Hadith Representative
Air Zam-zam penuh berkah dan mengenyangkan
Imam Muslim : 4520حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَرَجْنَا مِنْ قَوْمِنَا غِفَارٍ وَكَانُوا يُحِلُّونَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَأَخِي أُنَيْسٌ وَأُمُّنَا فَنَزَلْنَا عَلَى خَالٍ لَنَا فَأَكْرَمَنَا خَالُنَا وَأَحْسَنَ إِلَيْنَا فَحَسَدَنَا قَوْمُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ إِذَا خَرَجْتَ عَنْ أَهْلِكَ خَالَفَ إِلَيْهِمْ أُنَيْسٌ فَجَاءَ خَالُنَا فَنَثَا عَلَيْنَا الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقُلْتُ أَمَّا مَا مَضَى مِنْ مَعْرُوفِكَ فَقَدْ كَدَّرْتَهُ وَلَا جِمَاعَ لَكَ فِيمَا بَعْدُ فَقَرَّبْنَا صِرْمَتَنَا فَاحْتَمَلْنَا عَلَيْهَا وَتَغَطَّى خَالُنَا ثَوْبَهُ فَجَعَلَ يَبْكِي فَانْطَلَقْنَا حَتَّى نَزَلْنَا بِحَضْرَةِ مَكَّةَ فَنَافَرَ أُنَيْسٌ عَنْ صِرْمَتِنَا وَعَنْ مِثْلِهَا فَأَتَيَا الْكَاهِنَ فَخَيَّرَ أُنَيْسًا فَأَتَانَا أُنَيْسٌ بِصِرْمَتِنَا وَمِثْلِهَا مَعَهَا قَالَ وَقَدْ صَلَّيْتُ يَا ابْنَ أَخِي قَبْلَ أَنْ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَلَاثِ سِنِينَ قُلْتُ لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ قُلْتُ فَأَيْنَ تَوَجَّهُ قَالَ أَتَوَجَّهُ حَيْثُ يُوَجِّهُنِي رَبِّي أُصَلِّي عِشَاءً حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ أُلْقِيتُ كَأَنِّي خِفَاءٌ حَتَّى تَعْلُوَنِي الشَّمْسُ فَقَالَ أُنَيْسٌ إِنَّ لِي حَاجَةً بِمَكَّةَ فَاكْفِنِي فَانْطَلَقَ أُنَيْسٌ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ فَرَاثَ عَلَيَّ ثُمَّ جَاءَ فَقُلْتُ مَا صَنَعْتَ قَالَ لَقِيتُ رَجُلًا بِمَكَّةَ عَلَى دِينِكَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ قُلْتُ فَمَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ يَقُولُونَ شَاعِرٌ كَاهِنٌ سَاحِرٌ وَكَانَ أُنَيْسٌ أَحَدَ الشُّعَرَاءِ قَالَ أُنَيْسٌ لَقَدْ سَمِعْتُ قَوْلَ الْكَهَنَةِ فَمَا هُوَ بِقَوْلِهِمْ وَلَقَدْ وَضَعْتُ قَوْلَهُ عَلَى أَقْرَاءِ الشِّعْرِ فَمَا يَلْتَئِمُ عَلَى لِسَانِ أَحَدٍ بَعْدِي أَنَّهُ شِعْرٌ وَاللَّهِ إِنَّهُ لَصَادِقٌ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ قَالَ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ قَالَ فَأَتَيْتُ مَكَّةَ فَتَضَعَّفْتُ رَجُلًا مِنْهُمْ فَقُلْتُ أَيْنَ هَذَا الَّذِي تَدْعُونَهُ الصَّابِئَ فَأَشَارَ إِلَيَّ فَقَالَ الصَّابِئَ فَمَالَ عَلَيَّ أَهْلُ الْوَادِي بِكُلٍّ مَدَرَةٍ وَعَظْمٍ حَتَّى خَرَرْتُ مَغْشِيًّا عَلَيَّ قَالَ فَارْتَفَعْتُ حِينَ ارْتَفَعْتُ كَأَنِّي نُصُبٌ أَحْمَرُ قَالَ فَأَتَيْتُ زَمْزَمَ فَغَسَلْتُ عَنِّي الدِّمَاءَ وَشَرِبْتُ مِنْ مَائِهَا وَلَقَدْ لَبِثْتُ يَا ابْنَ أَخِي ثَلَاثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلَّا مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا وَجَدْتُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ فَبَيْنَا أَهْلِ مَكَّةَ فِي لَيْلَةٍ قَمْرَاءَ إِضْحِيَانَ إِذْ ضُرِبَ عَلَى أَسْمِخَتِهِمْ فَمَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ أَحَدٌ وَامْرَأَتَيْنِ مِنْهُمْ تَدْعُوَانِ إِسَافًا وَنَائِلَةَ قَالَ فَأَتَتَا عَلَيَّ فِي طَوَافِهِمَا فَقُلْتُ أَنْكِحَا أَحَدَهُمَا الْأُخْرَى قَالَ فَمَا تَنَاهَتَا عَنْ قَوْلِهِمَا قَالَ فَأَتَتَا عَلَيَّ فَقُلْتُ هَنٌ مِثْلُ الْخَشَبَةِ غَيْرَ أَنِّي لَا أَكْنِي فَانْطَلَقَتَا تُوَلْوِلَانِ وَتَقُولَانِ لَوْ كَانَ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ أَنْفَارِنَا قَالَ فَاسْتَقْبَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَهُمَا هَابِطَانِ قَالَ مَا لَكُمَا قَالَتَا الصَّابِئُ بَيْنَ الْكَعْبَةِ وَأَسْتَارِهَا قَالَ مَا قَالَ لَكُمَا قَالَتَا إِنَّهُ قَالَ لَنَا كَلِمَةً تَمْلَأُ الْفَمَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى اسْتَلَمَ الْحَجَرَ وَطَافَ بِالْبَيْتِ هُوَ وَصَاحِبُهُ ثُمَّ صَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ قَالَ أَبُو ذَرٍّ فَكُنْتُ أَنَا أَوَّلَ مَنْ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ وَعَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ مِنْ غِفَارٍ قَالَ فَأَهْوَى بِيَدِهِ فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي كَرِهَ أَنْ انْتَمَيْتُ إِلَى غِفَارٍ فَذَهَبْتُ آخُذُ بِيَدِهِ فَقَدَعَنِي صَاحِبُهُ وَكَانَ أَعْلَمَ بِهِ مِنِّي ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ مَتَى كُنْتَ هَاهُنَا قَالَ قُلْتُ قَدْ كُنْتُ هَاهُنَا مُنْذُ ثَلَاثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ قَالَ فَمَنْ كَانَ يُطْعِمُكَ قَالَ قُلْتُ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلَّا مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا أَجِدُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ إِنَّهَا مُبَارَكَةٌ إِنَّهَا طَعَامُ طُعْمٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِي طَعَامِهِ اللَّيْلَةَ فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُمَا فَفَتَحَ أَبُو بَكْرٍ بَابًا فَجَعَلَ يَقْبِضُ لَنَا مِنْ زَبِيبِ الطَّائِفِ وَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ طَعَامٍ أَكَلْتُهُ بِهَا ثُمَّ غَبَرْتُ مَا غَبَرْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ وُجِّهَتْ لِي أَرْضٌ ذَاتُ نَخْلٍ لَا أُرَاهَا إِلَّا يَثْرِبَ فَهَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي قَوْمَكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَنْفَعَهُمْ بِكَ وَيَأْجُرَكَ فِيهِمْ فَأَتَيْتُ أُنَيْسًا فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ صَنَعْتُ أَنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ قَالَ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكَ فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ فَأَتَيْنَا أُمَّنَا فَقَالَتْ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكُمَا فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ فَاحْتَمَلْنَا حَتَّى أَتَيْنَا قَوْمَنَا غِفَارًا فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ وَكَانَ يَؤُمُّهُمْ أَيْمَاءُ بْنُ رَحَضَةَ الْغِفَارِيُّ وَكَانَ سَيِّدَهُمْ وَقَالَ نِصْفُهُمْ إِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ أَسْلَمْنَا فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ الْبَاقِي وَجَاءَتْ أَسْلَمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِخْوَتُنَا نُسْلِمُ عَلَى الَّذِي أَسْلَمُوا عَلَيْهِ فَأَسْلَمُوا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ قَالَ نَعَمْ وَكُنْ عَلَى حَذَرٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَإِنَّهُمْ قَدْ شَنِفُوا لَهُ وَتَجَهَّمُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ يَا ابْنَ أَخِي صَلَّيْتُ سَنَتَيْنِ قَبْلَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ فَأَيْنَ كُنْتَ تَوَجَّهُ قَالَ حَيْثُ وَجَّهَنِيَ اللَّهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَتَنَافَرَا إِلَى رَجُلٍ مِنْ الْكُهَّانِ قَالَ فَلَمْ يَزَلْ أَخِي أُنَيْسٌ يَمْدَحُهُ حَتَّى غَلَبَهُ قَالَ فَأَخَذْنَا صِرْمَتَهُ فَضَمَمْنَاهَا إِلَى صِرْمَتِنَا وَقَالَ أَيْضًا فِي حَدِيثِهِ قَالَ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَإِنِّي لَأَوَّلُ النَّاسِ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ قُلْتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَعَلَيْكَ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ وَفِي حَدِيثِهِ أَيْضًا فَقَالَ مُنْذُ كَمْ أَنْتَ هَاهُنَا قَالَ قُلْتُ مُنْذُ خَمْسَ عَشَرَةَ وَفِيهِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَتْحِفْنِي بِضِيَافَتِهِ اللَّيْلَةَ
A y’a fɔ an ye [Hadabu bin Khalidi Al Azdi]; A y’a fɔ an ye [Sulayiman bin Al Mugira]; A kɛnin kɔ ka rapɔɔri di an ma [Humaid bin Hilali] ka bɔ [Abdulla bin Ash Shamit] fɛ, a ko; [Abu Dzar] y’a fɔ loon dɔ la ko; ‘Kabi wagatijan, an bɔra an ka kabila la, o min ye Ghifar kabila ye. Tuma caaman na, u tun be kalo haram kɛ sariyabali ye, fɔɔ ne ni n’ balimacɛ Unais ani n’ bamuso bɔra an ka kabila la. O kɔ, an tora an bamuso balimacɛ -uncle- ka soo. An bamuso balimacɛw - n’an belencɛw - tun b’an bonya kosɔbɛ ani u tun b’an minɛ ka ɲɛ, nka a laban na, an bamuso balimacɛ kabilaw y’an koniya. O k’a fɔ an bamuso balemacɛ ye ko; ‘N’i tɛ soo, Unais be to ka kɛlɛ kɛ n’i ka denbayamɔgɔw ye’. An bamuso balimacɛ nana, a ka kabila ka min fɔ, a y’o fɔ an ye, o la, an ye sɔsɔli kɛ; ‘Tiɲɛn na, ɲumanya min kɛra an ye nin wagati bɛɛ la, n’a y’o nɔgɔ. O, o le kosɔn, kabini sisan, a ka fisa n’an ka taga an ka siraw fɛ dɔrɔn’. O kɔ, an y’a daminɛ ka minanw labɛn an ka taga kama, k’a sɔrɔ an bamuso balimacɛ tun be nisɔngoyanin lo ani a tun b’a ɲɛda jɔɔsira n’a ka duloki ye k’a to a be kasira. An labanna