Hadith Representative
Nabi tidak tahu apa yang terjadi dengan aisyah pada peristiwa fitnah bohong, sampai turun ayat membelanya
Imam Bukhari : 4381حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الْإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ الْحَدِيثِ وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ الَّذِي حَدَّثَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَهُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَمَا نَزَلَ الْحِجَابُ فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنْ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدْ انْقَطَعَ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي وَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ رَكِبْتُ وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُثْقِلْهُنَّ اللَّحْمُ إِنَّمَا تَأْكُلُ الْعُلْقَةَ مِنْ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرْ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَمَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلَا مُجِيبٌ فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَيَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ فَأَدْلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي وَكَانَ رَآنِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي وَ وَاللَّهِ مَا كَلَّمَنِي كَلِمَةً وَلَا سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدَيْهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَمَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الْإِفْكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَيٍّ ابْنَ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الْإِفْكِ لَا أَشْعُرُ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ وَهُوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لَا أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ كَيْفَ تِيكُمْ ثُمَّ يَنْصَرِفُ فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي وَلَا أَشْعُرُ بِالشَّرِّ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَمَا نَقَهْتُ فَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ وَهُوَ مُتَبَرَّزُنَا وَكُنَّا لَا نَخْرُجُ إِلَّا لَيْلًا إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الْأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ الْغَائِطِ فَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهِيَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي وَقَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلًا شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَيْ هَنْتَاهْ أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ تِيكُمْ فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَيَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجِئْتُ أَبَوَيَّ فَقُلْتُ لِأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا كَثَّرْنَ عَلَيْهَا قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْيُ يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنْ الْوُدِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهْلَكَ وَلَا نَعْلَمُ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقْ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَإِنْ تَسْأَلْ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرِيرَةَ فَقَالَ أَيْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَيْءٍ يَرِيبُكِ قَالَتْ بَرِيرَةُ لَا وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا خَيْرًا وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلًا مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الْأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ إِنْ كَانَ مِنْ الْأَوْسِ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنْ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلًا صَالِحًا وَلَكِنْ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَا تَقْتُلُهُ وَلَا تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهُوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنْ الْمُنَافِقِينَ فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ الْأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ قَالَتْ فَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَايَ عِنْدِي وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَلَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَيَّ امْرَأَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لَا يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِن
Atubuulidde [Yahya bin Bukair] Atubuulidde [Al Laits] okuva ku [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] yagamba; Antegeezezza ['Urwah bin Az Zubair] ne [Sa'id bin Al Musayyab] ne ['Alqamah bin Waqqash] ne ['Ubaidullah bin 'Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] okuva mu mboozi ya ['Aisyah radliallahu 'anha] mukyala wa Nabbi sallallaahu 'alaihi wasallam, abantu abaamuvuma bwe baasaasaana engambo ku ye na buli kyebayogedde, Allah yannyonnyola nti yejjeerezza ku bimulumiriza bino. Ekibinja ky’abantu bannyumizanga emboozi mu bibinja, abamu ne bafuna emboozi y’ebyaliwo okuva mu balala, olwo emboozi n’erabika ng’efuuse ey’amaanyi, okutuusa lwe nnakwata mu mutwe ebigambo bya buli omu gwe bannyumiza era ezimu ku mboozi ne zikakasa endala. Okuva e Urwah yantegeeza okuva e Aisyah, mukyala wa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti; nti Nabbi sallaallahu ‘alaihi wa sallam bweyayagala okutambula, yakuba akalulu mu bakyala be. Oyo akuba akalulu, y’agenda ne Nabbi sallaallahu ‘alaihi wa sallam’. Aisha yagambye nti; ‘Awo n’akuba akalulu wakati waffe mu lutalo era obusaale bwange ne buvaayo mu kalulu, bwentyo ne ngenda n’Omubaka wa Allah sallaallahu ‘alaihi wa sallam. Kino kyaliwo oluvannyuma lw’okubikkulirwa kw’aya ekwata ku hijab. Olwo ne bantwala mu kyange ekyokubiri. Wakati mu lugendo, naserengeta okutuusa Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) lwe yamala olutalo n’adda e Madiina. Lumu akawungeezi nnali n’ekibinja ky’Abasiraamu. Bwe beebaka, nnasituka ne ntambula okutuusa lwe nnabakulembedde. Bwe nnamala okukola bizinensi yange, nakomawo okwegatta ku kibiina ky’Abasiraamu. Bwe nnawulira ekifuba kyange, kyazuulibwa nti omukuufu gwange ogwava e Zhafar mu Yemen gwali gumenyese. Bwentyo nnaddayo ne nnoonya omukuufu gwange, naye okunoonya kwange kwanlwawo. Era ekibinja ky’abantu abaali baleese olutimbe lwange baali bavuddewo dda. Baali batambulira nayo ku ngamiya yange gye nnali nvuga. Baali balowooza nti nnali dda munda mu kyo.’ Aisha yagamba nti: ‘Mu kiseera ekyo, bakyala be baali bagonvu era nga baweweevu, kubanga tebalyangako nnyama. Naye baali balya mmere ya light yokka. Kale, tewali yateebereza buzito bwa lugoye bwe baali batambula ne balusitula. Ate era, mu kiseera ekyo nnali nkyali muto. Mu nkomerero, baatwala eŋŋamira zaabwe ne batambula - nga bagenda mu maaso n’olugendo lwabwe -. Nasanga omukuufu gwange ng’amagye gayiseewo. Kale, bwe nnatuuka mu ntebe zaabwe, tewali n’omu yabakoowoola era tewali n’omu yaddamu. Oluvannyuma nnaddayo mu ntebe gye nnali ntudde. Nnalina essuubi nti waliwo okuva mu magye g’Abasiraamu ajja kunsanga n’akomawo okunnona. Bwe natuula wansi, nnawulira otulo ne nneebaka. Mu kiseera kino, Shafwan bin Mu'atthal Assulami n'abantu ba Dzakwan baasigadde emabega w'amagye - nga bakebera okulaba oba waliwo eyasigadde emabega -. Baatambula nga bukyali akawungeezi ate ku makya ne batuuka mu ntebe yange. Shafwan bin Al Mu’atthal Assulami yalaba omuntu eyali akyali mu tulo, kwe kujja gyendi era bwe yandaba n’antegeera. Kubanga, yali andabye nga sinnaba kwetaagibwa kwambala hijab. Amangu ago nazuukuka ne mpulira ng’awummuddeja’ -ng’agamba nti, inna lillahi wa inna ilaihi raaji’un- bwe yantegeera. Amangu ago nabikka ffeesi yange ne hijab yange. Eya Allah, teyayogera kigambo era saawulira kigambo na kimu okuggyako istirja’ ye. Oluvannyuma yassa wansi eŋŋamira ye ne ngirinnyako. Olwo n’agenda n’akulembera eŋŋamira - gye nnali nvuga - okutuusa lwe twakwata amagye g’Abasiraamu nga bamaze okuwummula ku mwalo gw’e Azhzhariah. Zisanze abo abasosoze mu nsonga zange. Mu kiseera ekyo, omuntu eyasinga okubeera emabega w’olugambo yali Abdullah ibn Ubay ibn Salul. Oluvannyuma nnatuuka e Madina. Oluvannyuma lw’okutuuka, nnalwala mangu okumala kumpi omwezi mulamba, ng’abantu beeyongera okukubaganya ebirowoozo ku bimulumiriza ebintunuuliddwa, wadde nga saawulira wadde akatono nga nnina omusango. N’olwekyo yatandika