Hadith Representative
Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa
Imam Bukhari : 3114حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
بىزگە [ئابدۇللاھ بىن مۇھەممەد] بىزگە [ئەبۇ ئامىر ئابدۇل مالىك بىن ئەمرۇ] ماڭا [ئىبراھىم بىن نافى] دىن [كاتسىر بىن كاتسىر] دىن [سەئىد بىن جۇبەير] دىن [ئىبنۇ ئابباس رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما] مۇنداق دېدى: «ئىبراھىم ئىسمائىل ۋە ئىسمائىلنىڭ ئانىسى بىلەن بىللە سەپەرگە چىققاندا، ئۇلار سۇ قاچىلانغان بىر گېرىبا - تۆت سۇ خالتىسى - ئېلىپ كەلدى. ئىسمائىلنىڭ ئانىسى بوۋىقىنى ئېمىتىش ئۈچۈن گېرىبادىكى سۇدىن ئىچتى. ئۇلار مەككىگە كەلگەندە، ئىبراھىم ئىككىسىنى بىر كەپە ئاستىغا قويدى. ئىبراھىم ئائىلىسىگە قايتىشقا تەييارلانغاندا، ئىسمائىلنىڭ ئانىسى ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئەگىشىپ ماڭدى، ئۇ ئېگىز تۈزلەڭلىككە يەتكەندە، ئىسمائىلنىڭ ئانىسى ئۇنى ئارقىسىدىن چاقىردى: «ئى ئىبراھىم، بىزنى كىمگە تاشلىۋەتتىڭ؟» ئىبراھىم: «ئاللاھقا» دەپ جاۋاب بەردى. ھەجەر: «ئۇنداقتا، مەن ئاللاھتىن رازى بولدۇم» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى مۇنداق دېدى: «ئاندىن ھەجەر ئەسلىدىكى ئورنىغا قايتىپ كېلىپ، كونا سۇ قاچىسىدىن سۇ ئىچتى ۋە بوۋىقىنى ئېمىتكۈچە ئېمىتەلىدى، سۇ تۈگىگەنگە قەدەر ئۇ: «مەن بېرىپ بىرەيلەن بار-يوقلۇقىنى كۆرۈپ باقاي» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى مۇنداق دېدى: «شۇڭا ئۇ سافا تېغىغا چىقىپ، بىرەيلەن بار-يوقلۇقىنى كۆرۈش ئۈچۈن قارىدى، ئەمما ھېچكىمنى ھېس قىلمىدى. ئۇ ۋادىغا يەتكەندە يۈگۈرۈپ مەرۋەگە كەلدى، بۇنى نۇرغۇن قېتىم قىلدى. ئاندىن ئۇ: «مەن بېرىپ كۆرۈشۈم كېرەك» دېدى، ئۇ بوۋىقىنى كۆزدە تۇتتى. شۇڭا ئۇ بوۋىقىنىڭ يېنىغا باردى، بوۋىقى خۇددى تاشلىنىپ قالغاندەك، خۇددى ئۆلۈم نەپىسىنى ئېلىۋاتقاندەك ئەھۋالدا ئىدى، شۇڭا ھەجەرنىڭ يۈرىكى خاتىرجەم بولمىدى. ئۇ: «مەن بېرىپ بىرەيلەن بار-يوقلۇقىنى كۆرۈپ باقاي» دېدى. شۇڭا ئۇ سافا تېغىغا بېرىپ قارىدى، ئەمما يەتتە قېتىم - سافا تېغى بىلەن مەرۋە تېغىنىڭ ئارىلىقىدا - ئىزدىگەنگە قەدەر ھېچكىمنى تاپالمىدى. ئۇ: «مەن بېرىپ بوۋىقىمغا نېمە بولغانلىقىنى كۆرۈپ باقاي» دېدى. ئاندىن ئۇ بىر ئاۋازنى ئاڭلىدى، شۇڭا ئۇ: «ئەگەر سەن ياخشى بولساڭ، ماڭا ياردەم قىل» دېدى. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ ئاۋاز پەرىشتە جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام ئىكەن. رىۋايەت قىلغۇچى: «ئاندىن جىبرىئىل تاپىنى بىلەن شۇنداق قىلدى. ئۇ تاپىنى بىلەن يەرگە تىقىۋەتتى» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى: «شۇنىڭ بىلەن سۇ ئېتىلىپ چىقتى، ئىسمائىلنىڭ ئانىسى ھەيران قېلىپ دەرھال ئۇنى يىغىۋالدى» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى: «ئەبۇ ئەلقاسىم سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئەگەر ھەجەر ئۇنى قويۇپ قويغان بولسا، سۇ ئېقاتتى» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى: «شۇڭا ھەجەر بالىسىنى ئېمىتىش ئۈچۈن زەمزەم سۈيىدىن ئىچتى» دېدى. ئاندىن جۇرھۇم قەبىلىسىدىن بىر توپ ئادەم ۋادىنىڭ ئاستى تەرىپىدىن ئۆتۈپ كېتىۋېتىپ، بىر قۇشنى كۆردى، گويا ئىشەنمىگەندەك. ئۇلار: «سۇ بار بولغاچقا، قۇش بولمايدۇ» دېدى. ئاخىرى ئۇلار بىر ئەلچى ئەۋەتىپ، ئۇلارنى كۆرۈپ باقتى، ئۇلارنىڭ سۇ بار جايدا ئىكەنلىكى مەلۇم بولدى. ئاندىن ئەلچى ئۇلارغا قايتىپ كېلىپ، كۆرگەنلىرىنى ئېيتتى. ئاندىن ئۇلار ھاجەرنىڭ يېنىغا بېرىپ: «ئى ئىسمائىلنىڭ ئانىسى، بىزنى سىز بىلەن بىللە تۇرۇشقا رۇخسەت قىلامسىز ياكى سىز بىلەن قوشنا بولۇپ تۇرىمىزمۇ؟» دېدى. ئاندىن ئۇنىڭ ئوغلى - ئىسمائىل - چوڭ بولۇپ، بىر ئايالغا ئۆيلەندى. رىۋايەت قىلغۇچى مۇنداق دېدى: «ئاندىن ئىبراھىمدا بىر ئىشتىياق پەيدا بولدى، ئۇ ئائىلىسىگە: «مەن قالدۇرۇپ كەتكەن ئائىلەمنى كۆرۈپ كېلىمەن» دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى مۇنداق دېدى: «شۇڭا ئىبراھىم كېلىپ ئۇنى قارشى ئېلىپ: «ئىسمائىل قەيەردە؟» دېدى. ئىسمائىلنىڭ ئايالى: «ئوۋغا چىقىمەن» دېدى. ئىبراھىم: «ئۇ كەلگەندە ئۇنىڭغا ئۆيىنىڭ ئىشىكىنى ئۆزگەرتىشنى ئېيتىڭلار» دېدى. ئىسمائىل كەلگەندە، ئايالى ئىبراھىمنىڭ كەلگەنلىكىنى ئېيتتى. ئىسمائىل: «ئىشىكنىڭ مەنىسى سىز، شۇڭا ئائىلىڭىزگە قايتىڭ» دېدى. ئاندىن ئىبراھىمدا