ሐዲስ
Nabi Ismail berperan membawakan batu untuk dipasang oleh Nabi Ibrahim sambil mereka terus berdoa
Imam Bukhari : 3114حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا فَلَمَّا بَلَغَتْ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتْ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ تَعْنِي الصَّبِيَّ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتْ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ فَإِذَا جِبْرِيلُ قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الْأَرْضِ قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنْ الْمَاءِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا قَالَ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلَّا عَلَى مَاءٍ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمْ امْرَأَةً قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتْ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ فَقَالَتْ أَلَا تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ وَشَرَابُنَا الْمَاءُ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمَا وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لِأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ يُصْلِحُ نَبْلًا لَهُ فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ قَالَ إِذَنْ أَفْعَلَ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ } قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَنْ نَقْلِ الْحِجَارَةِ فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ وَيَقُولَانِ { رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }
[አብዱላህ ቢን ሙሐመድ] እንደነገረን [አቡ አሚር አብዱል ማሊክ ቢን አምሩ] ከ[ካትሲር ቢን ካትሲር] ከ[ሰዒድ ቢን ጁበይር] ከ[ኢብኑ አባስ ረዲየላሁ አንሁማ] እንዲህ ብለዋል፡- 'ኢብራሂም ከኢስማኢል እና ከእስማኢል እናት ጋር ለመጓዝ ሲወጣ፣ ውሃ የያዘ ገሪባ - ባለአራት ውሃ ከረጢት - ይዘው ሲወጡ፣ የኢስማኢል እናት ልጇን ጡት እንድታጠባ ከገሪባው ውስጥ ካለው የውሃ አቅርቦት ጠጣች። መካ ሲደርሱ ኢብራሂም ሁለቱንም በአንድ ጎጆ ስር አስቀመጣቸው። ኢብራሂም ወደ ቤተሰቡ ሊመለስ ሲል፣ የኢስማኢል እናት ከኋላው ተከትላ ተከተለችው እስከ አንድ ከፍ ያለ ሜዳ/ኮረብታ ድረስ፣ የኢስማኢል እናት ከኋላው ጠራችው፡- 'ኦ ኢብራሂም፣ ለማን ተውከን?'። ኢብራሂም 'ለአላህ' ሲል መለሰ። ሃጃር 'ከዚያም በአላህ ተደስቻለሁ' አለች። ተራኪው እንዲህ አለ፡- ከዚያም ሃጃር ወደ መጀመሪያ ቦታዋ ተመልሳ ከአሮጌው የውሃ ማሰሮዋ ጠጣችና ውሃው እስኪያልቅ ድረስ ልጇን ጡት ማጥባት ቻለች፡- ሄጄ ማንም ካለ ማየት አለብኝ አለች። ተራኪውም፡- “ሄዳ ወደ ሳፋ ኮረብታ ወጣችና ማንም ካለ ለማየት ፈለገች ግን ማንም አልተሰማትም። ሸለቆው እንደደረሰች ሮጠችና ወደ መርዋህ መጣች፣ ይህንንም ብዙ ጊዜ አደረገች። ከዚያም “ሄጄ ማየት አለብኝ” አለች ልጇን ማለቷ። ስለዚህ እንደተረፈው ያህል ሁኔታ ውስጥ ወደነበረው ልጇ ሄደች፣ ልክ የሞት እስትንፋስ እንደሚተነፍስ፣ ስለዚህ የሃጃር ልብ አልተረጋጋም። “ሄጄ ማንም ካለ ማየት አለብኝ” አለች። ወደ ሰፋአ ኮረብታ ሄዳ ተመለከተች ግን ይህን ሙከራ ሰባት ጊዜ እስክታደርግ ድረስ ማንንም አላገኘችም - በሶፋአ እና በመርዋህ ኮረብቶች መካከል - “ሄጄ ምን እንደደረሰብኝ ማየት አለብኝ” አለች። ከዚያም ድምፅ ሰማች፣ ስለዚህ “ጥሩ ከሆንሽ እርጂኝ-” አለች። ያ ድምፅ - መልአኩ ጂብሪል 'አለይሂሰላም' እንደሆነ ታወቀ። ተራኪው አለ፤ ከዚያም ጂብሪል ይህንን በተረከዙ አደረገው። መሬቱን በተረከዙ ዘረጋ። ተራኪው አለ፤ 'ስለዚህ ውሃ ፈሰሰ፤ የኢስማኤልም እናት ደነገጠችና ወዲያውኑ ሰበሰበችው'። ተራኪው አለ፤ አቡ አልቃሲም ሰላላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ አለ፡- 'ሀጀር ብቻውን ብትተወው ኖሮ ውሃው ይፈስ ነበር'። ተራኪው አለ፡- 'ስለዚህ ሀጃር ልጇን ጡት እንድታጠባ ከዛምዛም ውሃ ጠጣች።' ከዚያም ከጁርሁም ጎሳ የመጡ ሰዎች በሸለቆው ግርጌ አለፉና እንዳላመኑት ወፍ አዩ። 'ወፍ አይኖርም ነገር ግን ውሃ ስላለ እርግጠኛ ነው' አሉ። በመጨረሻም አንድ መልእክተኛ ልከው ውሃ ባለበት አካባቢ እንዳሉ ታወቀ። መልእክተኛውም ወደ እነርሱ ተመልሶ - ያየውን - ነገረው። ከዚያም ወደ ሃጃር ሄደው፡- 'የኢስማኤል እናት ሆይ፣ ከአንቺ ጋር እንድንኖር ትፈቅጂልኛለሽ ወይስ ከአንቺ ጋር ጎረቤት ሆነን እንኖራለን?' ከዚያም ልጁ እስማኤል - ወጣት ሆኖ አደገና ሴት አገባ። ተራኪው እንዲህ አለ፤ “ከዚያም በኢብራሂም ውስጥ ፍላጎት ተፈጠረና ለቤተሰቡ “እኔ የተውኳቸውን ቤተሰቦቼን ለማየት እሄዳለሁ” አላቸው። ተራኪው አለ፤ “ስለዚህ ኢብራሂም መጥቶ ሰላምታ ሰጠውና “እስማኤል የት ነው?” አለው። የእስማኤል ሚስት “አደን እየሄደ ነው” አለች። ኢብራሂም “ሲመጣ የቤቱን በር እንዲቀይር ንገረው” አለ። እስማኤል ሲመጣ ሚስቱ የኢብራሂምን መምጣት ነገረችው። ስለዚህ እስማኤል “በበሩ የተነገረው አንተ ነህ፣ ስለዚህ ወደ ቤተሰብህ ተመለስ” አለው። ከዚያም በኢብራሂም ውስጥ ሌላ ፍላጎት ስለተነሳ ለቤተሰቡ “እኔ የተውኳቸውን ቤተሰቦቼን ለማየት እሄዳለሁ” አላቸው። እዚያም ሲደርስ ኢብራሂም “እስማኤል የት ነው?” ሲል ጠየቀ። ሚስቱም “አደን ሄዷል። ከእኛ ጋር መጥተህ መብላትና መጠጣት የለብህም?” ሲል መለሰችለት፤ “ምን ትበላለህና ትጠጣለህ?” ሲል ጠየቀ። የኢስማኤል ሚስት “ምግባችን ሥጋ ነው፣ መጠጡም ውሃ ነው” ብላ መለሰች። ከዚያም ኢብራሂም ጸለየ፤ «አላህ ሆይ፣ በስጋቸውና በውሃቸው ባርካቸው» አለ። አቡ አል ቃሲም ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም እንዲህ አሉ፡- «እዚህ ያለው ሥጋና ውሃ በበረከት የተሞላ ነው ምክንያቱም የኢብራሂም ጸሎት «አለሂሰላም» በተባለው ጸሎት በረከት ምክንያት። ከዚያም በኢብራሂም ውስጥ ሌላ ፍላጎት ስለተፈጠረ ለቤተሰቡ «እኔ የተውኳቸውን ቤተሰቤን ለማየት እሄዳለሁ» አላቸው። ኢብራሂምም መጥቶ በዛምዛም ጉድጓድ ጀርባ ኢስማኤልን አገኘውና ፍላጻውን እያስተካከለ «ኢስማኢል ሆይ፣ ጌታህ ቤት እንድሠራ አዞኛል» አለ። ኢስማኢል «ጌታህን ታዘዙ» አለ። ኢብራሂም እንደገና «በጥያቄ ውስጥ ያለውን ቤት እንድገነባ አዞኛል» አለ። ኢስማኢል «ከዚያም እሄዳለሁ» አለ ወይም እንደዚያ አለ። ተራኪው አለ። ስለዚህ ሁለቱም መገንባት ጀመሩ፤ ኢብራሂም ኢስማኢል ድንጋዮቹን ይዞ ገነባ፤ ሁለቱም ጸሎት እያነበቡ ሳሉ «ጌታዬ ሆይ፣ ከእኛ ምጽዋትን ተቀበል በእርግጥ አንተ ሁሉን ሰሚና አዋቂ ነህ» አለ። ሁለቱም በይጡላህን እስኪከቡ ድረስ መገንባታቸውን ቀጠሉ፤ ሁለቱም ጸሎትን መጸለያቸውን ቀጠሉ፤ - ጌታችን ሆይ፣ ከእኛ ምጽዋትን ተቀበል፤ በእውነት አንተ ሁሉን ሰሚና አዋቂ ነህ። - ተራኪው እንዲህ አለ፤- "ሁለቱም ግንባታቸውን ቀጠሉ፤ ሕንፃው ረጅም እስከነበረበት ጊዜ ድረስ፤ ኢብራሂም እንደ አዛውንት ወላጅ ድንጋዮቹን ወደ ከፍተኛ ግድግዳ በማንሳት ትንሽ ደክሞት ነበር፤ በድንጋዩ ላይ እንደ መቆም ቦታ ቆመ፤ -አል-መቃም - ኢስማኢል ድንጋዮቹን ሰጠው፤ ሁለቱም ጸሎትን መጸለይ ቀጠሉ፤ - ጌታችን ሆይ፣ ከእኛ ምጽዋትን ተቀበል፤ በእርግጥም አንተ ሁሉን ሰሚና አዋቂ ነህ" - -ሱ. አልባቃራህ 128-