Hadithi ihagarariye
Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa
Imam Bukhari : 3114حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
Yatubwiye ['Abdullah bin Muhammad] yatubwiye [Abu 'Amir 'Abdul Malik bin 'Amru] yambwiye [Ibrahim bin Nafi'] kuva kuri [Katsir bin Katsir] kuva kuri [Sa'id bin Jubair] kuva kuri [Ibnu 'Abbas radliallahu 'anhuma] yaravuze ati: 'Ubwo Ibrahim yasohokaga ajyana na Isma'il na nyina wa Isma'il, bazanye geriba - umufuka w'amazi ane - wari urimo amazi, nyina wa Isma'il yanyoye amazi yari muri geriba kugira ngo yonse umwana we. Bageze i Maka, Ibrahim yabashyize bombi munsi y'akazu. Ubwo Ibrahim yari agiye gusubira mu muryango we, nyina wa Isma'il yamukurikiye kugeza ubwo ageze ku kibaya kinini cyane, nyina wa Isma'il aramuhamagara ari inyuma ati: 'Ewe Ibrahim, wadutaye kuri nde?'. Ibrahim aramusubiza ati: 'Kuri Allah'. Hajar aravuga ati: 'Noneho, nishimiye Allah'. Uwanditse inkuru aravuga ati; “Hajar yasubiye aho yari asanzwe anywera mu kibindi cye cy’amazi cya kera, maze abasha konsa umwana we kugeza ubwo amazi yari amaze kurangira, aravuga ati: ‘Nkwiye kujya kureba niba hari umuntu.’ Uwanditse inkuru yagize ati: ‘Nuko aragenda azamuka umusozi wa Safaa areba niba hari umuntu ariko ntiyagira uwo yumva. Ageze mu kibaya yiruka ajya i Marwah, abikora incuro nyinshi. Hanyuma aravuga ati: ‘Nkwiye kujya kureba,’ yashakaga kuvuga umwana we. Nuko ajya kureba umwana we wari umeze nk’aho yasigaye, nk’aho arimo guhumeka umwuka w’urupfu, bityo umutima wa Hajar ntiwari umeze neza. Yaravuze ati: ‘Nkwiye kujya kureba niba hari umuntu.’ Nuko ajya ku musozi wa Safaa areba ariko ntiyabona umuntu kugeza ubwo yari amaze kugerageza inshuro ndwi - hagati y’imisozi ya Safaa na Marwah - aravuga ati: ‘Nkwiye kujya kureba ibyabaye ku mwana wanjye.’ Hanyuma yumvise ijwi, maze aravuga ati: ‘Mfasha -mfashe- niba uri mwiza’. Byaje kugaragara ko - iryo jwi - ari malayika Jibril 'Alaihissalam. Uwanditse inkuru aravuga; Hanyuma Jibril abikora n'agatsinsino ke. Yakandagiye hasi n'agatsinsino ke'. Uwanditse inkuru aravuga ati: 'Amazi yarasenyutse nyina wa Ismayeli aratangara ahita ayakusanya'. Uwanditse inkuru aravuga ati: Abu Al Qasim sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Iyo Hajar ayireka, amazi yari gutemba'. Uwanditse inkuru aravuga ati: 'Nuko Hajar yanyoye amazi ya Zamzam kugira ngo yonse umwana we.' Hanyuma itsinda ry'abantu bo mu bwoko bwa Jurhum banyuze hepfo y'ikibaya babona inyoni, nk'aho batayizeye. Baravuga bati: 'Nta nyoni izabaho ariko ni ukuri kuko hari amazi'. Amaherezo bohereje intumwa kubareba maze basanga bari mu gace karimo amazi. Intumwa iragaruka ibasanga ibatangariza - ibyo yabonye-. Hanyuma bajya kwa Hajar baravuga bati; 'Yewe nyina wa Ishimayeli, uzatwemerera kubana nawe cyangwa tuzabana nk'abaturanyi bawe?' Hanyuma umuhungu we - Ishimayeli - yarakuze aba umusore maze ashaka umugore'. Uwanditse inkuru aravuga ati: 'Hanyuma haje inyota muri Ibrahim maze abwira umuryango we ati: 'Ngiye kureba umuryango wanjye nasize inyuma'. Uwanditse inkuru aravuga ati: 'Nuko Ibrahim araza aramusuhuza aramubwira ati: 'Ishimayeli ari he?' Umugore wa Ishimayeli aravuga ati: 'Ndagiye guhiga'. Ibrahim aramubwira ati: 'Mubwire igihe azazira ko agomba guhindura urugi rw'inzu ye'. Ishimayeli aje, umugore we aramubwira iby'uko Ibrahim yahageze. Nuko Ishimayeli aramubwira ati: 'Ni wowe uvugwaho kuba uri ku muryango, subira mu muryango wawe'. Hanyuma haje ikindi cyifuzo muri Ibrahim maze abwira umuryango we ati: 'Ngiye kureba umuryango wanjye nasize inyuma'. Agezeyo, Ibrahim aramubaza ati: 'Ishimayeli ari he?' Umugore we aramusubiza ati: 'Yagiye guhiga. Ntiwagombye guhagarara ukarya ukanywa hamwe natwe?' Ibrahim arabaza ati: 'Murya iki kandi munywa iki?'. Umugore wa Ishimayeli aramusubiza ati; 'Ibyokurya byacu ni inyama naho icyo kunywa ni amazi'. Hanyuma Ibrahim arasenga ati: 'Mana, bahe umugisha mu nyama zabo n'amazi yabo'. Abu Al Qasim sallallaahu 'alaihi wasallam yaravuze ati: 'Inyama n'amazi hano byuzuye imigisha kubera imigisha yo mu isengesho rya Ibrahim 'Alaihissalam'. Hanyuma ikindi cyifuzo cyaje muri Ibrahim nuko abwira umuryango we ati: 'Ngiye kureba umuryango wanjye nasize'. Nuko Ibrahim araza ahura na Isma'il inyuma y'iriba rya Zamzam arimo gusana umwambi we maze aravuga ati: 'Yewe Isma'il, mu by'ukuri Imana yawe ni yo yantegetse kubaka inzu'. Isma'il aravuga ati: 'Umvire Imana yawe'. Ibrahim yongera kuvuga ati: 'Mu by'ukuri yantegetse ko umfasha kubaka inzu ivugwa'. Isma'il aravuga ati; 'Noneho ndazabikora', cyangwa ni ko yavuze. Uwanditse inkuru aravuga; Nuko bombi batangira kubaka, Ibrahim wubatse mu gihe Isma'il yitwaje amabuye, bombi barimo basoma amasengesho; -'Imana yacu, akira ubuntu- buturutse kuri twe koko uri wumva byose kandi uzi byose'. Bombi bakomeje kubaka kugeza ubwo bakikije Baitullah maze bombi bakomeza gusoma amasengesho; -'Imana yacu, akira ubuntu- buturutse kuri twe, mu by'ukuri uri wumva byose kandi uzi byose'-. Uwanditse inkuru yaravuze ati: 'Bombi bakomeje kubaka kugeza ubwo inyubako yari imaze kuba ndende kandi Ibrahim, nk'umubyeyi ushaje, yari ananiwe gato kuzamura amabuye ku nkuta ndende, ahagarara ku ibuye nk'ahantu ho guhagarara -al-Maqam- mu gihe Ismail yakomeje kumuha amabuye mu gihe bombi bakomeje gusoma amasengesho; -'Imana yacu, akira ubuntu- buturutse kuri twe, mu by'ukuri uri wumva byose kandi uzi byose'- -QS. Albaqarah 128-.