Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Ani a y’a fɔ ne ye ko [‘Abdullah bin Muhamadu] y’a fɔ an ye [‘Abdural Razzaq] y’a fɔ an ye [Ma’mar] ka bɔ [Ayyub as-Sakhtiyaniy] ani [Katsir bin Katsir bin Al Mutalib binAbi Wada’ah] ɲɔgɔn be ɲɔgɔn dafa ka bɔ [Sayid Rabbali] ‘anuma]; ‘Muso fɔlɔ min ye cɛsirinan don, o ye kira Isma’il ‘Aleyhissalam bamuso ye. A y’o kɛ ka Sara tagamasiɲɛw bɔ yen, o kɔ, Ibrahima Alahisalamu y’ale n’a dencɛ Isma’il minɛ, a bamuso tun b’a sinji la o wagati la, fɔɔ Ibrahima Alaihisalamu y’u fila bɛɛ bila Baitullah gɛrɛfɛ - Kaaba - bugu dɔ kɔnɔ Zamzam Grand the Mouse sanfɛ saan laban na. O wagati la Mɛki dugu la, mɔgɔ si tun tɛ yen ani jii fana tun tɛ yen. Ibrahima y’u fila bila yen ka bɔrɔ sugu dɔ to yen, datumu tun be min kɔnɔ ani bɔrɔ/geriba min tun fanin be jii la. O kɔ, Ibrayima tagara u fila to yen. O la, Muso Isma’il tugura a kɔ k’a fɔ; ‘E Ibrayima, i b’a fɛ ka taga min? Yala -dusukun b’i fɛ- k’an to nin kulu fila nin kɔnɔ, adamaden tɛ yɔrɔ min na, foyi tɛ yɔrɔ min na’. Muso Isma’il tun be to ka segi a ka ɲiningali kan siɲɛ caaman fɔɔ a laban na, Ibrahima ma segi ka filɛ a la. A laban, Isimayɛli bamuso y’a ɲininga ko; ‘Yala Ala lo y’i ci nin bɛɛ kan wa?’. Ibrahima y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn’. Muso Isma’il ko; ‘O tuma na, Ala tɛna an bila’. O kɔ, Isimayɛli bamuso kɔsegira ani Ibrayima tagara n’a ka tagama ye fɔɔ tuma min na a sera kulu dɔ kan ani mɔgɔw tun tɛ se k’a ye tugun, Ibrayima y’a ɲɛɛ sin Kaaba ma ani a ye delili kumaden caaman deli u ye k’a bolo fila kɔrɔta, k’a fɔ ko: ‘Rabbi, -’tiɲɛ na, n’ ye Yoscendants no planed in my devalleyly dɔw bila . so' - fo u ka na - u ka kɛ baarakɛlaw ye minw be waleɲuman lɔn - - QS Ibrahim verse 37. O kɔ, Isimayɛli bamuso y’a daminɛ k’a deen sinji min ani ka jii min ka bɔ geriba kɔnɔ fɔɔ tuma min na jii min tun be geriba kɔnɔ, o banna minɔgɔ y’a minɛ ani a den fana y’o minɛ. O kɔ, a ye Isma’il filɛ denmisɛnnin min tun be sɛgɛsɛgɛra, wala a y’a fɔ sɛbɛrikɛla fɛ ko: ‘Ka yɛlɛma duguma’. O kɔ, Hajar bɔra Isma’il kɔrɔ, a ma se ka muɲu k’a ka cogoya ye. O kama, a tagara Shafaa kulu kan i n’a fɔ kulu min ka surun a la. A lɔra yen k’a ɲɛɛ sin kulu fila cɛma ni jigiya ye ko a bena mɔgɔw ye yen nka a ma mɔgɔ si ye. O la, a jigira ka bɔ Shafaa kulu kan ani a sera kuluwo kɔnɔ tuma min na a y’a ka fani gɛrɛfɛla yɛlɛma k’a baara kɛ kosɔbɛ i n’a fɔ adamaden min