavamaniry akaikin'ny tranonao masina aho' - mandra-pahatongan'izy ireo - enga anie izy ireo ho tonga mpanompo feno fankasitrahana - - QS Ibrahim andininy faha-37. Dia nanomboka nampinono ny zanany ny renin'i Isma'il ary nisotro tamin'ny famatsian-drano mandra-pahalany ny rano tao amin'ny geriba ka nangetaheta izy ary toy izany koa ny zanany. Dia nijery an'i Isma'il ilay zazakely izay sahirana izy, na nilaza hoe: 'Mihodinkodina amin'ny tany'. Dia nandao an'i Isma'il i Hajar ary tsy zakany ny mahita ny toe-pahasalamany. Koa nankany amin'ny Havoanan'i Shafaa izy ho tendrombohitra akaiky indrindra azy. Nijoro teo izy ary niatrika ny lohasaha nanantena hahita olona tao saingy tsy nahita na iza na iza. Dia nidina avy teny amin'ny havoanan'i Safaa izy ary rehefa tonga teo amin'ny lohasaha dia nanakodia ny sisin'ny akanjony ary nitolona toy ny olona nitolona mandra-pahafahany niampita ny lohasaha ary tonga teo amin'ny havoanan'i Marwah ary nijoro teo nijery raha nisy olona teo saingy tsy nahita na iza na iza. Nanao izany impito izy - teo anelanelan'ny havoanan'i Safa sy Marwah -. Hoy i Ibn 'Abbas radillallahu 'anhu; Hoy ny Mpaminany sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Izany no sa'iy izay tsy maintsy ataon'ny olona iray - izay manao Hajj - eo anelanelan'ny havoana roa.' Rehefa teo an-tampon'i Marwah izy dia nandre feo, dia hoy izy anakampo hoe 'mangina' izay midika hoe ny tenany i Hajar. Avy eo dia niezaka nihaino izy ary afaka nandre ny feo indray ary hoy izy: 'Nampandrenesinao ny feonao raha te hangataka fanampiana ianao'. Hay feon'ny anjely - Gabriela 'Alaihissalam- izay teo akaikin'i Zamzam ilay feo, avy eo dia nokikisan'i Gabriela tamin'ny voditongony ny rano na hoy izy; tamin'ny elany mandra-piboiboika ny rano. Nanomboka nanao fitoeran-drano tamin'ny tanany toy izao ny renin'i Isma'il, dia ny fakana rano ary apetrany ao anaty siny raha mbola niboiboika mafy ny rano rehefa avy nokapohina. Hoy i Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma; Hoy ny Mpaminany sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Enga anie Andriamanitra hamindra fo amin'i Umm Isma'il - Siti Hajar - satria raha miala ao Zamzam izy' na ny teniny: 'raha tsy manangona avy hatrany ny rano izy dia ho lasa rano mikoriana tokoa ny rano Zamzam'. Farany dia afaka nisotro rano sy nampinono ny zanany indray izy. Dia hoy ny anjely taminy: 'Aza matahotra ny ho lao ianao satria ity no tranon'i Allah, izay haorin'ity zaza ity sy ny rainy ary marina tokoa fa tsy handany ny mpanompony Andriamanitra'. Tamin'izany fotoana izany dia napetraka ambony kely noho ny tany ny Kaaba Baitullah toy ny havoana kely, izay rehefa tonga ny tondra-drano dia ho rava avy amin'ny ankavanana sy ny ankavia. Nitohy niaina toy izany i Hajar, renin'i Isma'il, mandra-pahatongan'ny vondron'olona avy amin'ny foko Jurhum na fianakaviana Jurhum avy any amin'ny lalana mankany amin'ny havoanan'i Kadaa' ary nijanona teny amin'ny fidinan'i Lameka rehefa nahita vorona nanidina nanodidina. Niantsoantso izy ireo hoe: 'Tsy maintsy mihodina ity vorona ity satria mihodina ny rano na dia fantatsika tsara aza fa tsy misy rano ato amin'ity lohasaha ity. Farany dia naniraka olona iray na roa izy ireo izay nihazakazaka haingana ary toa nahita rano. Niverina izy ireo ary nitatitra ny fisian'ny rano ary avy eo dia tonga teo amin'ny rano. Hoy izy: 'Tamin'izany fotoana izany dia teo akaikin'ny rano Ramatoa Isma'il'. Hoy izy ireo taminy: 'Avelao ve izahay hijanona eto hiaraka aminao?'