Hadisi
Maqam Ibrahim termasuk tanda-tanda kekuasaan Allah
Imam Abu Dawud : 1628حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيَّانِ وَرُبَّمَا زَادَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَدَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ وَأَهْلًا يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَجَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا يَعْنِي ثَوْبًا مُلَفَّقًا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا فَصَلَّى بِنَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَذْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ فَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ تَقَدَّمَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ قَالَ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ وَعُثْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سُلَيْمَانُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ{ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ }نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَوَحَّدَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعَدَ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَنَعَ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ مَا صَنَعَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ الطَّوَافِ عَلَى الْمَرْوَةِ قَالَ إِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَلَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلْأَبَدِ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ لَا بَلْ لِأَبَدِ أَبَدٍ قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ عَلِيٌّ ذَلِكَ عَلَيْهَا وَقَالَ مَنْ أَمَرَكِ بِهَذَا فَقَالَتْ أَبِي فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الْأَمْرِ الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحْلِلْ قَالَ وَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ مِائَةً فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ لَهُ مِنْ شَعْرٍ فَضُرِبَتْ بِنَمِرَةٍ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ بِالْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةٍ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا إِنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دِمَاؤُنَا دَمُ قَالَ عُثْمَانُ دَمُ ابْنُ رَبِيعَةَ و قَالَ سُلَيْمَانُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ و قَالَ بَعْضُ هَؤُلَاءِ كَانَ مُسْتَرْضَعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَإِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ ثُمَّ قَالَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حِينَ غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَس
fɔra an ye [Abdullah bin Muhammad An Nufaili], [Uthman bin Abu Syaibah], [Hisyam bin ‘Ammar] ani [Sulaiman bin Abdurrahman Ad Dimasyqi] fɛ, wa a bɛ se ka kɛ ko u dɔw ye kumasen kelen fara tɔw kan. U ko; a y' a fɔ Anw ye [Hatim bin Isma'il], a y' a fɔ Anw ye [Ja'far bin Muhammad] ka bɔ [a fa] fɛ, a ko; An ye [Jabir bin Abdulayi] kunbɛn, o kɔ, an sera a ma tuma min na a ye nin mɔgɔw in ɲininka fo ka se n ma. Ne b'a fɔ ko; Ne ye Muhamadu bin Ali bin Husain ye. O kɔ fɛ, a y'a bolo Se n kun na k'a ka n ka ʃi sanfɛla butɔni Bɔ, o kɔ fɛ a ye n ka ʃɔ̀ duguma butɔni Dabɔ, o kɔ fɛ a y'a bolokɔni Dòn sinji fla 'cɛ wa n tùn ye denmisɛnnin ye o waati la. O kɔ, a ko; i ka foli lase i ma, n balimakɛ. I b’a fɛ min na, i k’o ɲininka. O kɔ, ne y’a ɲininka k’a sɔrɔ a tun ye fiyentɔ ye. O kɔ fɛ, delili waati sera, o kɔ fɛ, a y'i jɔ ni kamisɔn dɔ ye min y'a yɔrɔ kelen minɛ, tuma o tuma n'a y'a da a kamankun kan, a dakun fila bɛ segin a ma k'a sababu kɛ finiw bonya dɔgɔyali ye. O kɔfɛ, a ye delili kɛ n’an ye k’a sɔrɔ a ka finimugu dalen bɛ kɛrɛfɛ finiw dulon yɔrɔ sanfɛ. O kɔ, ne ko; A fɔ an ye Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam ka Haji ko la! O kɔ, a ye taamaʃyɛn Kɛ n'a bolo ye k'a ye 9 Jate. O kɔ, a ko; Tiɲɛ na, Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam tora san kɔnɔntɔn kɔnɔ k’a sɔrɔ a ma Hiji kɛ, o kɔfɛ, a fɔra jamanadenw cɛma san kɔnɔntɔnnan na ko Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam tun b’a fɛ ka Hiji kɛ. O kɔ, mɔgɔ caman nana Madina, u bɛɛ tun b’a fɛ ka tugu Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam kɔ ani ka kɛ i n’a fɔ a y’a kɛ cogo min na. O kɔ, Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam bɔra ani An bɔra n'a ye fo ka se Dzul Hulaifah ma, ani Asma` bint 'Umais ye Muhammad bin Abu Bakr bange. O kɔ, a ye ciden ci Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam ma k'a ɲininka; ne bɛ mun kɛ? O kɔ, a ko : 'I ka ji ta ka i ka farji - i cɛya ni musoya - siri fini na, ka don ihram kɔnɔ'. O kɔfɛ Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam ye delili kɛ misiri kɔnɔ, o kɔfɛ a ye Al Qashwa` kami ta, fo a ka ɲɔgɔmɛ tun bɛ Al Baida` kan kɔfɛ.... -Jabir ko; Ne ye n ɲɛw lajɛ fo ka se yɔrɔ jan na n ɲɛ na, ka bɔ mɔgɔw la minnu bɛ bolifɛn boli ani ka taama ani ka bɔ kinin fɛ ten, ani ka bɔ numan fɛ ten, ani ka bɔ a kɔfɛ ten. Wa Allah ka ciden shallAllahu wa'alaihi wa sallam tun bɛ An cɛma, ani Kuranɛ jiginna ale fɛ, a y'a takwil dɔn. A ye min k, An ye min k, o k, a ye Ala kelenpe kalan ni kumasen ye: LABBAIKALLAHUMMA LABBAIK, LABBAIKA LAA SYARIIKA LAKA LABBAIK INNAL HAMDA WAN NI'MATA WAL MULKA LAA SYARII KALAK. -E Allah, ne b'i ka weleli dafa, ne b'i ka weleli dafa, ne b'i ka weleli dafa. Jɛɲɔgɔn tɛ I ye, n b'i ka weleli dafa, tiɲɛ na tanuli bɛɛ, diyabɔli ani masaya bɛɛ ye I ta ye, jɛɲɔgɔn tɛ I ye. Wa mɔgɔw tun bɛ talbiyah ni talbiyah ye u ye min fɔ, ani Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam ma ban nin si la, ani Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam tora k'a ka talbiyah fɔ. Jabir ko; An tun b’a fɛ ka Haji kɛ dɔrɔn. An tun t'a dɔn Umra bɛ cogo min na, fo an sera Kaaba la n'a ye. A ye pilanw magaya ka boli siɲɛ saba ani ka taama cogo bɛnnen na siɲɛ naani, o kɔfɛ a taara Maqam Ibrahima fɛ ka tɛmɛsira in kalan : ‘Ka Maqam