Hadith Representative
Malaikat Jibril yang memancarkan air Zam-zam untuk Hajar dan Ismail
Imam Bukhari : 3113و حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا وَجَعَلَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ أَاللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِذَنْ لَا يُضَيِّعُنَا ثُمَّ رَجَعَتْ فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لَا يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلَاءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَبِّ { إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ حَتَّى بَلَغَ يَشْكُرُونَ } وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ فَوَجَدَتْ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الْأَرْضِ يَلِيهَا فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتْ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَهَبَطَتْ مِنْ الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا ثُمَّ سَعَتْ سَعْيَ الْإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ حَتَّى جَاوَزَتْ الْوَادِيَ ثُمَّ أَتَتْ الْمَرْوَةَ فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَلِكَ سَعْيُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا فَقَالَتْ صَهٍ تُرِيدُ نَفْسَهَا ثُمَّ تَسَمَّعَتْ فَسَمِعَتْ أَيْضًا فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنْ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا وَهُوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنْ الْمَاءِ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لَا تَخَافُوا الضَّيْعَةَ فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ يَبْنِي هَذَا الْغُلَامُ وَأَبُوهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَهْلَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنْ الْأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ فَكَانَتْ كَذَلِكَ حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ فَأَقْبَلُوا قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ وَلَكِنْ لَا حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ وَهِيَ تُحِبُّ الْإِنْسَ فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ وَشَبَّ الْغُلَامُ وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ بَعْدَمَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ فَشَكَتْ إِلَيْهِ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَطَلَّقَهَا وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ فَلَمْ يَجِدْهُ فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ فَسَأَلَهَا عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتْ اللَّحْمُ قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ قَالَ فَهُمَا لَا يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلَّا لَمْ يُوَافِقَاهُ قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلَامَ وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَيْءٍ قَالَتْ نَعَمْ هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلَامَ وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ قَالَ ذَاكِ أَبِي وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلًا لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنْ الْبَيْتِ فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ فَقَامَ عَلَيْهِ وَهُوَ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ فَجَعَلَا يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ وَهُمَا يَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Вӑл мана [Абдулла бин Мухаммад] пире каласа пачӗ [Абдур Раззак] пире [Ма'мар] [Айюб ас-Сахтияний] тата [Кацир бин Кацир бин Аль-Мутхаллиб бин Аби Вада] пӗр-пӗрне тултарса [Саид бин Джубайр] каланӑ [Иб 'Аббалахума]; — Пиҫиххи тӑхӑннӑ пӗрремӗш хӗрарӑм Исмаил Алейхисалам пророкӑн амӑшӗ пулнӑ. Вӑл унпа Саррӑн йӗрӗсене кӑларса пӑрахнӑ, унтан Ибрагим Алейхисалам ӑна тата унӑн ывӑлне Исмаила илсе кайнӑ, унӑн амӑшӗ ӑна ҫав вӑхӑтра кӑкӑр ӗмӗртнӗ-ха, Ибрагим Алейхисалам вӗсене иккӗшне те Байтулла - Кааба - патӗнче, Аслӑ мечӗт вӗҫӗнчи Замзам тӑрринчи пӳртре вырнаҫтарнӑ. Ун чухне Меккӑра никам та пурӑнман, шыв та пулман. Ибрагим вӗсене иккӗшне те унта вырнаҫтарчӗ те финик хунӑ михӗ тата шыв тултарнӑ михӗ/гериба хӑварчӗ. Вара Ибрагим вӗсене иккӗшне те пӑрахса хӑварма кайрӗ. Ҫавӑнпа та Исмаил миссис ун хыҫҫӑн пычӗ те ҫапла каларӗ: — Эй, Ибрагим, ӑҫта каясшӑн эсӗ? Эсир пире ҫак айлӑмра, ҫын та, нимӗн те ҫук ҫӗрте, хӑварма хӑюлӑх ҫитеретӗр-и? Исмаил миссис хӑйӗн ыйтӑвне ҫине-ҫинех ыйтрӗ, юлашкинчен Ибрагим ун ҫине ҫаврӑнса пӑхмарӗ. Юлашкинчен Исмаил амӑшӗ ыйтрӗ; — Ҫакна пурне те тума сире Аллах хушрӗ-и? Ибрагим ҫапла хуравларӗ: «Ҫапла». Исмаил миссис ҫапла каларӗ: — Вара пире Аллах пӑрахмӗ. Унтан Исмаил амӑшӗ таврӑнчӗ те, Ибрагим хӑйӗн ҫулне малалла тӑсрӗ, анчах вӑл пӗр сӑрт ҫине ҫитсен, ҫынсем ӑна урӑх курма пултараймарӗҫ, Ибрагим Кааба еннелле ҫаврӑнчӗ те, икӗ аллине те ҫӗклесе, вӗсемшӗн темиҫе кӗлтуса кӗлтурӗ: «Равви, — чӑнах та, эпӗ хамӑн несӗлсенчен хӑшне-пӗрне Сан патна ҫывӑрма выртнӑ айлӑма вырнаҫтартӑм» - вӗсем пархатарлӑ тарҫӑсем пулччӑр - - QS Ибрагим 37-мӗш сӑвӑ йӗрки. Унтан Исмаил амӑшӗ хӑйӗн ачине кӑкӑр ӗмӗртме тата шывран ӗҫме пуҫларӗ, герибӑри шыв пӗтсен вара унӑн та, унӑн ачи те