. Hoy Ramatoa Isma'il: 'Eny azonao atao izany saingy tsy manan-jo hahazo rano ianao'. Hoy izy ireo: 'Eny ary'. Hoy i Ibn 'Abbas radliallahu 'anhuma; Hoy ny Mpaminany sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Faly tamin'ity zava-nitranga ity ny renin'i Isma'il satria nisy olona niara-nipetraka taminy'. Farany dia nipetraka tao izy ireo ary naniraka iraka tany amin'ny fianakaviany mba hanasa azy ireo hiara-mipetraka any.' Rehefa nipetraka tao amin'i Hajar ny fianakaviany ary mbola kely i Isma'il, dia nianatra niteny Arabo tamin'izy ireo izy, ary lasa olona sarobidy sy majika indrindra tamin'izy ireo mihitsy aza. Avy eo dia nitombo ho tovolahy tian'izy ireo i Isma'il. Rehefa lehibe izy ireo dia nanambady an'i Isma'il tamin'ny vehivavy iray tamin'izy ireo ary tsy ela taorian'izay dia maty ny renin'i Isma'il. Tatỳ aoriana, dia tonga i Ibrahim taorian'ny nanambadian'i Isma'il mba hahitana izay navelany saingy tsy nahita an'i Isma'il izy. Nanontany ny vadin'i Isma'il momba an'i Isma'il i Ibrahim. Namaly ny vadiny hoe: 'Lasa nitady fivelomana ho anay izy.' Dia nanontany momba ny fiainan'izy ireo sy ny toe-javatra misy azy ireo i Ibrahim. Namaly ny vadin'i Isma'il hoe: 'Niharan'ny loza maro izahay ary tery sy feno fijaliana lehibe ny fiainanay'. Nitaraina momba ny fiainana niainan'izy sy ny vadiny tamin'i Ibrahim ny vadin'i Isma'il. Hoy i Ibrahim: 'Aorian'izay, rehefa tonga ny vadinao, dia ampandreneso ny fiarahabana ary asaivo manova ny varavaran'ny tranony izy.' Rehefa tonga i Isma'il dia nahatsapa zavatra izy ka nanontany ny vadiny hoe: 'Nisy olona tonga teto aminao ve?'. Namaly ny vadiny hoe: 'Eny. Teo aloha dia nisy lehilahy antitra toy izao izay tonga teto aminay ary nanontany momba anao izy dia nohazavaiko ary nanontany ahy momba ny toe-javatra misy ny fiainanay izy ka nohazavaiko fa niaina tao anatin'ny havizanana sy fijaliana aho'. Nanontany i Isma'il hoe: 'Nitondra hafatra ho anao ve io olona io?'. Namaly ny vadiny hoe: 'Eny. Nandidy ahy izy mba hampita ny fiarahabana aminao ary nilaza taminao mba hanova ny varavaran'ny tranonao.' Hoy i Isma'il: 'Izy no raiko ary izy tokoa no nandidy ahy hisaraka aminao ka hiverina any amin'ny fianakavianao ianao'. Dia nisaraka tamin'ny vadiny i Isma'il. Dia nanambady vehivavy hafa avy tamin'ny vahoaka indray i Isma'il, dia lasa indray i Ibrahim, nandao azy ireo tao anatin'ny fotoana tian'i Allah ary rehefa afaka izany dia niverina nihaona tamin'izy ireo izy, saingy tsy nahita an'i Isma'il izy raha tsy tamin'ny farany dia nankany amin'ny vadin'i Isma'il izy ary nanontany azy momba an'i Isma'il. Namaly ny vadiny hoe: 'Lasa nitady fivelomana ho antsika izy.' Dia nanontany indray i Ibrahim hoe: 'Manao ahoana ianareo ry zalahy'. Nanontany ny vadin'i Isma'il momba ny fiainany sy ny toe-piainany izy. Namaly ny vadiny hoe: 'Tsara sy ampy foana izahay'. Nidera an'i Allah ny vadin'i Isma'il. Nanontany i Ibrahim hoe: 'Inona no haninao?'