okwekengera obulwadde bwange. Nali sikyawulira bugonvu bwa Nabbi Muhammad (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) bwe nnali ndabye okuva gy’ali emabegako. Bwe nnali mulwadde, Nabbi Muhammad (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yayingira n’anlamusa, ng’ambuuza nti, “Oli otya?” Kyalinga nti anbuusabuusa, so nga nze siwulidde nti nnina ekikyamu kye nkoze. Oluvannyuma lw’okuwulira nga ntandise okudda engulu, nafuluma ne Umm Mistah mu kifo eky’obwannannyini okwewummuza. Tetwafulumangako okuggyako ekiro okutuusa ekiro. Ekifo eky’obwannannyini kyazimbibwa okumpi n’amayumba gaffe. Ensonga zaffe zaali ng’ezo z’Abawalabu abaatusooka; twalina ekifo eky’obwannannyini we twewummuza awaka. Awo nze ne Umm Mistah - ye muwala wa Abi Ruhmi bin Al Muthallib bin Abdi Manaf ate nnyina muwala wa Shakhri bin Amir, ssenga wa Abu Bakr nga Shidiq ate mutabani we ye Mistah bin Utsabah bin Abbad bin Al Muthallib - twaddayo ewange nga bizinensi yaffe ewedde. Mu kiseera ekyo, Umm Mistah yaseerera kubanga yalinnya oba yakwatibwa mu lugoye lwe. Mu kiseera ekyo yagamba nti: ‘Zisanze Mistah!’. Namubuuza nti: ‘Byoyogedde bibi nnyo, onenya omusajja eyeetabye mu lutalo lw’e Badr.’ Yagamba nti: ‘Yee, tewawulira bye yayogera? ’ Namugamba nti: ‘Yayogera ki? ' Olwo n'antegeeza n'ebigambo by'abo abaali banvunaana. Mu kiseera ekyo ne nnyongera okulwala era bwe nakomawo ewuwe, Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa sallam n’ansisinkana n’anlamusa. Awo n’agamba nti: ‘Oli otya?’ . Nnamugamba nti: ‘Onzikiriza okugenda ewa bazadde bange?’ n’agamba nti; 'Mu kiseera ekyo nnali njagala kukakasa mawulire okuva gye bali bombi. Ekisembayo, Omubaka wa Allah sallaallahu ‘alaihi wa sallam naye yankiriza. Oluvannyuma nagenda mu bazadde bange, ne mbuuza maama nti: ‘Ayi maama, abantu boogera ki? ' n’addamu nti: ‘Ayi mwana wange, ensonga zo zibeere nnyangu, Allah, tewali mukazi alabika bulungi n’omusajja amwagala ng’ate omusajja alina abakyala abalala, okuggyako nti bajja kwongera okumulumiriza.’ n’agamba nti: ‘Ekitiibwa kibeere eri Allah, kino abantu kye boogera? ' bwe yagamba nti; 'Ekiro ekyo nakaaba, okutuusa ku makya amaziga gange nga tegakyakulukuta kubanga gaali gakooye era nga sisula nga nneebase.' Bwe bwakya, ne ngenda mu maaso n’okukaaba. Era, mu kiseera ekyo Omubaka wa Allah sallaallahu ‘alaihi wa sallam yayita Ali bin Abi Talib ne Usamah bin Zaid okubayita okwebuuza okusobola okwawula bakyala baabwe okutuusa ng’okubikkulirwa kutuuse.' Aisha yagambye nti; ‘Ate ye Usamah bin Zaid, yawa Rasulullah sallaallahu ‘alaihi wa sallam amagezi n’ebyo bye yali amanyi, kwe kugamba, engeri mukyala we gye yali ewala okuva ku kikolwa kino ne by’amanyi ku ngeri y’okwagala kwe gy’ali. Usamah n’agamba nti; ‘Ayi Omubaka wa Allah! Bakyala bammwe, tetulina kirala kye tumanyi okuggyako obulungi'. Ate ye Ali bin Abi Talib yagambye nti; 'Allah Azzawajalla tajja kukuwa buzibu era n'abakazi abalala bangi okuggyako ye. Era ddala, singa obuuza omuddu wo, ddala ajja kuba mwesimbu." Aisha yagamba; 'Awo Rasulullah sallaallahu 'alaihi wa sallam n'ayita Barirah, n'abuuza nti: 'Owange Barirah! Olaba ekintu kyonna ekikubuusabuusa ku Aisha? ' Barirah n'addamu; 'Olw'oyo eyakusindika n'amazima, bwe nnalaba ekintu kyonna ekikyamu ku ye, tekyali kirala okusinga bwe yali a omwana, yeebase ng’alindirira akawunga mu maka ge, olwo ensolo efumbiddwa n’ejja n’emulya’ Awo Rasulullah shallaallahu ‘alaihi wa sallam n’ayimirira n’asaba okuyomba okuva eri omusajja ayitibwa Abdullah bin Ubai bin Salul Rasulullah shallaallahu ‘alaihi wa sallam bwe yali ku kituuti, Rasulullah shallaallahu ‘alaihi wa sallam n’agamba nti: ‘O Abasiraamu bonna, ayagala okumpa enkaayana okuva eri omusajja alumizza amaka gange, mazima Allah, sirina kye mmanyi kuva mu maka gange okujjako ebirungi byokka Baali bambulidde ku musajja gwe nali simanyirako mukazi wange okujjako nga ali wamu nange okusaasaanya olugambo luva mu Bani Aus, nja kumusalako ensingo. Ku luuyi olulala, bwekiba nga kiva mu baganda baffe okuva mu Banu Khazraj, nsaba otulagire tusobole okutuukiriza ebiragiro