Hadith Representative
Maqam Ibrahim termasuk tanda-tanda kekuasaan Allah
Imam Abu Dawud : 1628حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيَّانِ وَرُبَّمَا زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ وَأَهْلًا يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا يَعْنِي ثَوْبًا مُلَفَّقًا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا فَصَلَّى بِنَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَذْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ فَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَالَ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ وَعُثْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سُلَيْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَوَحَّدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعَدَ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَنَعَ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ الطَّوَافِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ إِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَلَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلْأَبَدِ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ عَلِيٌّ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَقَالَ مَنْ أَمَرَكِ بِهَذَا فَقَالَتْ أَبِي فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الْأَمْرِ الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحْلِلْ قَالَ وَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ لَهُ مِنْ شَعْرٍ فَضُرِبَتْ بِنَمِرَةٍ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةٍ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا إِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دِمَاؤُنَا دَمُ قَالَ عُثْمَانُ دَمُ ابْنُ رَبِيعَةَ و قَالَ سُلَيْمَانُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ و قَالَ بَعْضُ هَؤُلَاءِ كَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ ثُمَّ قَالَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حِينَ غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَس
A falaxi moxo bE [Abdullah bin Muhammad An Nufaili], [Uthman bin Abu Syaibah], [Hisyam bin 'Ammar] a nun [Sulaiman bin Abdurrahman Ad Dimasyqi], a nun man a lan ma e nde xa wOyEn keren sa boore fari. E naxa a fala; a fala moxo bE [Hatim bin Isma'il], a fala moxo bE [Ja'far bin Muhammad] kelife [a baba], a naxElE; Moxo naxa [Jabir bin Abdullah] to, na xanbi moxo to a li a naxa na mixie maxOrin han a naxa n li. N naxɛ; N tan Muhammad bin Ali bin Husain. Na xanbi a naxa a bElExE sa n xun ma a naxa n ma donma xungbe rafelen, a fa n ma donma bun ma butOnE rafelen, a fa a bElExE sa n ma di firin tagi n nu na dimEdi nan na na waxati. Na xanbi a naxa a fala; Wo xa wo maso, n ngaxakerenyi. Wo wama naxan xOn wo xa a maxOrin. Na xanbi n naxa a maxOrin a to nu na dunxui ra. Na xanbi sali waxati naxa a li, na xanbi a naxa keli donma soxi a ma naxan nu bara a suxu a boore ra, waxati birin a nu a sa a tunki ma a dOxO firin nu gbilen ma a ma barima dugi nu xurun. Na xanbi a naxa sali raba moxo ra a nun a xa dugi saxi yire fari dugi sade dEndE xEn. Na xanbi n naxa a fala; Wo xa a fala moxo bE Rasulullah xa Hajj shallAllahu wa'alaihi wa sallam! Na xanbi a naxa a bElExE raba a bElExE ra a naxa kObiri solomanaani kOntO. Na xanbi a naxa a fala; Na kui, Rasulullah shallallahu wa'alaihi wa sallam naxa lu gnE solomanaani a mu haji raba, na xanbi a naxa masen ɲama tagi gnE solomanaani nde kui a Rasulullah shallallahu wa'alaihi wa sallam nu wama haji raba fe. Na xanbi mixi gbegbe naxa fa Madina, e birin nu wama birafe Rasulullah shallallahu waalaihi