. Namaly ny vadin'i Isma'il hoe: 'Hena'. Nanontany indray i Ibrahim hoe: 'Inona no sotroinao?'. Namaly ny vadin'i Isma'il hoe: 'Rano'. Dia nivavaka i Abrahama hoe: 'Andriamanitra ô, tahio amin'ny nofony sy ny ranony izy ireo'. Hoy ny Mpaminany sallallaahu 'alaihi wasallam: 'Tamin'izany fotoana izany dia tsy nisy voamaina tao Lameka ary raha nisy dia ho nivavaka ho an'izany i Ibrahim'. Hoy izy: 'Ary araka ny vavak'i Abrahama momba ny hena sy ny rano, tsy nisy olona nitaraina afa-tsy ny mponin'i Lameka raha hena sy rano ihany no azony'. Dia hoy i Ibrahim: 'Rehefa tonga ny vadinao dia ampitao aminy ny fiarahabana ary asaivo manamafy ny varavaran'ny tranony izy.' Rehefa tonga i Isma'il dia hoy izy: 'Nisy olona tonga teto aminao ve?'. Namaly ny vadiny hoe: 'Eny. Vao haingana izay dia nisy lehilahy antitra tsara tarehy tonga teto aminay'. Nidera an'i Ibrahim ny vadiny. Nanontany ahy momba anao izy ka nohazavaiko avy eo dia nanontany ahy momba ny fiainanay izy ka namaly aho fa salama tsara aho'. Nanontany i Isma'il hoe: 'Nilaza zavatra taminao ve io olona io?'. Namaly ny vadiny hoe: 'Eny. Nandidy ahy hampita ny fiarahabana aminao izy ary nilaza taminao mba hiaro ny varavaran'ny tranonao.' Hoy i Isma'il: 'Izy no raiko ary ianao no varavarana resahina.' Nandidy ahy hiaro anao izy. Dia nandao azy ireo indray i Ibrahim nandritra ny fotoana kelikely araka ny sitrapon'Andriamanitra, avy eo dia niverina taorian'izay rehefa nametraka ny zana-tsipìkany teo ambanin'ny hazo akaikin'i Zamzam i Isma'il. Rehefa nahita azy izy dia nanatona azy avy hatrany ary nanao toy ny ray amin'ny zanany sy ny zanaka amin'ny rainy, dia hoy izy: 'Ry Isma'il ô, nandidy ahy tamin'ny baiko i Allah'. Hoy i Isma'il: 'Ataovy izay didin'ny Rabb-nao'. Hoy indray i Ibrahim: 'Hanampy ahy ve ianao?'. Hoy i Isma'il: 'Eny, hanampy anao aho'. Hoy i Ibrahim: 'Nandidy ahy hanorina trano eto amin'ity toerana ity i Allah'. Nanondro toerana iray izay avo dia avo i Ibrahim raha oharina amin'ny manodidina.' Hoy ilay mpitantara: 'Avy eo izy roa lahy dia nanangana ny fototry ny Baitullah, niasa nitondra ny vato i Isma'il raha nametraka azy ireo i Ibrahim - nanangana azy ireo - mandra-pahatongan'ny avo ny trano, dia tonga nitondra ity vato ity i Isma'il ary avy eo nametraka izany ho an'i Ibrahim mba hahafahany miakatra eo amboniny raha nanome ny vato i Isma'il.' Samy niasa izy roa lahy sady nivavaka; -'Rabb anay ô, raiso ny fiantrana avy aminay, marina tokoa fa Ianao no Mandre ny zava-drehetra sady Mahalala ny zava-drehetra'. Nanohy nanorina izy roa lahy mandra-pahatonga azy ireo nanodidina ny Baitullah ary samy nanohy nivavaka izy roa lahy; -'Rabb anay ô, raiso ny fiantrana avy aminay marina tokoa fa Ianao no Mandre ny zava-drehetra sady Mahalala ny zava-drehetra'-. -QS. Albaqarah 127-.