byo." Amangu ago, Sa'ad bin Ubadah - yali mukulembeze wa Bani Khazraj, yali musajja mutuukirivu. Kyokka, yali akyalina endowooza ey'obukujjukujju - yagamba Sa'ad bin Mu'ad nti: 'By Allah, tojja kusobola kumutta era tojja kusobola kutta ye'.Kale Usaid bin Hudlair n'ayimirira era yali muganda wa Sa'ad bin Mu'adz, n'agamba Sa'ad bin Ubadah nti: 'Olimba, ddala tujja kumutta kubanga oli munnanfuusi ayomba n'abaana ba Khazraj, okutuuka ku ssa nga baagala okutta munne era emikisa gya Allaah bibeere ku ye) yali akyayimiridde ku kikondo Olwo Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’abakkakkanya okutuusa lwe baasirika, era naye n’asirika okutuusa amaziga gange ne gaggwaawo era saayambala kohl yonna bwe nnasula ekiro ekyaddirira, ne ngenda mu maaso n’okukaaba okutuusa amaziga gange ne gaggwaawo Ssaayambala kohl yonna nga nneebaka gye tuli, n’atulamusa, n’oluvannyuma n’atuula.’ Yagamba nti, ‘Amaze omwezi mulamba nga tantudde ku mabbali gange bukya kubikkulirwa tekumubikkulirwa ku bikwata ku nsonga zange.’ Yagamba nti, ‘Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yawa obujulizi, ng’alamusa ng’atudde n’agamba nti: ‘Amma ba’d, ggwe Aisyah, mazima amawulire gano n’ago gano gatuuse ku nze, mazima, bw’oba otolokamu kubanga tokikola, Allah Azzawajalla akube wala naye, singa okola ekibi kino, saba Allah asonyiwe mwenenye gy’ali Kubanga omuddu akkiriza ebibi bye n’alyoka akkiriza okwenenya kwe’ Aisha yagamba nti ‘Rasulullah sallallahu ‘alaihi wa sallam bwe yamala okwogera, amaziga gange ne geeyongera okukulukuta okutuusa lwe nali sikyayinza kuwulira maziga gange wa Allaah bibeere ku ye) yagamba ku nze emikisa gya Allah gibeere ku ye). Eya Allah, nkimanyi nti kino mukiwulidde okutuusa lw’owulira nga weesiga era n’okikkiriza. Singa mbagamba nti ndi wala n’ekikolwa ekyo, era Allah Omuyinza w’ebintu byonna akimanyi nti ndi wala n’ekikolwa ekyo, temujja kunzikiriza. Singa mbayatula ku kintu, era Allah Omuyinza w’ebintu byonna akimanyi nti ndi wala nnyo n’ekikolwa ekyo, mazima mujja kunzikiriza. Allah, tewali kigambo wakati wange naawe okuggyako nga Abu Yusuf bwe yagamba nti: Obugumiikiriza bulungi era Allah y’oyo anoonya obuyambi ku by’ovunaana." Aisha yagamba nti, "Awo ne nkyusa ekifo kyange, ne ngalamira ku kitanda kyange." Yagamba nti, 'By Allah, mu kiseera ekyo namanya nti nali wala nnyo n'ekikolwa ekyo, era Allah Azzawajalla ajja kunkuumira wala kubanga nali wala nnyo n'ekikolwa ekyo. Kyokka, by Allah, ekyo saakisuubira okubikkulirwa kwandikka mu nsonga yange wa sallam teyava mu lukuŋŋaana lwe, era tewali n’omu yava mu nnyumba okutuusa Allah Azzawajalla lwe yasindika okubikkulirwa eri Nabbi We Kale, embeera ye yakyuka nga enkyukakyuka zitera okubaawo nga okubikkulirwa kujja, entuuyo ze yagenda mu maaso n’okuyiwa newankubadde nga zaali musana shallaallahu 'alaihi wa sallam yafuna amawulire amalungi, yaseka era sentensi eyasooka yayogera mu kiseera ekyo yali nti: 'Ayi Aisyah Allah Azza wa jalla akutte wala n'ekikolwa kino' Awo maama wange n'aŋŋamba nti 'Muyimirire ku ye' ne ŋŋamba nti 'Nga Allah, sijja kumutendereza okujjako Azza wa jalla okubikkulirwa okunnyonnyola engeri gye ndi wala Allah Azzawajalla azudde aya ekitegeeza nti: Mazima abo abatambuza amawulire ag’obulimba bava mu kibinja kyammwe, okutuuka ku Aya kkumi ezinnyonnyola engeri gye ndi wala okuva ku kikolwa kino.’ Aisha yagamba nti; Awo Allah Azzawajalla yasindika okubikkulirwa, ekitegeeza nti; emirembe gyonna." Aisha yagamba; Rasulullah sallaallahu 'alaihi wa sallam yabuuza Zainab bint Jahsy, mukyala wa Nabbi sallaallahu 'alaihi wa sallam, ku byantuukako: 'Omanyi ki, kiki ky'olabye, oba mawulire ki agakutuuseeko? ' n'addamu; 'Ayi Omubaka wa Allah! Bulijjo nkuuma okuwulira n’okulaba kwange, era sirina kirala kye mmanyi okuggyako obulungi bwokka’. Aisyah yagamba nti; 'Newankubadde nga yali mu bakyala ba Nabbi sallaallahu 'alaihi wa sallam eyawulira nga ansinga, Allah yekka ye yamulabirira n'endowooza ennungi, newankubadde nga mwannyina, Hamnah bint Jahsyin, yamukyawa kale yali mu abo abasaasaanya amawulire ag'obulimba ag'ennaku'.