Hadith Representative
Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa
Imam Bukhari : 3114حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
اسان کي [عبدالله بن محمد] ٻڌايو آهي اسان کي [ابو عامر عبدالمالڪ بن عمرو] ٻڌايو آهي مون کي [ابراھيم بن نافع] ٻڌايو آهي [قطر بن ڪٽسر] کان [سعيد بن جبير] کان [ابن عباس رضي الله عنهما] چيو آهي ته: 'جڏھن ابراهيم اسماعيل ۽ اسماعيل جي ماءُ سان گڏ سفر تي نڪتا، ته انھن ھڪ غريبا - چار پاڻيءَ جو ٿيلهو - کڻي ويا، جنھن ۾ پاڻي ھوندو ھو، اسماعيل جي ماءُ غريبا ۾ پاڻي جي فراهمي مان پيتي ته جيئن ھو پنھنجي ٻار کي کير پياري سگھي. جڏھن اھي مڪي پھتا، ابراهيم انھن ٻنھي کي ھڪ جھوپڙيءَ ھيٺان رکيو. جڏھن ابراهيم پنھنجي گھر وارن ڏانھن موٽڻ وارو ھو، اسماعيل جي ماءُ سندس پٺيان پٺيان آئي، جيستائين ھو ھڪ ڪافي اوچي ميدان/ٽي تي پھتو، اسماعيل جي ماءُ کيس پٺيان کان سڏ ڪيو؛ 'اي ابراهيم، تو اسان کي ڪنھن جي حوالي ڪيو آھي؟'. ابراهيم جواب ڏنو؛ 'الله جي طرف'. هاجره چيو؛ 'پوءِ، مان الله کان راضي ٿي ويس'. راوي چيو؛ ' 'پوءِ هاجره پنهنجي اصلي جاءِ تي واپس آئي ۽ پنهنجي پراڻي پاڻيءَ جي ٿانءَ مان پيتي ۽ پنهنجي ٻار کي کير پيارڻ جي قابل ٿي وئي جيستائين جڏهن پاڻي ختم ٿي ويو ته هن چيو: 'مون کي وڃڻ گهرجي ۽ ڏسڻ گهرجي ته ڪو آهي يا نه.' راوي چيو: 'تنهنڪري هوءَ وئي ۽ صفا جي ٽڪري تي چڙهندي رهي ۽ ڏسڻ لاءِ ته ڪو آهي يا نه پر هن کي ڪو محسوس نه ٿيو. جڏهن هوءَ وادي تي پهتي ته هوءَ ڊوڙي وئي ۽ مروه وٽ آئي، هن ڪيترائي ڀيرا اهو ڪيو. پوءِ هن چيو: 'مون کي وڃڻ گهرجي ۽ ڏسڻ گهرجي،' هن جو مطلب هو پنهنجي ٻار جو. تنهنڪري هوءَ پنهنجي ٻار وٽ وئي جيڪو اهڙي حالت ۾ هو جيئن کيس ڇڏيو ويو هجي، جيئن هو موت جو ساهه کڻي رهيو هجي، تنهن ڪري هاجره جو دل آرام سان نه هو. هن چيو: 'مون کي وڃڻ گهرجي ۽ ڏسڻ گهرجي ته ڪو آهي يا نه.' تنهنڪري هوءَ صفا جي ٽڪري تي وئي ۽ ڏٺو پر هن کي ڪو به نه مليو جيستائين جڏهن هن اهو ڪوشش ست ڀيرا ڪئي - صفا ۽ مروه جي ٽڪرين جي وچ ۾ - هن چيو: 'مون کي وڃڻ گهرجي ۽ ڏسڻ گهرجي ته منهنجي ٻار سان ڇا ٿيو آهي.' پوءِ هن هڪ آواز ٻڌو، تنهن ڪري هن چيو: 'جيڪڏهن تون سٺو آهين ته منهنجي مدد ڪر'. معلوم ٿيو ته - اهو آواز - فرشتو جبرائيل عليه السلام هو. راوي چيو؛ پوءِ جبرائيل عليه السلام پنهنجي کڙي سان اهو ڪيو. هن پنهنجي کڙين سان زمين کي ڇڪيو. راوي چيو؛ 'پوءِ پاڻي ٻاهر نڪري ويو ۽ اسماعيل عليه السلام جي ماءُ حيران ٿي وئي ۽ فوري طور تي ان کي گڏ ڪيو'. راوي چيو؛ ابو القاسم صلي الله عليه وسلم چيو؛ 'جيڪڏهن هاجره ان کي اڪيلو ڇڏي ڏئي ها ته پاڻي وهي وڃي ها'. راوي چيو؛ 'پوءِ هاجره زمزم جو پاڻي پيئي ته جيئن هوءَ پنهنجي ٻار کي کير پياري سگهي.' پوءِ جرهم قبيلي جي ماڻهن جو هڪ گروهه وادي جي تري ۾ گذريو ۽ انهن هڪ پکي ڏٺو، ڄڻ ته انهن کي يقين نه هو، انهن چيو؛ 'ڪو به پکي نه هوندو پر ضرور ڇاڪاڻ ته اتي پاڻي آهي'. آخرڪار انهن هڪ قاصد کي انهن ڏانهن ڏسڻ لاءِ موڪليو ۽ اهو