ӗҫес килет. Унтан вӑл ҫапкаланса ҫӳрекен Исмаил ҫине пӑхрӗ е редакцилле ҫапла каларӗ: «Ҫӗр ҫинче йӑваланать». Вара Хаджар Исмаилран уйрӑлнӑ та унӑн лару-тӑрӑвне курма чӑтайман. Ҫапла вара вӑл Шафаа сӑрчӗ ҫине, хӑйне чи ҫывӑхри ту вырӑнне хурса, кайнӑ. Вӑл унта тӑчӗ те айлӑм еннелле пӑхрӗ, унта ҫынсене курас ӗмӗтпе, анчах никама та курмарӗ. Ҫапла вара вӑл Шафаа сӑрчӗ ҫинчен анчӗ те, айлӑма ҫитсен, тумтир аркине чӗркесе, ҫын пек ҫине тӑрсах ӗҫлерӗ, ҫав вӑхӑтрах вӑл айлӑм урлӑ каҫса Марва сӑрчӗ патне ҫитрӗ, унтан унта кам та пулин пуррипе ҫуккине пӑхса тӑчӗ, анчах никама та курмарӗ. Ҫакна вӑл ҫичӗ хутчен — Сафа тата Марва сӑрчӗсем хушшинче — тунӑ. Ибн Аббас, Аллах унпа кӑмӑллӑ пултӑр, ҫапла каланӑ; С. Марва тӑррине ҫитсен, вӑл пӗр сасӑ илтнӗ, унтан хӑйне хӑй: «Шӑплан», — тенӗ, ҫакна Хаджар хӑйне пӗлтернӗ. Унтан вӑл итлеме хӑтланчӗ те, сасса каллех илтрӗ, ҫавӑнпа вӑл ҫапла каларӗ: — Эсӗ пулӑшу ыйтма шутланӑ пулсан, сассуна хӑпартрӑн. Ҫав сасӑ ангел сасси пулнӑ иккен — Джибрил Алейхиссалам — вӑл Замзам патӗнче пулнӑ, унтан Джибрил шыва кӗлисемпе тапса илчӗ» е вӑл ҫапла каларӗ: ҫуначӗсемпе шыв юхса тухиччен. Исмаил миссис аллисемпе ҫакӑн пек шыв упрамалли вырӑнсем тума пуҫларӗ, шыв пуҫтарса гериба ӑшне ячӗ, ҫав вӑхӑтрах шыв ҫӑтса янӑ хыҫҫӑн хӑвӑрт юхса тухрӗ. Ибн Аббас, Аллах унпа кӑмӑллӑ пултӑр, ҫапла каланӑ; Пророк саллаллаху алейхи васаллам каланӑ: «Аллах Умм Исмаил ҫине каҫартӑр - Сити Хаджар- карен a енчен те вӑл Замзама пӗччен хӑварсан» е Вӑл каланӑ: «Вӑл шыва ҫийӗнчех пуҫтармасан, Замзам шывӗ юхакан шыв пулса тӑрать». Юлашкинчен вӑл каллех шыв ӗҫсе ачине кӑкӑр ӗмӗртме пултарнӑ. Вара ангел ӑна каланӑ: «Эсӗ хӑвна пӑрахса хӑварасран ан хӑра, мӗншӗн тесен кунта Аллах ҫурчӗ пур, ӑна ҫак ачапа унӑн ашшӗ лартӗҫ, чӑнах та, Аллах Хӑйӗн чурине ҫухатмӗ». Ун чухне Байтулла Кааба ҫӗртен ҫӳлерех, пӗчӗк сӑрт пек вырнаҫнӑ, шыв илсен, вӑл сылтӑм тата сулахай енчен ҫӗрсе ларнӑ. Исмаил амӑшӗ, Хаджар, ҫавӑн пек пурӑннӑ, анчах та Джурхум йӑхӗнчен е Джурхум ҫемйинчен пӗр ушкӑн ҫын Кадаа сӑрчӗ ҫинчи ҫул ҫинчен килсе Меккӑран анаталла кайӑк вӗҫсе ҫӳренине курсан чарӑннӑ. Вӗсем кӑшкӑрчӗҫ; — Ку кайӑк ҫаврӑнать пулмалла, мӗншӗн тесен вӑл шыв тавра ҫаврӑнать, эпир ҫак айлӑмра шыв ҫуккине лайӑх пӗлетпӗр пулин те. Юлашкинчен вӗсем пӗр-икӗ ҫынна ячӗҫ, вӗсем хӑвӑрт чупрӗҫ те шыв тупрӗҫ пулас. Вӗсем каялла таврӑнчӗҫ те шыв пурри ҫинчен пӗлтерчӗҫ те шыв патне ҫитрӗҫ. Вӑл ҫапла каларӗ: «Ҫав вӑхӑтра Исмаил миссис шыв патӗнче пулнӑ». Вӗсем ӑна каланӑ; — Эсир пире кунта сирӗнпе