Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Ku acï lɛ̈k ɣɛn [‘Abdullah bin Muhammad] acï lɛ̈k ɣook [‘Abdur Razzaq] acï lɛ̈k ɣook [Ma’mar] tënë [Ayyub as-Sakhtiyaniy] ku [Katsir bin Katsir bin Al Muthallib binAbi Wada’ah] ë tök ë tök ë tök ë tök ë tök ë tök ë tök ë [‘Abdullah bin Muɣad] 'anhääm]; 'Tiŋ tueŋ cï thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny.' Acï ye luɔ̈ɔ̈i bï kä cï röt yök ke Sarah nyaai, ku jɔl Ibrahim Alahissalam dɔm ku mɛnhde Ismaïl, man ŋoot ke gɛ̈th në ye thaa kënë, agut cï Ibrahim ‘Alayissalam cï keek tääu kedhie të thiääk ke Baitullah - Kaaba - në ɣön ë tɔ̈ në Zamzam dït nhom në thök de ruön de 2019. Në ye thaa kënë në Mecca acïn raan ë rëër thïn ku acïn pïu. Ibrahim acï keek kaarou tääu thïn ku tɛ̈ɛ̈u ë dhöl ë thɛ̈k ë pïu ë thäät ku thäät/geriba cï thiäŋ në pïu. Go Ibrahim lɔ jäl ke keek kaarou. Go tiŋ Ismaïl ye kuanycök ku lueel; ‘O Ibrahim, ye të yïndë yen wïc ba la thïn? Ye yïn -nɔŋ piɔ̈u- ba ɣok puɔ̈l në ye jɔ̈ɔ̈r kënë yic të cïn raan tɔ̈ thïn ku cïn kë tɔ̈ thïn ëbɛ̈n'. Isma’il ee ŋoot ke dhuk nhom në thiɛ̈cde yic agut cë thökde ke Ibrahim acïï ye nhom dhuɔ̈k ciëën. Në thökde, ke man Ismail acï thiëëc; 'Ye Allah yïn yɔ̈ɔ̈k në käŋ kedhiɛ?'. Go Ibrahim dhuknhom: ‘Ee’. Acï tik cɔl Ismail lueel; 'Ku Allah acïï ɣok bï puɔ̈l'. Ku dhuk man Isma’il ku Ibrahim acï jäl ë cäthde yic agut cï bï ɣet gɔt nhom ku kɔc acïï lëu bïk ye bɛɛr tïŋ, Ibrahim acï Kaaba nhom tääu nhial ku röök tënë keek në wël juëc ke röök ke jat nhial në kecin kedhiɛ, ku lueel: ‘Rabi, -’ee yic, ɣɛn acïn kë cï ɣɛn tääu në gɔt nhom. ɣöt’ - agut cï bïk bɛ̈n - bïk ya kɔc lui ë miɛt ë puɔ̈u - - QS Ibrahim verse 37. Ku jɔl man Isma’il jɔk bï methde dhiëëth ku bï dek në pïu ë pïu yiic agut cï pïu tɔ̈ në geriba yic thök ku jɔl pïu ë geriba thök ku jɔl ya mɛnhde aya. Ku ëcï Isma’il tïŋ mɛnh ë tɔ̈ ke cë thɔ̈ɔ̈r, ka cï lueel në athör yic: ‘Acï thɔ̈ɔ̈r piny’. Ku jɔl Hajar jäl në Isma’il yic ku ka cï bɛ̈n lëu bï tɔ̈cde tïŋ. Go lɔ në kuur ë Shafaa yic ke ye kuur thiääk ke ye. Acï kɔ̈ɔ̈c thïn ku tɛ̈ɛ̈u nhom piny në jɔ̈ɔ̈l yic ke ŋɔ̈ɔ̈th bï kɔc tïŋ thïn ku acïn raan cï tïŋ. Go bɛ̈n piny në kuur cɔl Shafaa yic ku wën cï yen ɣet në jɔ̈ɔ̈r yic ke cë thök ë alɛ̈thke tääu nhial ku luui ë riɛl cït man de raan ë thɔ̈ɔ̈r apɛi agut cï të cen jäl në jɔ̈ɔ̈r