Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Жана мага [Абдулла бин Мухаммад] айтты [Абдур Раззак] бизге [Маъмарды] [Айюб ас-Сахтияний] жана [Касир бин Касир бин Аль Муталлиб бин Аби Вадаа] бири-бирин толуктаганын [Саид бин Жубайрдан] айтты [Ибну Аббас разияллооху анхум] айтты; «Биринчи кур тагынган аял Исмаил алейхиссаламдын апасы болгон. Аны менен Сааранын изин кетирди, андан кийин Ибрахим алейхиссалам аны жана ал кезде энеси аны эмизип жаткан уулу Исмаилди алып, Ибрахим алейхиссалам экөөнү Байтуллахтын – Каабанын жанына, Чоң мечиттин аягындагы Замзамдын үстүндөгү алачыкка жайгаштырганга чейин алып кетти. Ал кезде Меккеде эч ким жашачу эмес, суу да жок болчу. Ибрахим экөөнү ошол жерге жайгаштырып, ичине курма салынган мүшөк жана суу толтурулган баштык/гериба калтырды. Ошондо Ибрахим экөөнү таштап кетүүгө жөнөдү. Ошентип Исмаил айым анын артынан ээрчип мындай деди; «Оо, Ибрахим, каякка баргың келет? Бизди адам баласы жок, эч нерсеси жок бул өрөөндө калтырганга жүрөгүң барбы? Ысмайыл айым суроосун кайра-кайра кайталай берди, акыры Ибрагим ага карабай койду. Акыры Исмаилдин апасы сурады; «Булардын баарын Аллах сага буюрдубу?». Ибрахим: «Ооба», - деп жооп берди. Исмаил айым мындай деди; «Анда Алла Таала бизди таштабайт». Анан Ысмайылдын энеси кайтып келип, Ибрахим сапарын улантты, ал бир дөбөгө жетип, адамдар аны көрбөй калганда, Ибрахим Каабага бет алып, эки колун көтөрүп аларга бир нече дуба кылып дуба кылды: «Рабби, чындыгында, мен урпактарымдын кээ бирлерин эч кандай өсүмдүктөрү жок өрөөндө жайгаштырдым, алар Сенин ыйык үйүңө келгенге чейин, – деди. Ибрахим 37-аят. Анан Исмаил эне баласын эмизип, суудан иче баштады, ал эми герибадагы суу түгөнгүчө ал да, баласы да чаңкады. Анан араңдап жаткан Ысмайыл балага карады, же редакциялык түрдө: «Жерде тоголонуп жатат» деди. Анан Ажар Ысмайылды таштап, анын абалын көргөнгө чыдабай кетти. Ошентип, ага эң жакын тоо катары Шафаа дөбөсүнө чыкты. Ал ошол жерде туруп, ал жердеги адамдарды көрөм деген үмүт менен өрөөнгө бет алды, бирок эч кимди көргөн жок. Ошентип, Шафаа дөңсөөсүнөн түшүп, өрөөнгө жеткенде кийиминин этегин түрүп, адамдай тырышчаактык менен эмгектенип, өрөөндүн аралап өтүп, Марва дөбөсүнө жетип, анан ал жерде бирөө барбы деп карап турду, бирок эч кимди көргөн жок. Муну Сафа менен Марва дөңсөөсүнүн ортосунда жети жолу кылды. Ибн Аббас радиаллаху анху айтты; Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: «Бул эки дөбөнүн ортосундагы ажылыкка баруучу адамдардын кылышы керек болгон саиь». Марванын чокусунда турганда бир үндү укту, анан ичинен: «Тынч бол» деди, бул Хажар өзү айткан. Анан ал угууга аракет кылды жана ал үндү кайра уга баштады, ошондуктан ал мындай деди; "Жардам сурайын деген ниетиң болсо үнүңдү көтөрдүң". Көрсө, бул үн Замзамдын жанында турган периштенин – Жабраил алейхиссаламдын үнү экен, андан кийин Жабраил сууну согончогу менен тепти» же айтты; канаттары менен суу шаркырап чыкканга чейин. Исмаил айым колдору менен минтип суу сактагыч жасап