ka bɔ an bamuso balimacɛ ka soo fɔɔ ka taga se Mɛki gɛrɛfɛ. Loon dɔ, bɛnbaliya donna an ni Unais cɛ. O kɔ, ale n’an bamuso tagara jinamoriyakɛla dɔ fɛ. A y’a sɔrɔ ko sɛgɛsɛgɛrikɛla ye Unais tando. A ma mɛɛn, Unais n’an bamuso kɔsegira ka na n’an ye. Abu Darr ko; ‘E n balimacɛ dencɛ, i b’a lɔn ko n tun be delili kɛra kabi saan saba sanni n ka kira sallallaahu ‘alaihi wasallam’ kunbɛn. Ne -Abidula bin Asi-Samiti- y’a ɲininga; ‘Balencɛ be jɔn lo deli? ’ Abu Dharr y’a jaabi ko; ‘N be Ala deli’. O kɔ, ne - Abdullah bin Asi-Samiti - y’a ɲininga tugun; ‘N’o lo, o tuma na, n’a be delili kɛra, a be ɲɛsin fan juman lo ma? ’ Abu Dharr y’a jaabi ko; ‘N’ be n’ ɲɛɛ sin Ala Subhanahu wa Ta’ala ka sira ma n’ be delili kɛra. N’ yɛrɛ tun be Isha delili kɛ fɔɔ ka taga se suu laban ma. O kɔ, n’ lara fɔɔ tile ye n’ minɛ’. Unais ko ne ma; ‘N b’a fɛ ka don Mɛki dugu kɔnɔ. O ra, a to ne ye taga’. O kɔ, Unayisi bɔra ka taga fɔɔ ka taga se Mɛki dugu la. A ma segi ka na ne fɛ wagatijan kɔnɔ. N kɔseginin kɔ ka bɔ Maka dugu kɔnɔ, n y’a ɲininga ko; ‘I ye mun lo kɛ yen, Unais? ’ Unais y’a jaabi ko; ‘Ne ye cɛɛ dɔ kunbɛn Makka dugu kɔnɔ min ka diinan be n’i ye, e Abu Dzar. O kɔfɛ, a y’a fɔ fana ko Ala Subhanahu wa Ta’ala’ lo y’ale ci. Ne k’a ɲininka ko; ‘Hee Unais, mɔgɔw be mun lo miiri a koo la? ’ Unais y’a jaabi ko; ‘Mɔgɔw b’a fɔ ko a tun ye poyikɛla ye, jinamoriyakɛla ani jinamoriyakɛla’. O wagati la, Unais yɛrɛ ye poyikɛla ye. Unais ko; ‘Ne ye jinamoriyakow ni jinamoriyakow mɛn, nka u tɛ i n’a fɔ o mɔgɔw be min fɔ. Ani ne yɛrɛ y’a ɲini k’a ka kumaw ni poyikɛla tɔgɔtigiw ka baaraw kɛ kelen ye. Nka, o bɛɛ n’a ta, a ye min fɔ, o tun tɛ poyi ye, ne ka miiriya la wo, mɔgɔ wɛrɛw ka miiriya la. Ala ye tiɲɛ ye, mɔgɔw be min fɔ, o ye tiɲɛ ye, olu lo ye ngalon tigɛ’. O kɔ, Abu Dzar ko; ‘I ye mɔgɔ min kofɔ, a to n’ ka taga bɔ a ye! ’ O kɔ, n’ tagara Mɛki. Sira kan, n ye Maka duguden dɔ kunbɛn, n y’a ɲininga ko; ‘Mɔgɔ min yɛlɛmana ka don diinan na - Ash-Shabi -, o tigi be min? ’ N ye mɔgɔ min ɲininga ka kɔn, o y’a bolo ɲɛsin n ma, k’a fɔ; ‘Ele lonan, i bɛ mun le fɔra? Buguri Shabi wa? ’ O kɔ, o cɛɛ ye bɔgɔ ni kolow fili n’ na fɔɔ n’ benna ani n’ kirinna. Abu Darr ko; ‘Wagati dɔ o kɔ, n’ . ɔnhɔn, aw ye wuli ka wuli i n’a fɔ yiri wuleman. O kɔ, n’ tagara Zamzam kɔlɔn na ka joli min bɔ joli la, n’ y’o saniya n’ ye bɔgɔ ni kolow fili. O kɔ, n’ ye zam-zam jii min. A lɔn, n balimacɛ dencɛ, ko ne ye tile bisaba kɛ yen, suu ni tile, dumuni foyi tɛ yen fɔɔ zam-zam ji. OIeh, o la, a ma bari an na k’a ye ko o wagati la, n’ farikolo tun be fa ani n’ kɔnɔ tun be fa dɔɔni k’a sɔrɔ kongo tun tɛ n’ na. Abu Darr ko; ‘Kalo dafanin dɔ sufɛ, Mɛki dugu tun be komi a lakolon lo ani mɔgɔ si tun tɛ tawaf kɛra