yic ku ɣet në gɔt de Marwah yic ku ka cï kɔ̈ɔ̈c ëtënë ke wïc bï tïŋ na nɔŋ raan tɔ̈ thïn ku ka cïn raan cï tïŋ. Yen acï kënë looi arak dhorou - në kaam ë kuur ë Safa ku Marwah -. Ibn Abbas bï Nhialic puɔ̈u miɛt tënë yeen acï lueel; Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: ‘Kënë ee kë lëu bï ya looi në kɔc - ye Hajj looi - në kaam de kuur kaarou’. Nawën tɔ̈ në Marwah nhom, ke piŋ röl, ku lueel ë rot, ‘Biäk’, ku Hajar ee rot lueel. Ku them bï piŋ ku ka cï röl bɛ̈n piŋ ku lueel; 'Yïn acï röldu jat nhial të wïc yïn ba kuɔɔny thiëëc'. Acï bɛ̈n yök ke röl ë tɔ̈ ke ye röl de atuny nhial - Jibril ‘Alaihissalam- ë tɔ̈ thiääk ke Zamzam, ku Jibril acï pïu paw në ye nhom’ ka acï lueel; ku ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. Mrs. Isma'il acï jɔɔk bï pïu tɔ̈ɔ̈u në ye cin cït mɛn de kën, ye cɔl pïu dɔm ku tääu keek në geriba yic, ku pïu ŋot ke bɔ̈ bei apɛi ke cï keek dɔm.' Ibn Abbas bï Nhialic puɔ̈u miɛt tënë yeen acï lueel; Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: 'Bï Nhialic Umm Isma'il - Siti Hajar- karen piɔ̈ɔ̈th käc. a na cï Zamzam puɔ̈l yetök’ ka Acï lueel: ‘Na cïï pïu ë thäät yiic määt yiic, ke pïu ke Zamzam aabï ya pïu ë pïu ë thäät yiic’. Në thökde acï pïu bɛ̈n dek ku gɛ̈m mɛnhde pïu. Ku lueel atuny nhial tënë ye: ‘Duɔ̈në riɔ̈ɔ̈c ba puɔ̈l rin ë tɛ̈n ɣön de Nhialic, bï yïk në mɛnh kënë ku wun ku ee yic, Nhialic acïï aluɔnyde bï riɔ̈ɔ̈k’. Në ye thaa kënë, ke Baitullah Kaaba acï tääu nhial apɛi në piny cït mɛn de kuur thiin koor, ku na bɔ̈ pïu ke pïu abï thɔ̈ɔ̈r në baŋ ciɛɛm ku baŋ ciɛɛm. Mama Ismail, Hajar, acï ŋot ke pïïr këya agut cï akutnhom de kɔc ke Jurhum wala kuat Jurhum bɔ̈ në dhöl de kuur de Kadaa’ yic ku kɔ̈ɔ̈ckë piny ë Mecca wën cï kek diɛt jäl tïŋ ke jäl. Gokë lueel; ‘Kë diɛt kënë adhil jäl rin ye yen pïu jäl cɔk alɔn ŋic ɣok yeen lɔn cïn yen pïu tɔ̈ në jɔ̈ɔ̈r kënë yic. Në thökde ke keek acï raan tök ka rou tuɔɔc bïk kat ku acït kë cïk yök ke pïu. Ku dhukkë ku luelkë lɔn nɔŋ yen pïu ku jɔlkë bɛ̈n në pïu yiic. Acï lueel: ‘Ɣɔn ë thaa kën, ke tiŋ Isma’il ë tɔ̈ thiääk ke pïu’. Gokë lɛ̈k ye; 'Bï ɣok puɔ̈l buk kɔ̈ɔ̈c buk röt mat kek yïn ëtënë?'