баштады, тактап айтканда, сууну сүзүп, герибага сала баштады, ал эми суу тез арада агып чыга берди. Ибн Аббас радиаллаху анхума айтты; Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: «Аллах Умму Исмаилге ырайым кылсын, анткени эгер ал уруксат берсе. Замзам же Анын сөзү: «Сууну дароо чогултуп албаса, замзам суусу аккан сууга айланат». Акыры суу ичип, баласын кайра эмизгенге жетишти. Ошондо периште ага: «Таштылып калуудан коркпо, анткени бул жерде Алланын үйү бар, аны бул бала менен анын атасы курат жана чындыгында Алла Таала пендесин текке кетирбейт», - деди. Ал кезде Байтуллах Кааба жерден бир топ бийик жайгашкан кичинекей дөңсөө сымал, суу ташкындары оң жана сол тарабынан желип кетчү. Исмаилдин энеси Ажар ушундай жашоосун улантты, Кадаа дөңсөөсүнөн Журхум уруусу же Журхум үй-бүлөсүнөн бир топ адамдар келип, Меккеден ылдый тарапка токтоп, айланада учуп бараткан кушту көрүшөт. Алар кыйкырышты; «Бул чымчык айланып жатса керек, анткени бул өрөөндө суу жок экенин так билебиз да, ал сууну айланып жүрөт. Акыры бир-эки кишини жиберип, тез чуркап, суу табышты окшойт. Алар кайтып келип, суунун бар экенин билдиришип, анан сууга келишти. Ал айтты: «Ошол учурда Исмаил айым суунун жанында болчу». Алар ага мындай дешти: "Сизге кошулуу үчүн бизге токтоп калууга уруксат бересизби?". Исмаил айым мындай деди; "Ооба, аласың, бирок сууга укугуң жок". Алар айтышты; "Макул". Ибн Аббас радиаллаху анхума айтты; Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: «Исмаилдин апасы бул окуяга кубанды, анткени аны менен бирге жашагандар бар болчу». Акыры, алар ошол жерде жашап, үй-бүлөлөрүнө элчилерин жөнөтүп, аларды ошол жерде чогуу жашоого чакырышты“. Алардын үй-бүлөлөрү Ажар менен чогуу жашап, Исмаил жаш кезинде алардан арабча сүйлөгөндү үйрөнүп, алтургай алардын эң баалуу, эң сыйкырдуу инсанына айланган. Анан Исмаил аларга жаккан жигит болуп өсөт. Чоңойгондо алар Исмаилди өз аялдарынын бирине үйлөндүрүшкөн жана көп өтпөй Исмаилдин апасы каза болгон. Кийин Ибрахим Исмаил турмушка чыккандан кийин анын артында эмне калтырганын билүү үчүн келет, бирок Исмаилди таппай койду. Ибрахим Исмаилдин аялынан Исмаил жөнүндө сурады. Аялы жооп берди; «Ал бизге оокат кылып жүргөнү кетиптир. Ошондо Ибрахим алардын жашоосун, абалын сурады. Исмаилдин аялы жооп берди; «Биз көп жамандыктарды башыбыздан өткөрдүк, жашообуз тар жана чоң азаптарга толду». Исмаилдин жубайы Ибрахимге күйөөсү экөө жашап жаткан жашоосуна нааразы. Ибрахим айтты; «Кийинчерээк күйөөң келгенде менин саламымды жеткирип, үйүнүн эшигин алмаштыруусун айт». Исмаил келгенде бир нерсени сезип, аялынан сурады; "Сизге бирөө келдиби?". Аялы жооп берди; 'Ооба. Илгери ушундай абалда ушундай бир карыя бар эле, ал бизге келип, сен жөнүндө сурады, анан мен түшүндүрдүм, ал мага жашообуздун абалын сурады, мен чарчап, кыйналып жашап жатканымды түшүндүрдүм». Исмаил сурады; 'Ал адам сага бир нерсе жөнүндө кабар бердиби?'