wa sallam fOxOra a nun a raba ki nE. Na xanbi Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa mini a nun moxo naxa mini a ra han moxo naxa siga Dzul Hulaifah, a nun Asma' bint 'Umais naxa Muhammad bin Abu Bakr bari. Na xanbi a naxa xOnE xEndE Rasulula xOn ma a xa a maxOrin; N lan n xa munse raba? Na xanbi a naxa a fala: 'I xa i yEtE raxa i xa i xa farji - i xa ginE - sa dugi kui, i xa so ihram kui'. Na xanbi Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa sali salide kui, na xanbi a naxa te Al Qashwa` yEtE fari, han a xa yEtE sa Al Baida` fari. -Jabir naxa a fala; N naxa n ya rasiga yire makuye n ya ra, mixie naxee nu na woto ragife e nu gnErE ma a nun yirefanyi ma na ki, a nun yirefanyi ma na ki, a nun a xanbi ra na ki. A nun Ala xa Mixi Sugandixi nu na moxo ya ma, a nun Al Qur'an nu goroxi a ma, a nu a xa takwil kolon. A naxan nabaxi, moxo naxan naba, na xanbi a naxa monotheism xaran yi masen gni ra: LABBAIKALLAAHUMMA LABBAIK, LABBAIKA LAA SYARIIKA LAKA LABBAIK INNAL HAMDA WAN NI'MATA WAL MULKA LAA SYARII KALAK. -O Ala, n bara i xa xili rakamali, n bara i xa xili rakamali, n bara i xa xili rakamali. Wo xa bore yo mu na, n wo xa xili nan ra bama, tinxin gni birin, sEwa birin a nun mangEya birin wo gbe nan a ra, bore yo mu na wo bE. Mixie nu na talbiyah ra e nu naxan falama, a nun Rasulullah shallalahu wa'alaihi wa sallam mu tondixi na birin na, a nun Rasulullah shallalahu wa'alaihi wa sallam naxa siga a xa talbiyah falade. Yabiri naxa a fala; Moxo nu wama haji nan gbansan nabafe. Moxo mu nu a kolon umra nu na ki nE, han moxo naxa siga kaaba a nun a ra. A naxa wurie ma sElExun a naxa a gi sanmaya saxan a naxa gnErE sanmaya naani, a naxa siga Maqam Ibrahim yire a naxa yi sEbEli xaran: 'I xa Maqam Ibrahim yire nde findi salide ra'. Na xanbi a naxa Maqam Ibrahim sa a tan nun Ka' tagi. bah. Perowi naxa a fala; [n baba] a fala nE; [Ibn Nufail] nun [Uthman] naxa a fala; …. -a nun n mu a kolon fo a kelixi namiɲɔnmɛ nan ma- [Sulaiman] naxa a fala; N mu a kolon fo n xa a fala; Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam in two rak'ah read Surah Al Ikhlas and Surah Al Kaafiruun. Na xanbi a naxa gbilen kaaba yire a naxa rukun maxa na xanbi a naxa mini shafa naadE ra. Na xanbi a to maso Shafa ra a naxa a xaran: 'INNASH SHAFA WAL MARWATA MIN SYA'AAIRILLAAH, NABDAU BIMAA BADA-ALLAAHU BIHI'. -Awa Shafaa nun Marwa na Ala xa sy'ar nan kui. Won a fOlO alo ala a fOlO ki nE-. Na xanbi a naxa a fOlO Safa ma, a naxa te a ma han a naxa Kaaba to, na xanbi a naxa takbir fala a nun ala keren. A naxa a fala: 'LAA ILAAHA ILALLAAHU WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU, LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU YUHYII WA YUMIITU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI IN QADIIR. LAA ILAAHA ILLALLAAHU WAHDAH, ANJAZA WA'DAH WA NASHARA 'ABDAH, WA HAZAMAL AHZAABA WAHDAH'. -Ala yo mu na naxan lan ma a xa batu fo ala keren, a bore yo mu na, mangEya birin na a yi ra a nun matOxO birin na a yi ra, a tan nan baloe fima a nun a tan nan mixi faxama a nun a nOma fe birin nabade. Ala yo mu na naxan lan ma a xa batu fo Ala keren, a keren nan mixi ratangama, a man a xa walikEe malima a nun a keren nan yaxuie bOxO ma. Na xanbi a naxa sali raba na fe tagi a naxa na mOdEli fala sanmaya saxan, na xanbi a naxa goro Marwa han a sanyie naxa a sa a fari, a naxa a gi xure tagi, han a to te a naxa gnErE han a sa Marwa li, a nun Marwa fari a naxa naxan naba Shafa ma. Han tawaf dangi xanbi Marwa ma a naxa a fala: "Xa waxati dangixi fe nde