. Acï tik cɔl Ismail lueel; 'Ee yic yïn alëu ba yök ku yïn acïn yic ba naŋ pïu'. Gokë lueel; 'E yen'. Ibn Abbas bï Nhialic puɔ̈u miɛt tënë yeen acï lueel; Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: 'Mama Isma'il acï puɔ̈u miɛt në kë cï rot looi kënë rin nɔŋ kɔc rɛ̈ɛ̈r ke ye'. Ku thökde acïk rëër thïn ku tuɔɔc kɔc tënë kɔcken bïk ke cɔɔl bïk rëër thïn ëtök.’ Na wën cï kɔcken rëër kek Hajar ku Isma'il ke ye meth, ke ka cï piöc jam thoŋ Arabic tënë keek, ku jɔl ya raan ë tɔ̈ ke ye raan ë tɔ̈ ke nɔŋ kë dït ku ë tɔ̈ ke ye raan ë tɔ̈ në ke yiic. Ku jɔl Isma’il dït ke ye raan ë tɔ̈ ke nhiɛɛr keek. Na wën cï kek dït, ke keek acï Isma’il thiaak kek tiŋ ë ke bɔ̈ thïn ku ka këc thök ë thɛɛr ke man Isma’il acï thou. Në ye mɛn, ke Ibrahim acï bɛ̈n ke Ismail cï thiaak bï kë cï jäl yök ku ka këc Ismail yök. Go Ibrahim tiŋ de Yithmaïl thiëëc në këde Yithmaïl. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; ‘Acï jäl ke wïc pïïr tënë ɣook. Ku thiëc Ibrahim pïïrden ku pïïrden. Go tiŋ Ismail bɛ̈ɛ̈r; 'Ɣok acï kä juëc rac yök ku pïïrda acï thök ku acï thiäŋ në kärɛc dït'. Tiŋ de Ismail acï gɔ̈th në pïïr ë tɔ̈ ke yen ku monyde tënë Ibrahim. Aci Ibrahiim lueel; 'Aköl ciëën, të bïï monydu, ke yïn lɛ̈k muɔ̈ɔ̈thdiɛ̈ ku lɛ̈k ye bï ɣöt thok waar.' Na wën cï Isma’il bɛ̈n ke yök këdäŋ ku thiëc tiŋde; 'Cï raan bɔ̈ tënë yï?'. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Awëi. Në thɛɛr thɛɛr ëke nɔŋ raandït cït man tɔ̈ yen në ye mɛn cë bɛ̈n tënë wuɔɔk ku ka cë thiɛ̈c në yïn ku ɣɛn cë luel ku ka cë ɣɛn thiɛ̈c në pïïrda yic ku ɣɛn cë luel lɔn ye ɣɛn pïïr në dhöl ë dhöl ku dhöl ë tɔŋ’. Ismaïl acï thiëc; 'Cï raan kënë yïn gäm wɛ̈t në këdɛ̈?'. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Awëi. Acï ɣa yɔ̈ɔ̈k ba muɔ̈ɔ̈thde lɛ̈k yïn ku lɛ̈k yïn ba ɣöt thok waar.’ Acï Ismail lueel; 'Ee wun ku ee yic acï ɣa yɔ̈ɔ̈k ba yï puɔ̈k ago yïn dhuk baai'. Go Ithmaïl tiŋde puɔ̈k. Ku jɔl Ibrahim tiŋ dɛ̈t thiaak në kɔc yiic, ku Ibrahim acï bɛ̈n jäl, ku wɛɛn keek në thaar wïc Allah ku wën cï yen bɛ̈n dhuk bï bɛ̈n yök ke keek, ku ka këc Ismaïl yök agut cï thökde acï la tënë tiŋ Isma’il ku thiëëc ye në kë de Isma’il. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Ee lɔ biyic ke wïc pïïr tënë ɣook. Go Ibrahim bɛɛr thiëëc; 'Ye yïn ë tɔ̈ yedi'. Acï tiŋ de Isma’il thiëëc në pïïrden ku pïïrden. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Ɣok aye piath akölriëëc ku ɣok aa lëu'. Tiŋ Ismail acï Nhialic leec. Go Yibraɣim thiëëc; ‘Yeŋö ye cam? '. Go tiŋ Ismail bɛ̈ɛ̈r; 'Miɔ̈c'. Go Ibrahim bɛ̈n thiëëc; ‘Yeŋö ye dek? '. Go tiŋ Ismail bɛ̈ɛ̈r; 'Pïu'. Go Abraɣam röök: ‘O Nhialic, thieei keek në gupken ku pïuken’. Acï Raan cï lɔc ku dɔc lueel: ‘Ɣɔn thɛɛr acïn rap ë Mecca ku na ë tɔ̈, ke Ibrahim acï röök në yeen’. Aye lueel; 'Ku ë röök de Abraɣam në kë de rïŋ ku pïu, acïn raan dɛ̈t ë kɔc ke Mecca cï gɔ̈th të cï kek rïŋ ku pïu ëbɛ̈n yök'. Go Ibrahim lueel; 'Na bɔ̈ monydu, ke yïn lɛ̈k yeen muɔ̈thdiɛ̈ ku lëk ye bï ɣöt thok ril.' Na wën cï Ismail bɛ̈n, ke lueel: 'Cï raan bɔ̈ tënë yïn?'. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Awëi. Ku ëmën acï raandït cï dhiɔp nɔŋ gup path arëët bɛ̈n tënë ɣook'. Tiŋde acï Ibrahim nhiaar. Acï ɣɛn thiëëc në këdu ku ɣɛn cï ye lueel ku thiëc ɣɛn në tän de pïïrda ku ɣɛn cï dhuknhom ke ɣɛn piɛth'.'. Ismaïl acï thiëc; 'Cï raan kënë yïn gäm wɛ̈t në këdɛ̈?'. Go tiŋde bɛ̈ɛ̈r; 'Awëi. Acï ɣa yɔ̈ɔ̈k ba muɔ̈ɔ̈thde lɛ̈k yïn ku lɛ̈k yïn ba ɣöötku gël.’ Acï Ismail lueel; ‘Ee wun ku ɣöt thok ë thiɛ̈c ee yïn. Acï ɣa yɔ̈ɔ̈k ba yïn gël'. Ku jɔl Ibrahim keek puɔ̈l ëyadɛ̈ në thɛɛr kɔ̈k cït tɛ̈ wïc Nhialic ye thïn, ku dhuk ciëën në thɛɛr kɔ̈k yiic ɣɔn cï Isma’il thɔ̈ɔ̈rde tääu në tim thar thiääk ke Zamzam. Na wën tïŋ yen, ke ka cë lɔ tënë yeen ku loi rɔt cït man yenë wun mɛnhde looi ku mɛnhde tënë wun ke yen ëya ke luel; 'O Ismail, Nhialic acï ɣa yɔ̈ɔ̈k në lööŋ'. Acï Ismail lueel; 'Loi kë cï Rabbdu yɔ̈ɔ̈k'. Go Ibrahim lueel ëya; Ye ɣa kony?'. Acï Ismail lueel; 'Ee yic ɣɛn abï yïn kuɔny'. Aci Ibrahiim lueel; 'Allah acï ɣa yɔ̈ɔ̈k ba ɣöt yïk ë tɛ̈ɛ̈n'. Ibrahim acï të bäär apɛi nyuɔɔth të thööŋë yen ke ɣän thiääk kenë yen.' Raan ë gɛ̈t athöör acï lueel; 'Tënë tën wën cï keek kaa rou jat nhial ë jɔ̈k de Baitullah, Ithmail acï luui bï ajer muk ku Ibrahim acï keek tääu ëtök - yïk keek - agut cï wën cï ɣöt dït, Ibrahim acï bɛ̈n kek ajer kënë ku jɔl tääu tënë Ibrahim bï lɔ nhial në ye guɔ̈p ku Ibrahim acï ajer gäm.' Keek kaarou aake luui ke luelkë lɔ̈ŋ; -'Rabbda, gam -ciɛɛŋ- tënë ɣook, ee yic Yïn ee raan ë piŋ käŋ ku ŋic käŋ ëbɛ̈n'. Keek kaa rou aacï ŋoot ë ke yïk agut cï bïk Baitullah gɔ̈lpiny ku keek kaa rou aacï ŋoot ë ke kuen lɔ̈ŋ; -'Rabbda, gam -ciɛɛŋ- tënë ɣook ë yic Yïn ee raan ë piŋ käŋ ku ŋic käŋ ëbɛ̈n'-. -QS. Albäkäräh 127-.