Kaaba lamini na, muso fila dɔrɔn lo tun be delili kɛra Isaf ni Naila ka boliw ye. Muso fila nunu gwɛrɛla n na tawaf wagati la n ko; ‘Aw ka boli fila nunu dɔ furu dɔrɔn aw fila bɛɛ ye! ’ A y’a sɔrɔ u fila bɛɛ diminin lo ani u nana ne fan fɛ. O kɔ, ne k’a fɔ o fla bɛɛ ye tuun; ‘Yala nin boliw ma dilan ni yiri dɔrɔn ye ani ne mako yɛrɛ t’a la k’a tɔgɔ lɔn wa’. A laban, muso fila nunu sinna ka taga k’a fɔ ko; ‘Ni an ɲɔgɔnna mɔgɔ dɔw tun be yan gɛrɛfɛ, siga t’a la, an tun bena dɛmɛ ɲini walisa ka kalan dɔ di o cɛɛ ma’. Abu Darr ko; A ma mɛɛn, Rasulullah ani Abu Bakri minw tun sera o yɔrɔ la sisan, olu bolila ka don muso fila nunu na. Rasulullah ye muso fila nunu ɲininga ko: ‘Mun lo be aw fila la? ’ Muso fila nunu y’a jaabi ko; ‘Mɔgɔ dɔ be yen min yɛlɛmana ka kɛ diinɛ ye -Ash-Shabi’- min lɔnin be Kaaba n’a ka rido cɛ’. O kɔ, Rasulullah y’a ɲininga ko: ‘A ye mun lo fɔ aw fila ye? ’ U fila bɛɛ y’a jaabi ko; ‘Cɛɛ ye kuma jugu fɔ an ye kosɔbɛ’. O kɔ, Kira nana, a sinna ka Kabakuru Fiman mugan. O kɔ, a ye tawaf kɛ ka delili kɛ ni Abu Bakri ye. Lalili kɔ, Abu Dzar nana Ala ka ciden fɛ k’a fɔ ko; 'Asalamu 'Alaikum O Rasulullah'. Rasulullah ka foli jaabi ko: ‘Wa ‘Alaika wa Rahmatullah’. Abu Darr ko; ‘Ne lo tun ye mɔgɔ fɔlɔ ye k’a fo ni silamɛya foli ye’. O kɔ, Ala ka ciden y’a ɲininga ko: ‘E ye jɔn ye, n balimacɛ? ’ Abu Dharr y’a jaabi ko; ‘Ne bɔra Ghifar kabila la, Ala ka ciden’. O kɔ, Rasulullah ye n’ bolo minɛ. O kɔ, a y’a bolokunnandenw bila a teen na. Ne k’a fɔ ne yɛrɛ kɔnɔ ko; ‘N’a sɔrɔ o t’a diya a ye sabu n bɔra Ghifar kabila la’. O kɔ, n tun b’a fɛ k’a bolo minɛ, nka Abu Bakri ye n bali. Tiɲɛ na, a be Ala ka ciden lɔn ka tɛmɛ ne yɛrɛ kan. O kɔ, Ala ka ciden y’a kuun kɔrɔta ka n ɲininga ko: ‘Kabini tuma jumɛn i be nin yɔrɔ la, n balimacɛ? ’ Ne y’a jaabi ko; ‘Ne be yan tile bisaba ye nin ye, Ala ka ciden’. Rasulullah y’a ɲininga tugun ko: ‘Jɔn lo b’aw balo? ’ Ne y’a jaabi ko; ‘Dumuni tɛ ne fɛ fɔɔ Zamzam jii. OIeh, o kosɔn, n’ be n’ fari fasa ani n’ kɔnɔ be fasa dɔɔni ani kongo tɛ n’ minɛ’. Nabi ko: ‘Zam-zam jii fanin be dugawuw la tiɲɛn na ani poroteyini ka ca a la ka tɛmɛ dumuni gwansanw kan’. O kɔfɛ Abu Bakri ko; ‘E Ala ka ciden, a to n ka dumuni di a ma bi sufɛ’. O kɔ, Rasulullah ni Abu Bakr bɔra ka taga u ka soo ani ne fana tagara n’u ye. Abu Bakr y’a ka soo dayɛlɛ ani a sinna ka Thaif diwɛn sɔrɔ an ye. O lo tun ye dumuni fɔlɔ ye n’ ye min dumu. O kɔ, n ye Abu Bakar ɲininga ko a ka taga so, n tagara sin ka taga Ala ka ciden fɛ. A ko: ‘Tiɲɛ na, jamana dɔ yirala ne la min be ni dati yiri caaman ye, o ye Yatirib - Madina - ye. Hi Abu Dzar, i be sɔn ka ne ka kalanw lase i ka mɔgɔw ma wa? Ala k'i ka jama nafa i ka jijaliw fɛ ani k'i sara i ka cikan laseli