be jijalibaw kɛ fɔɔ tuma min na a sera ka tɛmɛ kuluwo kɔnɔ ka se Marwah kulu kan o kɔfɛ a lɔra yen k’a filɛ ni mɔgɔ be yen nka a ma ye. A y’o kɛ siɲɛ wolonfila - Safa ni Marwah kuluw cɛ -. Ibn Abbas Ala ka hɛrɛ kɛ a ye ko; Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘O ye sa’iy ye min ka kan ka kɛ adamadenw fɛ - minw be hiji kɛ - kulu fila cɛ’. A sera Marwah sanfɛ tuma min na, a ye mankan dɔ mɛn, o kɔ, a y’a fɔ a yɛrɛ ye ko: ‘I ka suma’, Hajar kɔrɔ ye ale yɛrɛ ye. O kɔ, a y’a ɲini ka lamɛnni kɛ ani a sera ka kumakan mɛn tugun o kama a ko; ‘I y’i kaan kɔrɔta n’i tun b’a fɛ ka dɛmɛ ɲini’. A y’a sɔrɔ ko o kan ye mɛlɛkɛ dɔ ka kan ye - Jibirili ‘Alaihissalam- min tun be Zamzam gɛrɛfɛ, o kɔ, Jibirili ye jii n’a seenw gosi’ walima a ko; n’a kamanw ye fɔɔ jii ka bɔ ka pɛrɛn. Muso Isma’il y’a daminɛ ka jimarayɔrɔw dilan n’a bolow ye i n’a fɔ nin cogo la, o ye ka ji bɔ k’a don geriba kɔnɔ, k’a sɔrɔ jii be to ka bɔ joona joona a bɔnin kɔ.’ Ibn Abbas Ala ka hɛrɛ kɛ a ye ko; ‹Ala ka hinu Ummu Isma’il - Siti Hajar- karen la . a n’a ye Zamzam to a kelen na’ walima A ko: ‘N’a ma jii lajɛn joona, siga t’a la, Zamzam jii bena kɛ jii jiginin ye’. A laban, a sera ka jii min ani k’a deen sinji di tugun. O kɔ, mɛlɛkɛ y’a fɔ a ye ko: ‘I kana siran k’i bila bari Ala ka soo be yan, nin den n’a facɛ bena min lɔ ani tiɲɛ na, Ala tɛna a ka baaraden tiɲɛ’. O wagati la, Baitullah Kaaba tun lɔnin be dugukolo sanfɛ kosɔbɛ i n’a fɔ kulu fitinin, ni jii nana, a tun bena yɛlɛma ka bɔ kinin fɛ ani numan fɛ. Isma’il bamuso Hajar tora ka ɲɛnamaya kɛ ten fɔɔ ka taga se mɔgɔ dɔw ma minw bɔra Jurhum kabila la walima Jurhum denbaya la ka bɔ Kadaa’ kulu sira kan ka lɔ duguma ka bɔ Mɛki, u ye kɔnɔ dɔ ye min be panna ka munumunu. O pɛrɛnna; ‘Nin kɔnɔnin ka ɲi ka munumunu sabu a be jii munumunu hali k’a sɔrɔ an b’a lɔn tigitigi ko jii tɛ kulu fila nin kɔnɔ. A laban, u ye mɔgɔ kelen wala fila ci minw bolila joona ani a be komi u ye jii sɔrɔ. U kɔsegira ka taga jii sɔrɔli kofɔ ani o kɔ, u nana jii gɛrɛfɛ. A ko: ‘O wagati la, muso Isma’il tun be jii gɛrɛfɛ’. O k’a fɔ a ye ko; ‘Yala i bena a to an ka lɔ ka fara i kan yan wa?’. Muso Isma’il ko; ‘Ɔnhɔn i be se nka i t’a fɛ ka jii sɔrɔ’. O ko; 'Ayiwa'. Ibn Abbas Ala ka hɛrɛ kɛ a ye ko; Nabi sallallahu ko: ‘Isma’il bamuso nisɔndiyara nin koo nin na bari mɔgɔw tun be yen minw tun be sigi n’a ye’. A laban, u sigira yen ani u ye cidenw ci u ka denbayamɔgɔw fɛ k’u weele u ka sigi yen ɲɔgɔn fɛ.’ Tuma min na u ka denbayamɔgɔw tun be ni Hajar ye ani Isma’il tun ye denmisɛn ye, a ye arabukan kalan u fɛ, ani a yɛrɛ kɛra mɔgɔ nafamanba ye ani jinamoriyakɛla ye u cɛma. O kɔ, Ismayili bonyana ka kɛ kanbele ye min koo diyara u ye. U kɔrɔbayara tuma min na, u ye Isimayɛli furu u ka muso dɔ ma ani wagati dɔɔni o kɔ, Isimayɛli bamuso sara. Kɔfɛ, Ibrahima nana Isimayɛli furunin kɔ k’a ɲini k’a lɔn a ye min to yen nka a ma Isimayɛli sɔrɔ. Ibrahima ye Isimayɛli muso ɲininga Isimayɛli koo la. A muso k’a jaabi ko; ‘A tun be yɔrɔ wɛrɛ ka balo ɲini an ye. O kɔ, Ibrayima y’u ka ɲɛnamaya n’u ka koow cogoya ɲininga. Isimayili muso y’a jaabi ko; ‘An ye koo jugu caaman sɔrɔ ani an ka ɲɛnamaya tun ka dɔgɔ ani a tun fanin be tɔɔrɔbaw la’. Isma’il muso tun be ŋunuŋunu ale n’a cɛɛ ka ɲɛnamaya koo la Ibrahima fɛ. Iburahima ko; ‘Kɔfɛ, n’i cɛɛ nana, i ka ne ka foli lase a ma ani k’a fɔ a ye ko a k’a ka soo daa yɛlɛma.’ Isma’il nana tuma min na a ye fɛɛn dɔ mɛn o la a y’a muso ɲininga; ‘Mɔgɔ dɔ nana i fɛ wa?’. A muso k’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn. Ka kɔn o ɲɛ, cɛkɔrɔba dɔ tun be yen i n’a fɔ nin cogoya nin na min nana an fɛ a y’i ɲininga o kɔfɛ n y’a ɲɛfɔ a ye n ɲininga an ka ɲɛnamaya cogoya la o la n y’a ɲɛfɔ ko n be balo sɛgɛsɛgɛri ni tɔɔrɔ kɔnɔ’. Isimayɛli y’a ɲininga ko; ‘Yala o tigi ye cikan dɔ di i ma koo dɔ koo la wa?’. A muso k’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn. A y’a fɔ n’ ye ko n’ k’a ka foli lase i ma ani k’a fɔ i ye ko i k’i ka soo daa yɛlɛma.’ Isimayili ko; ‘Ale ye ne facɛ ye ani tiɲɛ na, a ye yamaruya di ne ma ko n’ k’i furu sa walisa i ka segi i ka denbaya kɔnɔ’. O la, Ismayili y’a muso furu sa. O kɔ, Isimayɛli ye muso wɛrɛ furu tugun ka bɔ jama cɛma, o kɔ, Ibrayima tagara tugun, k’u to yen wagati min na Ala tun b’a fɛ ani o kɔfɛ a segira ka na u kunbɛn, nka a ma Isimayɛli sɔrɔ fɔɔ a labanna ka taga Isimayɛli muso fɛ k’a ɲininga Isimayɛli koo la. A muso k’a jaabi ko; ‘A be bɔra ka balo sɔrɔ . anw kosɔn. O kɔ, Iburahima ka ɲininkari kɛ tuun; ‘Aw be cogo di’. A ye Isimayɛli muso ɲininga u ka ɲɛnamaya n’u ka ɲɛnamaya kɛcogo la. A muso k’a jaabi ko; ‘An be hɛɛrɛ la tuma bɛɛ ani an be se’. Isimayili muso ye Ala tando. Ibrayima y’a ɲininga ko; ‘I be mun lo dumu? '. Isimayili muso y’a jaabi ko; 'Sogo'. Ibrayima y’a ɲininga tugun; ‘I be mun lo min? '. Isimayili muso y’a jaabi ko; 'Jii'. O la, Ibrayima ye delili kɛ ko: ‘E Ala, i k’u barikada u ka sogo n’u ka jii la’. Nabi sallallahu ko: ‘O wagati la, suman tun tɛ Mɛki ani n’a tun be yen, Ibrahima tun bena delili kɛ a kan’. A ko; ‘Ka bɔ Ibrayima ka delili la sogo ni jii koo la, mɔgɔ si ma ŋunuŋunu fɔɔ Mɛka mɔgɔw n’u ye sogo ni jii dɔrɔn lo sɔrɔ’. Ibrahima ko; ‘Ni i cɛɛ nana, i ka ne ka foli lase a ma ani i k’a fɔ a ye ko a k’a ka soo daa barika bonya.’ Isma’il nana tuma min na, a ko: ‘Mɔgɔ dɔ nana i fɛ wa?’. A muso k’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn. Sisan sisan, cɛkɔrɔba dɔ nana an fɛ min ɲɛda tun ka ɲi kosɔbɛ’. A muso tun be Ibrayima kanu kosɔbɛ. A ye n ɲininga i koo la n y'a ɲɛfɔ o kɔfɛ a ye n ɲininga an ka ɲɛnamaya cogoya la n y'a jaabi ko n ka kɛnɛ'.'. Isimayɛli y’a ɲininga ko; ‘Yala o tigi ye cikan dɔ di i ma koo dɔ koo la wa?’. A muso k’a jaabi ko; 'Ɔnhɔn. A y’a fɔ n’ ye ko n’ k’a ka foli lase i ma ani k’a fɔ i ye ko i k’i ka soo daa lafasa.’ Isimayili ko; ‘Ale ye ne facɛ ye ani daa min kofɔra, o ye ele lo ye. A ye ci di ne ma ko n k’i lafasa’. O kɔ, Ibrahima y’u to yen tugun wagati dɔ la i n’a fɔ Ala b’a fɛ cogo min na, o kɔ, a kɔsegira o kɔfɛ tuma min na Isimayɛli y’a ka biɲɛ bila yiri dɔ jukɔrɔ Zamzam gɛrɛfɛ. A y’a ye tuma min na, a sinna ka gwɛrɛ a la k’a kɛ i n’a fɔ facɛ b’a kɛ cogo min na a den fɛ ani dencɛ fɛ a fa fɛ o kɔfɛ a ko; ‘E Isma’il, Ala ye ci di ne ma ni yamaruya ye’. Isimayili ko; ‘I ka Rabb be min ci, i k’o kɛ’. Ibrayima y’a fɔ tugun ko; Yala i bena n dɛmɛ wa?’. Isimayili ko; ‘Ɔnhɔn, ne bena i dɛmɛ’. Iburahima ko; ‘Ala ye yamaruya di n ma ko n ka bon lɔ nin yɔrɔ la’. Ibrahima y’a bolo ɲɛsin yɔrɔ dɔ ma min tun ka jan kosɔbɛ n’a y’a suma n’a lamini ye.’ Lakalibaga ko; ‘Ka bɔ o yɔrɔ la, u fila ye Baitullah ka jusigilanw kɔrɔta, Isimayɛli ye baara kɛ ka kabakuruw ta k’a sɔrɔ Ibrahima y’u fara ɲɔgɔn kan - k’u lɔ - fɔɔ ka taga se wagati min na boon tun ka jan, Isimayɛli nana ni kabakuru nin ye ka sɔrɔ k’a bila Ibrahima ye walisa a ka se ka yɛlɛ a kan k’a sɔrɔ Isimayɛli ye kabakuruw di. O fla bɛɛ tun bɛ baara kɛra k’a to o bɛ delili kɛra; -'An ka Rabb, sɔn -saraka- ma an fɛ, tiɲɛ na, i ye fɛn bɛɛ mɛnbaga ye, fɛn bɛɛ lɔnbaga ye'. U fila tora ka boon lɔ fɔɔ ka taga se Baitullah lamini ma ani u fila bɛɛ tora ka delili kalan; -'An ka Rabb, sɔn -saraka- ma an fɛ tiɲɛ na, i ye fɛn bɛɛ mɛnbaga ye, fɛn bɛɛ lɔnbaga'-. -QS. Alibakara 127-.