معلوم ٿيو ته اهي پاڻي واري علائقي ۾ هئا. قاصد انهن ڏانهن موٽي آيو ۽ ٻڌايو - جيڪو هن ڏٺو -. پوءِ اهي هاجره ڏانهن ويا ۽ چيو؛ 'اي اسماعيل جي ماءُ، ڇا تون اسان کي توهان سان گڏ رهڻ جي اجازت ڏيندين يا اسان توهان سان پاڙيسري بڻجي رهنداسين؟' پوءِ سندس پٽ - اسماعيل - جوان ٿيو ۽ هڪ عورت سان شادي ڪئي. راوي چيو؛ 'پوءِ ابراهيم ۾ هڪ خواهش پيدا ٿي ته هن پنهنجي گهر وارن کي چيو: 'مان پنهنجي گهر وارن کي ڏسندس جن کي مان ڇڏي آيو آهيان'. راوي چيو؛ 'پوءِ ابراهيم آيو ۽ کيس سلام ڪيو ۽ چيو: 'اسمٰعيل ڪٿي آهي؟' اسماعيل جي زال چيو: 'شڪار ڪرڻ لاءِ'. ابراهيم چيو: 'جڏهن هو اچي ته کيس چئو ته هو پنهنجي گهر جو دروازو تبديل ڪري.' جڏهن اسماعيل آيو، ته سندس زال کيس ابراهيم جي اچڻ جي خبر ڏني. تڏهن اسماعيل چيو: 'تون ئي آهين جيڪو دروازي مان مراد آهي، تنهن ڪري پنهنجي گهر وارن ڏانهن واپس وڃ'. پوءِ ابراهيم ۾ هڪ ٻي خواهش پيدا ٿي ته هن پنهنجي گهر وارن کي چيو: 'مان پنهنجي گهر وارن کي ڏسندس جنهن کي مان ڇڏي آيو هوس'. جڏهن هو پهتو، ته ابراهيم پڇيو: 'اسمٰعيل ڪٿي آهي؟' سندس زال جواب ڏنو: 'هو شڪار ڪرڻ ويو هو. ڇا توهان کي اسان سان گڏ نه رهڻ گهرجي ۽ کائڻ پيئڻ گهرجي؟' ابراهيم پڇيو: 'توهان ڇا کائيندا ۽ پيئندا آهيو؟' اسماعيل جي زال جواب ڏنو: 'اسان جو کاڌو گوشت آهي ۽ اسان جو پيئڻ پاڻي آهي'. پوءِ ابراهيم دعا ڪئي: 'اي الله! انهن جي گوشت ۽ پاڻي ۾ برڪت ڪر'. ابو القاسم صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'هتي جو گوشت ۽ پاڻي ابراهيم جي دعا 'عليه السلام' جي برڪت جي ڪري برڪتن سان ڀريل آهي. پوءِ ابراهيم ۾ هڪ ٻي خواهش پيدا ٿي ته هن پنهنجي گهر وارن کي چيو: 'مان پنهنجي گهر وارن کي ڏسندس جيڪو مون پوئتي ڇڏيو هو'. پوءِ ابراهيم آيو ۽ زمزم جي کوهه جي پويان اسماعيل سان مليو ۽ پنهنجي تير جي مرمت ڪندي چيو: 'اي اسماعيل، بيشڪ توهان جي رب مون کي گهر ٺاهڻ جو حڪم ڏنو آهي'. اسماعيل چيو: 'پنهنجي رب جي اطاعت ڪر'. ابراهيم ٻيهر چيو: 'بيشڪ هن مون کي حڪم ڏنو آهي ته توهان سوال ۾ گهر ٺاهڻ ۾ منهنجي مدد ڪريو'. اسماعيل چيو: 'پوءِ مان ڪندس'، يا ائين هن چيو. راوي چيو؛ تنهنڪري انهن ٻنهي تعمير شروع ڪئي، ابراهيم تعمير ڪئي جڏهن ته اسماعيل پٿر کڻي ويو، ٻئي نماز پڙهندي؛ - 'اسان جا پالڻھار، اسان کان خيرات قبول ڪر بيشڪ تون سڀ ٻڌندڙ ۽ سڀ ڄاڻندڙ آهين'. اهي ٻئي تعمير ڪندا رهيا جيستائين اهي بيت الله جي چوڌاري گهيرو نه ڪري ويا ۽ ٻئي دعائون پڙهندا رهيا؛ - 'اسان جا پالڻھار، اسان کان خيرات قبول ڪر، بيشڪ تون سڀ ٻڌندڙ ۽ سڀ ڄاڻندڙ آهين'-. راوي چيو؛ 'اهي ٻئي تعمير ڪندا رهيا جيستائين عمارت اڳ ۾ ئي ڊگهي ٿي وئي ۽ ابراهيم، هڪ پوڙهو والدين جي حيثيت سان، پٿرن کي هڪ اوچي ڀت جي اڏاوت تي کڻڻ کان ٿورو ٿڪجي پيو، هو پٿر تي بيهڻ جي جاءِ طور بيٺو - المقام - جڏهن ته اسماعيل کيس پٿر ڏيندو رهيو جڏهن ته ٻئي دعائون پڙهندا رهيا؛ - 'اسان جا پالڻھار، اسان کان خيرات قبول ڪر، بيشڪ تون سڀ ٻڌندڙ ۽ سڀ ڄاڻندڙ آهين'- - سوره البقره 128-.