Ibrahim yɔrɔ dɔ kɛ delili yɔrɔ ye’. O kɔ fɛ, a ye Maqam Ibrahima Kɛ ale ni Kaaba 'cɛ. Perowi ko; [n fa] ko; [Ibn Nufail] ni [Usman] ko; .... -wa ne t'a dɔn fo n'a bɔra kira sallallaahu alahi wasallam- [Sulaiman] fɛ; ne t'a dɔn fo k'a fɔ ko; Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam ka raka fila kɔnɔ ka Surat Al Ikhlas ani Sura Al Kaafiruun kalan. O kɔ, a seginna Kaaba la ka rukun magama o kɔ a bɔra da la ka taa Shafa la. O kɔ fɛ, a gɛrɛla Shafa la tuma min na a y'a kalan ko : 'INNASH SHAFA WAL MARWATA MIN SYA'AAIRILLAAH, NABDAU BIMAA BADA-ALLAAHU BIHI'. -Tiɲɛ na Shafaa ni Marwa ye Allah ka syi'ar dɔ ye. An bɛ daminɛ i n’a fɔ Ala y’a daminɛ cogo min na-. O kɔ, a y'a da Minɛ ka Bɔ Safa la, a y'i Yɛlɛn fo ka Kaaba Ye, o kɔ fɛ takbir ni Ala ka ala kelenya fɔ. A ko : 'LAA ILAAHA ILALLAAHU WAHDAHU LAA SYARIIKA LAHU, LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU YUHYII WA YUMIITU WA HUWA 'ALAA KULLI SYAI IN QADIIR. LAA ILAAHA ILLALLAAHU WAHDAH, ANJAZA WA'DAH WA NASHARA 'ABDAH, WA HAZAMAL AHZAABA WAHDAH'. -Ala si tɛ yen min ka kan ka bato fo Allah kelenpe, jɛɲɔgɔn si t'a fɛ, masaya bɛɛ bɛ ale de bolo ani tanuli bɛɛ bɛ ale de bolo, ale de bɛ ɲɛnamaya di ani min bɛ saya lase mɔgɔ ma ani a bɛ se ka fɛn bɛɛ kɛ. Ala si tɛ yen min ka kan ni bato ye fo Allah kelenpe, ale kelen de bɛ kisi, ka a ka baarakɛlaw dɛmɛ ani ka jugu kuluw kɛlɛ. O kɔ fɛ, a ye delili Kɛ o ko ninnu 'cɛ k'o ɲɔgɔn Fɔ siɲɛ sàba, o kɔ fɛ a Jiginna ka Taa Marwa fo k'a senw senna-tɛgɛrɛ Kɛ a kan, a ye jogin Kɛ kɔ̀ cɛmancɛ la, fo ka Yɛlɛn k'a Taama fo ka Se Marwa ma, ka Marwa san fɛ a ye min Kɛ Shafa kan. Fo ka se tawaf bannen kɔ Marwa kan a ko : « Ni waati tɛmɛnenw na fɛn dɔw bɔra ne la minnu bɛ ye sisan o tuma na ne tun tɛna na ni saraka bagan ye k’a kɛ Umrah ye, o la aw cɛma mɔgɔ o mɔgɔ ma na ni saraka bagan ye, o ka Tahallul kɛ k’a kɛ Umrah ye.» O kɔ, jama bɛɛ y'u biri k'u kunsigi tigɛ, fo kira sallallaahu alahi wasallam ani mɔgɔ minnu nana ni saraka baganw ye. O kɔ, Suraka bin Ju'syam ko; Ala ka ciden, a bɛ an ka san dɔrɔn de kama wa walima badaa? O kɔfɛ, Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam y’a bolokɔnincininw siri ɲɔgɔn na ka sɔrɔ k’a fɔ ko: ‘Aw donna umra la hiji la nin cogo in na’. A y'a Fɔ siɲɛ fla 'Ayi, nka fo abada'. Ali radliallahu anhu bɔra Yamani ka kira sallallaahu alaihi wasallam ka ɲɔgɔmɛ ta ani a ye Fatima radliallahu anha sɔrɔ mɔgɔw cɛma minnu ye tahallul sɔrɔ ani u tun bɛ finiw don minnu lafiyalen don ani minnu nɔgɔlen tɛ. O kɔ, Ali y'a sɔsɔ k'a fɔ ko; Jɔn de ye yamaruya di i ma i ka nin kɛ? Fatima ko; n fa. Ali min bɛ Irak jamana na, a y’a fɔ siɲɛ kelen ko; Ne nana Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam fɛ walasa ka Fatima dimi ka ɲɛsin a ka ko kɛlenw ma ani ka Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam ɲininka a ka fatwa di a ye min fɔ. O kɔ, ne y’a fɔ a ye ko ne banna a ka kɛta la. O kɛlen Fatima ko; Tiɲɛ na, n fa ye nin yamaruya n ye. O tuma Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam ko: ‘A ye tiɲɛ fɔ, a bɛ tiɲɛ fɔ. I bɛ mun fɔ n’i b’a fɛ ka Hiji kɛ?’ Ali ko; Ne b'a fɔ ko: ALLAAHUMMA INNII UHILLU BIMAA AHALLA BIHI RASUULULLAH SHALLALLAHU 'ALAIHI WASALLAM. -E Allah, ne ye talbiya ye ni Rasulullah ka talbiya ye shallAllahu wa'alaihi wa sallam-. A ko : 'Tiɲɛ na ne nana ni saraka bagan ye, o la aw kana kɛ tahallul ye'. Wa saraka bagan kulu min nana ka bɔ Yamani ani kira sallallaahu alahi wasallam nana ni minnu ye ka bɔ Madina, olu hakɛ tun ye kɛmɛ ye. O kɔ, bɛɛ nimisara k'u kunsigi tigɛ fo kira sallallaahu alahi wasallam ani mɔgɔ minnu nana ni saraka baganw ye. O kɔ fɛ, Tarwiya don sera tuma min na, u y’u ɲɛsin Mina, u ye talbiya kɛ walasa ka Haji kɛ. O kɔ, Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam donna mobili kɔnɔ ka delili kɛ Dhuhr, Asr, Maghrib ani Isha'as ka fara Fajr kan Mina, o kɔfɛ a tora waati dɔ la fo tile ka bɔ, ka yamaruya di ko Qubbah dɔ ka jɔ a ye min dilannen don ni kunsigi ye. O kɔfɛ, Qubbah sigira sen kan Namirah sigida la, o kɔfɛ Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam taamana ani Kuraishkaw ma sigasiga ko Rasulullah shallAllahu wa’alaihi wa sallam ye wudu ta Mash’ar Haram la Muzdalifah i n’a fɔ Kuraishkaw tun bɛ kɛ cogo min na Jahiliya waati la. O kɔ, Rasulullah shallAllahu wa'alaihi wa sallam tɛmɛna fo a sera Arafah, a y'a sɔrɔ Qubbah jɔra a ye Namirah. O kɔ fɛ, a y'i jɔ yen fo tilebin kɔfɛ a y'a yamaruya k'a ka ɲɔgɔmɛ min bɛ wele ko Qashwa`, o ka labɛn, o kɔ, a taara kulu cɛmancɛ la ka waajuli kɛ k'a fɔ ko : 'Tiɲɛ na, i joli n'i ka nafolo ye haram ye i n'a fɔ haramu bɛ i n'a fɔ i ka don na, i ka kalo la ani i ka jamana kɔnɔ. Aw k’a dɔn ko dɔnbaliya waati ko bɛɛ bɛ to ne sen kɔrɔ, dɔnbaliya waati joli bɔnna ani joli fɔlɔ min bɔnna o kɛra An joli ye - Usman y’o fɔ ; o ye Ibnu Rabi'ah joli ye. O waati kelen na, Sulaiman ko; Rabi'ah bin Al Harith bin Abdul Muththalib joli ye. U dɔw ko; Fɔlɔ a tun bɛ sin di Bani Sa’d mɔgɔw cɛma, o kɔfɛ a fagara Hudzail mɔgɔw fɛ - wa jahiliya tɔnɔ tun tiɲɛna, tɔnɔ fɔlɔ min tun bɛ ne bolo, o tun ye An ka tɔnɔ ye, n’o ye Abbas bin Abdul Muththalib ka tɔnɔ ye, tiɲɛ na, tɔnɔ ninnu bɛɛ tun tiɲɛna. Aw ka siran Allah ɲɛ musow ka ko kɛli la, tiɲɛ na aw b'u ta ni Allah ka dannaya ye, ka jo di aw ka farjj ma ni Allah ka kumaw ye, tiɲɛ na aw ka jo ye u kan, o ye k'u tɛ sɔn mɔgɔw ma minnu man di aw ye ka don aw ka so kɔnɔ, n'u y'o kɛ o tuma na aw bɛ u bugɔ ni gosili ye min tɛ dimi. Jo b’u bolo i ka dumuni di u ma ani k’u don fini na cogo ɲuman na. Wa ne ye fɛn to aw bolo, aw tɛna fili o kɔfɛ ni aw nɔrɔlen don o la, o ye Allah ka kitabu ye - Kuranɛ -. I bɛ ɲininkaliw sɔrɔ ne ko la, e hakilina ye mun ye?’ U y'a jaabi ko; An bɛ seereya kɛ ko i ye sɛbɛn in lase ani k’a dafa ani ka laadilikanw di. O kɔ fɛ, a y’a fɔ k’a bolokɔnincinin kɔrɔta san fɛ k’a bolo sin jama ma a ko : ‘Ala, seere, Ala, seere’. O kɔ, Bilal ye welekan ni iqamah fɔ siɲɛ kelen. O kɔ fɛ a ye Zuhr seli kɛ o kɔ a wulila ka Asr seli kɛ wa a ma seli si kɛ u ni ɲɔgɔn cɛ. O kɔ fɛ, a jiginna Al Qaswa` fo ka se wuquf yɔrɔ ma k’a ka ɲɔgɔmɛ kɔnɔbara bila, n’o ye Al Qashwa` ye, k’a ɲɛsin faraw ma, ka Hablul Musyah bila a ɲɛkɔrɔ, n’o ye u lajɛyɔrɔ ye, o kɔfɛ, a ɲɛsinnen bɛ Qibla ma, a tora ka jɔ fo tile binna ani kulɛri jɛman tununna dɔɔnin fo sɛrɛkili ka tile bɔ. O kɔ fɛ, a ye Usamah Ta a kɔ fɛ o kɔ fɛ a taamana k'a ka ɲɔgɔmɛ min tɔgɔ ye ko Qashwa`, o bɔgɔlanw sama fo k'a kunkolo maga a ka sɛgɛnlafiɲɛbɔlan da la, a y'a fɔ n'a kininbolo ye ko : 'I hakili sigi, hadamaden, i hakili sigi hadamaden'. Tuma o tuma n’a kunkolo gɛrɛla juru la, a b’a lajɔ dɔɔnin, fo k’a wuli ka se Muzdalifah, o kɔfɛ, a bɛ Maghrib ni Isha seliw fara ɲɔgɔn kan ni welekan kelen ye ani iqamah fila, [Usman] y’a fɔ wa a ma sunna seli si kɛ u fila ni ɲɔgɔn cɛ . O tuma na fɛ, u fɔcogo ye kelen ye, n’o ye; O kɔ fɛ, a y'i Da fo sɔgɔmada fɛ a ye sɔgɔmada delili Kɛ tuma min na a jɛlen don ko dugujɛ don. [Sɔlɔmɔn] ko; ni welekan kelen ye ka taa delili la ani iqamah. O tuma na fɛ, u fɔcogo ye kelen ye, n’o ye; O kɔ fɛ, a ye Qashwa` ta fo ka jɔ Mash'ar Al Haram kan, ka wuli a kan. [Usman] ni [Sulaiman] ko; ani ka ɲɛsin Qibla ma. O kɔ, a ye Allah tanu, ka nɔɔrɔ da a kan. [Usman] y’a fara a kan; ani ka bonya da a kan. A tora ka jɔ fo sɔgɔmada yeelen bɔra kosɛbɛ, o kɔfɛ, a bɔra yen sanni tile ka bɔ, ka Al Fadhl bin Al Abbas ta ka kɛ donsokɛ ye, a tun ye cɛ ye min kunsigi cɛ ka ɲi, a fin ani a bɛ manamana kosɛbɛ. O kɔ fɛ kira sallallaahu alahi wasallam bɔlen kɔ a tɛmɛna muso damadɔ fɛ minnu tun bɛ boli, o kɔfɛ Al Fadhl y’a daminɛ k’u filɛ ani kira sallallaahu alahi wasallam y’a bolo da Al Fadhl ɲɛda kan o kɔfɛ Al Fadhl y’a ɲɛda wuli ka taa fan dɔ fɛ. O kɔ fɛ, kira sallallaahu alaihi wasallam y'a bolo Lamaga fan dɔ fɛ ani Al Fadhl y'a ɲɛda Yɛlɛma ka Taa fan dɔ fɛ k'a sɔrɔ a bɛ filɛli Kɛ halibi, fo ka Se Muhassir ma a y'i Yɛlɛma dɔɔnin o kɔ fɛ a ye cɛmancɛ sira Tà min bɛ Bɔ Jamrah Kubra la fo ka Se Jamrah ma min kan jiri bɛ yen, o kɔ fɛ a y'a Fɔ ni kabakurun wolonwula ye k'a Fɔ takbir ni kabakurun kelen-kelen bɛɛ fililen ye i n'a fɔ kabakurun dɔ min bɛ o la sɔgɔsɔgɔninjɛ. A y'i fili ka Bɔ kulu cɛmancɛ la o kɔ fɛ ka Taa ɲɔgɔmɛda la ka ɲɔgɔmɛ bi wɔɔrɔ ni sàba Fàga n'a bolow ye, ka yamaruya Di Ali ma o la a y'a tɔw Fàga k'a Jὲ k'a ka ɲɔgɔmɛw Fàga, o kɔ fɛ a ye yamaruya Di ka Tɛmɛ mɔgɔ fla kan ka Bɔ ɲɔgɔmɛ kelen-kelen bɛɛ la o kɔ fɛ k'u Blà tobilikɛminɛn dɔ kɔnɔ k'u Tobi. U fila bɛɛ ye sogo dɔw dun ka suman dɔ min. [Sulaiman] ko; o kɔfɛ a ye mobili dɔ ta ka segin Kaaba la ka Zuhur seli kɛ Makka o kɔfɛ a taara Bani Abdul Muththalib fɛ k'u to Zamzam ji ta la, o kɔfɛ a ko : ' min, e Bani Abdul Muththalib, ni jamanadenw tɛna i bugɔ minni na, ne bɛna min n'i ye tiɲɛ na'. O kɔ, u ye daga dɔ di a ma, a y'o dɔ min.