пӗрле пулма ирӗк парӑр-и? Исмаил миссис ҫапла каларӗ: — Ҫапла, юрать, анчах санӑн шыв ӗҫме ирӗк ҫук. Вӗсем каланӑ; 'Юрӗ'. Ибн Аббас, Аллах унпа кӑмӑллӑ пултӑр, ҫапла каланӑ; Пророк саллаллаху алейхи васаллам каланӑ: «Исмаил амӑшӗ ҫак пулӑм пирки савӑннӑ, мӗншӗн тесен унпа пӗрле ҫынсем пурӑннӑ». Юлашкинчен вӗсем унта пурӑнма пуҫланӑ та хӑйсен ҫемйисем патне ҫынсем янӑ, вӗсене пӗрле пурӑнма чӗннӗ». Вӗсен ҫемйисем Хаджар патӗнче пурӑннӑ чухне тата Исмаил ҫамрӑк чухне вӑл вӗсенчен арабла калаҫма вӗреннӗ, вӗсен хушшинче чи хаклӑ та асамлӑ ҫын пулса тӑнӑ. Вара Исмаил вӗсемшӗн кӑмӑла каякан ҫамрӑк ҫын пулса ӳснӗ. Ҫитӗнсе ҫитсен, вӗсем Исмаила хӑйсенчен пӗр хӗрарӑма качча панӑ, унтан нумаях та вӑхӑт иртмерӗ, Исмаилӑн амӑшӗ вилнӗ. Каярахпа Ибрагим Исмаил авланнӑ хыҫҫӑн хӑй мӗн хӑварнине пӗлме килнӗ, анчах Исмаила тупайман. Ибрагим Исмаил арӑмӗнчен Исмаил ҫинчен ыйтнӑ. Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: — Вӑл пирӗншӗн ӗҫлесе пурӑннӑ. Унтан Ибрагим вӗсен пурнӑҫӗпе лару-тӑрӑвӗ ҫинчен ыйтса пӗлчӗ. Исмаил арӑмӗ хуравларӗ; — Эпир нумай усал-тӗсел тӳссе куртӑмӑр, пирӗн пурнӑҫ ансӑр та пысӑк асаппа тулнӑ. Исмаил арӑмӗ хӑй упӑшкипе мӗнле пурӑнни ҫинчен Ибрагима ӳпкелешнӗ. Ибрагим каларӗ; — Кайран, упӑшку килсен, манӑн саламсене ҫитер, пÿрчӗн алӑкне улӑштарма хуш. Исмаил килсен темскер туйрӗ те арӑмӗнчен ыйтрӗ; — Сирӗн пата кам та пулин килчӗ-и? Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: 'Çапла. Маларах пирӗн пата ҫакӑн пек лару-тӑрура ҫакӑн пек старик пычӗ те сирӗн ҫинчен ыйтрӗ, эпӗ ӑна ӑнлантарса патӑм, вӑл манран хамӑр пурнӑҫри лару-тӑру ҫинчен ыйтрӗ, эпӗ вара хам ывӑнса асапланса пурӑнни ҫинчен ӑнлантарса патӑм». — ыйтрӗ Исмаил; — Ҫав ҫын сана мӗн ҫинчен те пулин пӗлтерчӗ-и? Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: 'Çапла. Вӑл мана хӑйӗн саламне пӗлтерме хушрӗ, ҫуртӑн алӑкне улӑштарма хушрӗ. Исмаил каланӑ; — Вӑл манӑн атте, чӑнах та, вӑл мана санпа уйрӑлма хушрӗ, ҫапла вара эсӗ хӑвӑн ҫемйӳ патне таврӑнатӑн. Çапла вара Исмаил хӑйӗн арӑмӗпе уйрӑлнӑ. Унтан Исмаил халӑх хушшинчен тепӗр хӗрарӑма качча илнӗ, унтан Ибрагим каллех тухса кайнӑ, вӗсене Аллах хушнӑ вӑхӑтра хӑварнӑ, унтан вӗсемпе тӗл пулма таврӑннӑ, анчах вӑл Исмаилие тупайман, юлашкинчен вӑл Исмаил арӑмӗ патне кайнӑ та унран Исмаил ҫинчен ыйтнӑ. Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: — Вӑл ӗҫлесе пурӑнать пирӗншӗн. Унтан Ибрагим каллех ыйтрӗ; — Эсир мӗнле пурӑнатӑр? Вӑл Исмаил арӑмӗнчен вӗсен пурнӑҫӗпе пурнӑҫ условийӗсем ҫинчен ыйтса пӗлнӗ. Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: — Эпир яланах лайӑх та ҫителӗклӗ. Исмаил арӑмӗ Аллаха мухтанӑ. — ыйтрӗ Ибрагим; — Мӗн ҫиетӗн? '. Исмаил арӑмӗ хуравларӗ; 'Аш'. — тепӗр хут ыйтрӗ Ибрагим; — Мӗн ӗҫетӗн? '. Исмаил арӑмӗ хуравларӗ; 'Шыв'. Ҫавӑнпа та Авраам кӗлтунӑ: «Эй, Аллах, вӗсене ӳт-пӳпе шывра пилле». Пророк саллаллаху алейхи васаллам каланӑ: «Ун чухне Меккӑра тырӑ пулман, пулнӑ пулсан, Ибрагим уншӑн кӗлтунӑ пулӗччӗ». Вӑл калать; — Авраам аш-какайпа шыв пирки кӗлтунӑ тӑрӑх, Мекка ҫыннисемсӗр пуҫне никам та аш-какайпа шыв ҫеҫ илни ҫинчен ӳпкелешмен. Ибрагим вара ҫапла каларӗ: — Упӑшку килсен, ман саламсене ун патне ҫитер, пÿрчӗн алӑкне ҫирӗплетме хуш. Исмаил килсен: «Сирӗн пата кам та пулин килчӗ-и?» — тенӗ. Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: 'Çапла. Халь кӑна пирӗн пата питӗ лайӑх сӑн-сӑпатлӑ старик пырса кӗчӗ. Арӑмӗ Ибрагима ытараймасӑр пӑхнӑ. Вӑл манран сан ҫинчен ыйтрӗ, эпӗ ӑна ӑнлантарса патӑм, унтан вӑл манран пирӗн пурнӑҫ мӗнле пулни ҫинчен ыйтрӗ, эпӗ вара: «Эпӗ лайӑх», — терӗм. — ыйтрӗ Исмаил; — Ҫав ҫын сана мӗн ҫинчен те пулин пӗлтерчӗ-и? Арӑмӗ ҫапла хуравларӗ: 'Çапла. Вӑл мана хӑйӗн саламне пӗлтерме хушрӗ, хӑвӑн ҫуртӑн алӑкӗсене хӳтӗлеме хушрӗ. Исмаил каланӑ; — Вӑл манӑн атте, ҫав алӑк вара — эсӗ. Вӑл мана сана хӳтӗлеме хушрӗ». Унтан Ибрагим вӗсене каллех, Аллах хушнӑ пек, пӗр вӑхӑтлӑха хӑварнӑ, унтан, Исмаил хӑйӗн ҫӗмренне Замзам патӗнчи йывӑҫ айне хунӑ чухне, каялла таврӑннӑ. Ӑна курсан, вӑл ҫавӑнтах ун патне пычӗ те хӑйӗн ачипе ашшӗ пек, ывӑлӗ ашшӗпе мӗнле тыткаланине пӑхнӑ пек пулчӗ, унтан вӑл ҫапла каларӗ: «Эй, Исмаил, Аллах мана хушрӗ». Исмаил каланӑ; — Хӑвӑн раввин мӗн хушнине ту. Ибрагим каллех каларӗ; Эсӗ мана пулӑшӑн-и? Исмаил каланӑ; — Ҫапла, эпӗ сана пулӑшӑп. Ибрагим каларӗ; — Аллах мана ҫак вырӑнта ҫурт лартма хушрӗ. Ибрагим тавралӑхпа танлаштарсан чылай ҫӳллӗ вырӑна кӑтартрӗ. Калавҫӑ ҫапла каларӗ: — Ҫав вырӑнтан вӗсем иккӗшӗ те Байтулла никӗсне ҫӗклерӗҫ, Исмаил чулсене йӑтма ӗҫлерӗ, Ибрагим вара вӗсене пӗрлештерчӗ, ҫурт ҫӳллӗ пулсан, Исмаил ҫак чулпа килчӗ те ӑна Ибрагим валли лартрӗ, вӑл ун ҫине хӑпарма пултарнӑ, Исмаил вара чулсем панӑ. Иккӗшӗ те кӗлӗ каланӑ май ӗҫлерӗҫ; -'Пирӗн раввин, пирӗнтен -ырӑлӑх- йышӑн, чӑнах та, Эсӗ пурне те илтекен тата пурне те пӗлекен». Вӗсем иккӗшӗ те Байтуллана хупӑрласа иличченех ҫурт-йӗр лартрӗҫ те иккӗшӗ те кӗлӗсем вулама пӑрахмарӗҫ; -'Пирӗн Рабб, пирӗнтен -ырӑлӑх- йышӑн, чӑнах та, Эсӗ пурне те илтекен тата пурне те пӗлекен'-. -QS. Албакара 127-.