يەنە بىر ئىشتىياق پەيدا بولدى، ئۇ ئائىلىسىگە: «مەن قالدۇرۇپ كەتكەن ئائىلەمنى كۆرۈپ كېلىمەن» دېدى. ئۇ كەلگەندە، ئىبراھىم: «ئىسمائىل قەيەردە؟» دەپ سورىدى. ئايالى: «ئۇ ئوۋغا چىقتى» دەپ جاۋاب بەردى. ئىبراھىم: «نېمە يەيسىز ۋە نېمە ئىچىسىز؟» دەپ سورىدى. ئىسمائىلنىڭ ئايالى: «بىزنىڭ تامىقىمىز گۆش، ئىچىملىكىمىز سۇ» دەپ جاۋاب بەردى. ئاندىن ئىبراھىم: «ئى ئاللاھ، ئۇلارنىڭ گۆشى ۋە سۈيىگە بەرىكەت ئاتا قىلغايسەن» دەپ دۇئا قىلدى. ئەبۇ ئەلقاسىم سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «ئىبراھىمنىڭ «ئەلەيھىسسالام» دېگەن دۇئاسىنىڭ بەرىكىتى سەۋەبىدىن بۇ يەردىكى گۆش ۋە سۇ بەرىكەتكە تولغان. ئاندىن ئىبراھىمدا يەنە بىر ئىشتىياق پەيدا بولدى، ئۇ ئائىلىسىگە: «مەن قالغان ئائىلەمنى كۆرۈپ كېلىمەن» دېدى. ئىبراھىم زەمزەم قۇدۇقىنىڭ ئارقىسىدىن ئوقىنى رېمونت قىلىۋاتقان ئىسمائىل بىلەن كۆرۈشۈپ: «ئى ئىسمائىل، ھەقىقەتەن سېنىڭ پەرۋەردىگارىمىز ماڭا بىر ئۆي سېلىشنى بۇيرۇدى» دېدى. ئىسمائىل: «پەرۋەردىگارىڭغا ئىتائەت قىل» دېدى. ئىبراھىم يەنە: «ھەقىقەتەن ئۇ ماڭا بۇ ئۆينى سېلىشقا ياردەملىشىشنى بۇيرۇدى» دېدى. ئىسمائىل: «ئۇنداقتا مەن قىلىمەن» دېدى. ئۇ مۇنداق دېدى. رىۋايەت قىلغۇچى: شۇنداق قىلىپ، ئۇلار ئىككىسى قۇرۇلۇشقا باشلىدى، ئىبراھىم قۇرۇلۇش قىلدى، ئىسمائىل تاشلارنى كۆتۈرۈپ ماڭدى، ئىككىسى دۇئا ئوقۇۋاتاتتى؛ «پەرۋەردىگارىمىز، بىزدىن سەدىقە قوبۇل قىل، سەن ھەقىقەتەن ھەممىنى ئاڭلىغۇچى ۋە ھەممىنى بىلگۈچىسەن». ئۇلار ئىككىسى بەيتۇللاھنىڭ ئەتراپىنى قورشاپ، دۇئا ئوقۇشنى داۋاملاشتۇردى؛ «پەرۋەردىگارىمىز، بىزدىن سەدىقە قوبۇل قىل، سەن ھەقىقەتەن ھەممىنى ئاڭلىغۇچى ۋە ھەممىنى بىلگۈچىسەن». رىۋايەت قىلغۇچى مۇنداق دېدى: «ئۇلار ئىككىسى قۇرۇلۇشنى داۋاملاشتۇردى، بىنا ئېگىز بولغاندا، ئىبراھىم قېرى ئاتا-ئانىسى سۈپىتىدە تاشلارنى ئېگىز تامغا كۆتۈرۈشتىن زېرىكىپ كەتكەندە، ئۇ تاشنىڭ ئۈستىدە تۇرۇپ، ماقامدا تۇردى، ئىسمائىل ئۇنىڭغا تاشلارنى بېرىش بىلەن بىرگە، ئىككىسى دۇئا ئوقۇشنى داۋاملاشتۇردى؛ «پەرۋەردىگارىمىز، بىزدىن سەدىقە قوبۇل قىل، سەن ھەقىقەتەن ھەممىنى ئاڭلىغۇچى ۋە ھەممىنى بىلگۈچىسەن» - ئەلقەرە 128-.