nu minixi n bE naxan toma yi waxati n mu nu fama sErE sube ra n nu a findi Umra ra, na nan a ra wo ya ma mixi yo naxan mu fa sErE ra a lan ma a xa Tahallul raba a nun a findi Umrah ra." Na xanbi ɲama birin naxa tahallul tongo e naxa e xun sExE, fo Annabi sallallahu alaihi wasallam nun mixi naxee fa sErE xurusee ra. Na xanbi Suraqah bin Ju'syam naxa a fala; Ala xa Mixi Sugandixi, won ma gnE keren nan a ra xa na mu abadan? Na xanbi Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa a bElExE sa a bElExE ma a fa a fala: 'Wo bara so Umrah kui haji kui yiki'. A naxɛ sanmaya firin 'Ade, kOnO abadan'. Ali Radliallahu Anhu kelixi Yemen nan ma a nu na Annabi Shallallahu Alaihi Wasallam xa yEtE xanin fe a naxa Fatima Radliallahu Anha to mixie ya ma naxee nu bara tahallul raba e nu dugi rafelen xi e ma. Na xanbi Ali naxa tondi a naxa a fala; Nde i yamarixi i xa na raba? Fatima naxa a fala; n baba. Ali naxan na Irak a fala nE; N naxa fa rasulullah shallalahu waalaihi wa sallam yire ala ko n xa fatima xOnE a xa fe ma a nun n naxa rasulullah shallalahu waalaihi wa salam maxOrin a xa fatwa raba a naxan falaxi. Na xanbi n naxa a fala a bE n bara tondi a naxan nabaxi. Na kui Fatima naxa a fala; N baba nan yi yamari n bE. Na xanbi, Rasulullah naxa a fala: 'A tinxin, a tinxin. Wo munse falama wo wama haji raba fe?' Ali naxa a fala; N na a falafe: ALLAAHUMMA INNII UHILLU BIMAA AHALLA BIHI RASUULULLAH Shallallahu Alaihi Wasallam. -O Ala, n na talbiyah nan na talbiyah rasulullah shallallahu wa'alaihi wa sallam-. A naxɛ: 'N bara fa sErE sube ra, na nan a ra wo naxa tahallul'. A nun sErE sube nde naxan faxi Ali ra kelife Yemen a nun naxan faxi Annabi Salalahu Alaihi Wasallam ra kelife Madina e xasabi kEmE nan nu na. Na xanbi birin naxa tuubi e naxa e xun sExE fo Annabi salla a nun mixie naxee fa a ra sErE wan. Na xanbi Tarwiyah lOxE to findi e naxa siga Mina, e naxa talbiyah raba ala ko e xa Haji raba. Na xanbi Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa te woto kui a naxa sali raba Dhuhr, Asr, Maghrib a nun Isha'as a nun Fajr Mina, na xanbi a naxa lu naa waxati nde han soge naxa mini, a naxa yaamari fi e xa Qubbah ti a bE naxan yailan xi xunsE ra. Na xanbi Qubbah naxa ti Namirah bOxi ma, na xanbi Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa gnErE a nun Quraish mixie mu nu laxi a ra Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam naxa wuli tongo Mash'ar Haram kui Muzdalifa kui alo Qubah mixie nu darixi a ra Jahiliya waxati. Na xanbi, Rasulullah shallallahu wa'alaihi wa sallam naxa dangi han a naxa siga Arafah a naxa a to Qubbah nu tixi a bE Namirah. Na xanbi a naxa ti naa han soge goro xanbi a naxa a yamari a xa yEtE xili Qashwa` xa rafala, a naxa a sa a fari, a naxa siga geya tagi a naxa kawandi ti a fa a fala: 'Nɔndi ra, wo wuli nun wo xa naafuli bara findi haram ra wo xa lOxE kui, wo xa kike kui a nun wo xa bOxi kui. Wo xa a kolon a fe birin naxan nabaxi xaxilitareɲa waxati, a luxi n sanyi bun ma, xaxilitareya waxati wuli bara mini, wuli singe naxan bara mini, won wuli nan nu a ra - Uthman naxa a fala; Ibn Rabiah wuli nan a ra. Na waxati Sulaiman naxa a fala; Rabi'ah bin Al Harith bin Abdul Muththalib wuli. Ndee naxa a fala; A singe ra a nu na bani sa'd mixie tagi, na xanbi a faxa hudzail mixie nan e ra - a nun jahiliyah sare naxa kana, sare singe n naxan kana na nan nu na moxo xa sare ra, naxan xili abbas bin abdul muththalib xa sare, a fOlO ma na sare birin kana. Wo xa gaxu ala ra ginEe ra, wo e tongoxi Ala xa lanlanteya nan kui, wo xa wo xa