. Аялы жооп берди; 'Ооба. Ал мага анын саламын айтууну буйруду жана үйүңдүн эшигин алмаштырууңду айтты», - деди. Исмаил мындай деди; «Ал менин атам жана чындыгында ал мага сени менен ажырашууну буйруду, ошондо үй-бүлөңө кайтып келесиң». Ошентип Исмаил аялы менен ажырашып кетти. Андан соң Исмаил башка бир аялга үйлөндү, андан соң Ибрахим аларды Аллах каалаган бир убакытка калтырып, кайра алар менен жолугуп келди, бирок Исмаилди таба албады, акыры Исмаилдин аялына барып, андан Исмаил жөнүндө сурайт. Аялы жооп берди; «Ал бизге оокат кылып жүргөнү кетиптир. Ошондо Ибрахим дагы сурады; 'Like кайдасын? Исмаилдин жубайынан алардын жашоосу, жашоо шарты тууралуу сурады. Аялы жооп берди; "Биз ар дайым жакшыбыз жана жетиштүүбүз". Исмаилдин аялы Аллага мактоолор айтты. Ибрахим сурады; 'Сен эмне жейсиң? '. Исмаилдин аялы жооп берди; 'Эт'. Ибрахим кайра сурады; 'Сен эмне ичесиң? '. Исмаилдин аялы жооп берди; 'Суу'. Ошондо Ибрахим: «Оо, Аллах, алардын этине жана суусуна береке бер» деп дуба кылды. Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: «Ал убакта Меккеде эгин жок болчу, эгер бар болсо, Ибрахим ал үчүн дуба кылмак». Ал мындай дейт; «Ал эми Ибрахим пайгамбардын эт жана суу жөнүндөгү дубасынан Мекке калкынан башка эч ким, алар эт менен суу гана алганына нааразы болгон эмес». Ошондо Ибрахим айтты; «Күйөөң келгенде ага менин саламымды жеткирип, үйүнүн эшигин бекемдөөнү буйру». Исмаил келгенде: «Сизге бирөө келдиби?» - деди. Аялы жооп берди; 'Ооба. Мына азыр эле бизге сырткы келбети абдан жакшынакай бир карыя келди, — деди. Аялы Ибрахимге суктанчу. Ал менден сен жөнүндө сурады, мен түшүндүрдүм, анан ал менден жашообузду сурады, мен жакшымын деп жооп бердим». Исмаил сурады; 'Ал адам сага бир нерсе жөнүндө кабар бердиби?'. Аялы жооп берди; 'Ооба. Ал мага анын саламын айтууну буйруду жана үйүңдүн эшигин кайтарууну буйруду», - деди. Исмаил мындай деди; «Ал менин атам жана сөз болуп жаткан эшик сенсиң. Ал мага сени коргоону буйруду». Ошондо Ибрахим аларды Аллах каалагандай белгилүү бир убакытка калтырды, андан кийин Исмаил жебесин Замзамдын жанындагы дарактын түбүнө койгондо кайтып келди. Аны көргөндө дароо жанына келип, ата баласына, уул атасына кандай мамиле кылса, анан айтты; «Оо, Исмаил, Алла Таала мага буйрук берди». Исмаил мындай деди; «Раббиң эмнени буйруса, ошону кыл». Ибрахим дагы айтты; Мага жардам бересиңби?'. Исмаил мындай деди; 'Ооба мен сага жардам берем'. Ибрахим айтты; «Аллах мага ушул жерге үй курууну буюрду». Ибрахим айланага салыштырмалуу бир топ бийик жерди көрсөттү». Баяндамачы айтты; «Ошол жерден экөө Байтуллахтын пайдубалын көтөрүштү, Исмаил таштарды ташып иштеди, ал эми Ибрахим аларды бириктирип - курду - имарат бийик болгондо, Исмаил ушул таш менен келип, Ибрахимдин үстүнө чыгып алсын деп койду, ал эми Исмаил таштарды берди. «Раббибиз, бизден садакаларды кабыл ал, чындыгында Сен Угуучу жана Билүүчүсүң». Экөө Байтулланы курчап алганга чейин курууну улантышты жана экөө тең дуба окууну улантышты; -"Раббибиз, бизден садакаларды кабыл ал, чындыгында Сен Угуучу жана Билүүчүсүң". -QS. Альбакара 127-.