la jama ma . a o’. O kɔ, Abu Dzar nana Unayisi. O kɔ, Unaisi k’a ɲininka; ‘I ye mun le kɛ yen, e Abu Dharr? ’ Abu Dharr y’a jaabi ko; ‘N’ ye silamɛya don ani n’ lanin b’a la ko Muhamadu O Unais ka kalanw be yen’. Unais ko; ‘Tiɲɛn na, n’ fana t’o diinan ka kalanw kɔniya. Ani k’a lɔn ko tiɲɛ na, ne donna silamɛya la, ne lara Ala la’. O kɔ, an tagara an bamuso fɛ. O kɔ, a ko; ‘I ka diinan ka di n’ ye kosɔbɛ. O la, ne fana b’a fɛ ka silamɛya don ka la Ala la’. O kɔ, an kɔsegira an ka kabilaw ka dugu la, o min ye Ghifar kabilaw ye. O yɔrɔ la, an ye silamɛya cikan lase an ka kabila mɔgɔw ma fɔɔ u tilancɛ donna silamɛya la. O ka ɲɛmɔgɔ ye Ayima bin Rahada Al Gifari ye. O wagati ra, Ghifar kabila tilancɛ ko; 'Ni Rasulullah sera Madina, o tuma na, an bena silamɛya don'. Tuma min na cira sera Madina, u tilancɛ labanna ka silamɛya don. O kɔ, a ma mɛɛn, Aslam kabila ye silamɛya don, k’a fɔ ko; ‘E Ala ka ciden, an balima minw bɔra Gifar kabila la, olu donna silamɛya la. O la, an fana b’a fɛ ka silamɛya don’. O kuma mɛnni kɔ, Rasulullah ko: ‘Ala ka yafa Ghifar kabila ma, ka lafiya ni hɛɛrɛ di Aslam kabila ma’. A y’a fɔ an ye [Ishaki bin Ibrahima Al Hanzali]; A y’an lalɔnniya [Nadhr bin Sumayili]; A y’a fɔ an ye [Sulayiman bin Al Mugira]; A y’a fɔ an ye [Humaid bin Hilal] ka tɛmɛ nin sira fɛ nka farali dɔ be yen a ka kuma kɔ; ‘I ye mɔgɔ min kofɔ, a to n’ ka taga bɔ a ye! ’ Unais y’a jaabi ko; ‘Aw ka taga ɲɛfɛ, nka aw k’aw yɛrɛ kɔlɔsi Maka mɔgɔw la, bari u be o tigi juguya, u b’a kɔniya’. A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Al Mutsanna Al Anbari]; A y’a fɔ n ye [Ibnu Abu Adi] ko; A y’a fɔ an ye [Ibnu Aun] ka bɔ [Humaid bin Hilal] ka bɔ [Abdulla bin Ash Shamit] fɛ a ko; [Abu Dharr] ko; E n balimacɛ dencɛ, n ye delili kɛ kabi saan fila sanni kira ka ci. Unais ko; ‘O la, i ɲɛɛ be min na n’i be delili kɛra? Abu Dzar y’a jaabi ko; Ala b’a fɛ cogo min na’. -o kɔ, lakalibaga b’a ka hadisi lakali ka kɛɲɛ ni Suleman bin Al Mughirah ka hadisi ye. Hadisi kɔnɔ, a fɔra fana ko; ‘O kɔ, u fila ye sɛgɛsɛgɛrikɛla dɔ kunbɛn, ka mɔgɔ min tun be Mɛki, o tigi ɲininga. Nka, Unais tun be to ka o tigi ka fanga tando fɔɔ ka taga se sɛgɛsɛgɛrikɛla ka miiriya ma. Unais ko; fɔɔ an y'a ka ɲɔgɔmɛw minɛ k'u fara an ka ɲɔgɔmɛw kan. Hadisi kɔnɔ, a fɔra ko; o kɔ, kira nana Tawaf kɛ Kaaba la o kɔfɛ a ye delili kɛ Ibrahima ka maqam kɔfɛ. Abu Darr ko; N’ fana y’a kunbɛn ko n’ y’a fo. Ne le tun ye mɔgɔ fɔlɔ ye min y’a fo ni kuma nunu ye; Assalaamu 'Alaika O Rasulullah'. A y’a jaabi ko: ‘Wa Alaikas Salam, e ye jɔn lo ye? A ka kumaw fana kofɔra; ‘Kabi wagati juman lo i be yan? ’ Abu Dharr y’a jaabi ko; ‘A tile tan ni duuru lo tɛmɛna’. O kɔ, Abu Bakri ko; ‘A to n k’a ladon bi sufɛ.