farjj tinxin Ala xa masen gni ra, wo xa tinxinyi e ma e mu tinma mixie xa so wo xa banxi kui, xa e na raba wo e bOxOma bElExE ra naxan mu mixi tOrO ma. E lan ma wo xa e balo a nun wo xa e ra dugi fan gnira. A nun man n bara fe nde lu wo yi ra wo mu fama gbilen de naxan ma xa wo bira a fOxOra, na nan findixi Ala xa Kitaabui ra - Al Qur'an -. Wo maxOrin nde sOtOxi n ma fe ma, wo a ma gnOxun munse ra?' E naxa a yaabi; Moxo bara seedeɲɔxɔya ba a wo bara yi buki ramini a nun wo bara a rakamali a nun wo bara marasi fi. Na xanbi a naxa a fala, a bElExE te koore ma a naxa a bElExE ti mixie ma a naxa a fala: 'O Ala, seede, O Ala, seede'. Na xanbi, Bilali naxa sali nun iqamah fala sanmaya keren. Na xanbi a naxa Zuhr sali raba na xanbi a naxa keli a naxa Asr sali raba a mu sali yo raba a tagi. Na xanbi a naxa te Al Qaswa` han a sa wuquf yire li a naxa a xa yEtE furi sa, na xan xili Al Qashwa`, a ya ti gbeti ma, a naxa Hablul Musyah sa a ya ra, na xanbi a naxa a ya rasiga kibla ma, a naxa lu a ti han soge naxa goro a nun gbeli naxa lOE dondoroti han a naxa goro dondoroti. Na xanbi a naxa Usamah xanin a xanbi ra a naxa gnErE a naxa a xa yEtE xunxure suxu naxan xili Qashwa` han a xunyi naxa a li a xa sofale bun ma, a naxa a fala a yirefanyi bElExE ra: 'I xa i bOgnE, i tan adama, i xa i bElExE i xa adama'. Waxati birin a xunyi nu masoxi kObiri ra, a nu a ra fulun ma dondoroti, han a naxa te a fa li Muzdalifa, na xanbi a naxa Maghrib nun Isha sali raba a nun sali xili keren a nun iqamah firin, [Uthman] naxa a fala; A mu sunna sali yo raba e firin tagi. Na xanbi lafazh mer eka keren nan a ra, a xili; Na xanbi a naxa a sa han gEgEn ma a naxa gEgEn sali raba a to nu a kolon a gEgEn nu bara mini. [Solomon] naxa a fala; a nun sali xili keren a nun iqamah. Na kui e xa wOyEn ki keren nan a ra, na nan ya; Na xanbi a naxa Qashwa` fari han a naxa ti Mash'ar Al Haram fari, a naxa te a fari. [Uthman] nun [Sulaiman] naxa a fala; a nun a ya ti kibla ra. Na xanbi a naxa Ala matOxO a man naxa a matOxO. [Uthman] naxa a sa a fari; Wo xa a binya. A naxa ti han gEgEn ma naiyalanyi naxa mini, na xanbi a naxa keli beenun soge xa mini, a naxa Al Fadhl bin Al Abbas tongo a findi xOsE ra, a nu na xamE nan na a xun sExE, a fixE a man nu yanbama a fangni ra. Na xanbi Annabi Sallahu Alaihi Wasallam to keli a naxa dangi ginE wuyaxi ra na xan nu na e gife, na xanbi Al Fadhl naxa e mato fOlO Annabi Sallahu Alaihi Wasallam naxa a bElExE sa Al Fadhl yatagi na xanbi Al Fadhl naxa a yatagi mafindi a boore ra. Na xanbi, Annabi sallallaahu alaihi wasallam naxa a bElExE sa yire gbEtE ma, Al Fadhl naxa a yatagi ra gbilen yire gbEtE ma a nu na a matofe, han a to so Muhassir a naxa siga dondoroti a naxa bira kira tagi ra naxan nu sigaxi Jumrah Kubra han a naxa Jumrah li wuri nu na dEndE xEn, a naxa gbeli nun gbeti woli keren keren ma alo gbeli. a khadzaf -slingshot- pebble. A naxa a woli kelife geya tagi na xanbi a naxa siga xuruse faxade a naxa yEtE tongo senni a nun saxan faxa a bElExE ra, a naxa yaamari fi Ali ma a xa yEtE dOxO de faxa a naxa a yEtE faxa, a fa yamari a yEtE keren keren ma mixi firin nan a ra bama a fa a sa tOxun kui a fa a rafe. E firin naxa sube don, e supi nde min. [Solomon] naxa a fala; na xanbi a naxa so woto kui a naxa gbilen kaaba ma a naxa zuhur sali raba mekka a naxa siga bani abdul muththalib yire e nu na zamzam ye minfe, na xanbi a naxa a fala: 'min, o bani abdul muththalib, xa mixee mu i bOxO ye minfe ra, n fan ye minma nE i ra'. Na xanbi, e naxa ture so a yi ra, a naxa a min.