Hadith Representative
Nasihat Umar bin Abdul Aziz dan Ibnu Umar tentang takdir: berpegang pada sunnah, tidak memperdebatkannya, dan peringatan tentang orang yang mendustakannya
Imam Abu Dawud : 3996حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنْ الْقَدَرِ ح و حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ قَالَ حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ دُلَيْلٍ قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ يُحَدِّثُنَا عَنِ النَّضْرِ ح و حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ عَنْ قَبِيصَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ عَنْ أَبِي الصَّلْتِ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ كَثِيرٍ وَمَعْنَاهُمْ قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنْ الْقَدَرِ فَكَتَبَ أَمَّا بَعْدُ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالِاقْتِصَادِ فِي أَمْرِهِ وَاتِّبَاعِ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَرْكِ مَا أَحْدَثَ الْمُحْدِثُونَ بَعْدَ مَا جَرَتْ بِهِ سُنَّتُهُ وَكُفُوا مُؤْنَتَهُ فَعَلَيْكَ بِلُزُومِ السُّنَّةِ فَإِنَّهَا لَكَ بِإِذْنِ اللَّهِ عِصْمَةٌ ثُمَّ اعْلَمْ أَنَّهُ لَمْ يَبْتَدِعْ النَّاسُ بِدْعَةً إِلَّا قَدْ مَضَى قَبْلَهَا مَا هُوَ دَلِيلٌ عَلَيْهَا أَوْ عِبْرَةٌ فِيهَا فَإِنَّ السُّنَّةَ إِنَّمَا سَنَّهَا مَنْ قَدْ عَلِمَ مَا فِي خِلَافِهَا وَلَمْ يَقُلْ ابْنُ كَثِيرٍ مَنْ قَدْ عَلِمَ مِنْ الْخَطَإِ وَالزَّلَلِ وَالْحُمْقِ وَالتَّعَمُّقِ فَارْضَ لِنَفْسِكَ مَا رَضِيَ بِهِ الْقَوْمُ لِأَنْفُسِهِمْ فَإِنَّهُمْ عَلَى عِلْمٍ وَقَفُوا وَبِبَصَرٍ نَافِذٍ كَفُّوا وَهُمْ عَلَى كَشْفِ الْأُمُورِ كَانُوا أَقْوَى وَبِفَضْلِ مَا كَانُوا فِيهِ أَوْلَى فَإِنْ كَانَ الْهُدَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ لَقَدْ سَبَقْتُمُوهُمْ إِلَيْهِ وَلَئِنْ قُلْتُمْ إِنَّمَا حَدَثَ بَعْدَهُمْ مَا أَحْدَثَهُ إِلَّا مَنْ اتَّبَعَ غَيْرَ سَبِيلِهِمْ وَرَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُمْ فَإِنَّهُمْ هُمْ السَّابِقُونَ فَقَدْ تَكَلَّمُوا فِيهِ بِمَا يَكْفِي وَوَصَفُوا مِنْهُ مَا يَشْفِي فَمَا دُونَهُمْ مِنْ مَقْصَرٍ وَمَا فَوْقَهُمْ مِنْ مَحْسَرٍ وَقَدْ قَصَّرَ قَوْمٌ دُونَهُمْ فَجَفَوْا وَطَمَحَ عَنْهُمْ أَقْوَامٌ فَغَلَوْا وَإِنَّهُمْ بَيْنَ ذَلِكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ كَتَبْتَ تَسْأَلُ عَنْ الْإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ فَعَلَى الْخَبِيرِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَعْتَ مَا أَعْلَمُ مَا أَحْدَثَ النَّاسُ مِنْ مُحْدَثَةٍ وَلَا ابْتَدَعُوا مِنْ بِدْعَةٍ هِيَ أَبْيَنُ أَثَرًا وَلَا أَثْبَتُ أَمْرًا مِنْ الْإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ لَقَدْ كَانَ ذَكَرَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْجُهَلَاءُ يَتَكَلَّمُونَ بِهِ فِي كَلَامِهِمْ وَفِي شِعْرِهِمْ يُعَزُّونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ عَلَى مَا فَاتَهُمْ ثُمَّ لَمْ يَزِدْهُ الْإِسْلَامُ بَعْدُ إِلَّا شِدَّةً وَلَقَدْ ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ وَلَا حَدِيثَيْنِ وَقَدْ سَمِعَهُ مِنْهُ الْمُسْلِمُونَ فَتَكَلَّمُوا بِهِ فِي حَيَاتِهِ وَبَعْدَ وَفَاتِهِ يَقِينًا وَتَسْلِيمًا لِرَبِّهِمْ وَتَضْعِيفًا لِأَنْفُسِهِمْ أَنْ يَكُونَ شَيْءٌ لَمْ يُحِطْ بِهِ عِلْمُهُ وَلَمْ يُحْصِهِ كِتَابُهُ وَلَمْ يَمْضِ فِيهِ قَدَرُهُ وَإِنَّهُ مَعَ ذَلِكَ لَفِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ مِنْهُ اقْتَبَسُوهُ وَمِنْهُ تَعَلَّمُوهُ وَلَئِنْ قُلْتُمْ لِمَ أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ كَذَا لِمَ قَالَ كَذَا لَقَدْ قَرَءُوا مِنْهُ مَا قَرَأْتُمْ وَعَلِمُوا مِنْ تَأْوِيلِهِ مَا جَهِلْتُمْ وَقَالُوا بَعْدَ ذَلِكَ كُلِّهِ بِكِتَابٍ وَقَدَرٍ وَكُتِبَتِ الشَّقَاوَةُ وَمَا يُقْدَرْ يَكُنْ وَمَا شَاءَ اللَّهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَلَا نَمْلِكُ لِأَنْفُسِنَا ضَرًّا وَلَا نَفْعًا ثُمَّ رَغِبُوا بَعْدَ ذَلِكَ وَرَهِبُوا
އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ކާތިރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ މީހަކު [ޢުމަރު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒަށް] ތަޤްދީރާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް ސިޓީއެއް ލިޔުނެވެ. -އަނެއް ސަފުހާއެއްގައި އެކަން ފާހަގަކުރެވިފައި އޮތީ- އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އާރް ރަބީޢު ބިން ސުލައިމާން އަލް މުޢާޟިން] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަސަދު ބިން މޫސާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން [ޙައްމަދު ބިން ދުލައިލް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން އަތުސް ތައުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން އަޑު އަޅުގަނޑަށް އިވުނީ [އަން ނަދުރު] އިންނެވެ. -އަނެއް ސަފުހާއެއްގައި އެކަން ފާހަގަކުރެވުނު- އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ހަންނަދު ބިން އަސް ސާރީ] [ޤާބިޝާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ރާޖާއަށް] [އަބޫ އަޝް ޝާލްތު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް -އަދި މިއީ އިބްނު ކާތިރުގެ ޙަދީޘް- އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އުމަރު ބިން އަބްދުލް އަޒީޒް ދެން ލިޔުއްވީ ޖަވާބެކެވެ؛ އައްމާ ބަޢުދޫ އެވެ. އަޅުގަނޑު ނަސޭހަތްތެރިވަނީ الله އަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި އެއްގޮތަކަށް ތިބުމަށާއި - އިތުރު ނުކުރުމަށާއި އުނިކުރުމަށެވެ. ސުންނަތުގައި ހިފަހައްޓަން ޖެހޭނެ، ސަބަބަކީ الله ގެ އިޒުނަފުޅުން އެއީ ތިބާ މަގުފުރެދިގެން ދިޔުމުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. އެކަން ބަޔާންކޮށްދޭ ހެކިތަކެއް ހުރުމުން، ނުވަތަ އޭގެ ބަޔާނުން ލިބޭ ފިލާވަޅެއް ހުރުމުން ފިޔަވައި، މީހުން އެއްވެސް ކަމެއް ބިދުޢައެއް ނުކުރާކަން އެނގޭށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ސުންނަތުގެ މަޞްދަރަކީ އެކަލާނގެ - الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ - އޭގެ އިދިކޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ - އިބްނު ކާތިރު ފާހަގަކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ތިބާގެ ކުރިން ތިބި މީހުން - އެކުވެރިން - ހިފެހެއްޓި އެއްޗަކާމެދު ހިތްހަމަޖެހޭށެވެ. އެހެނީ އެމީހުން - އެކުވެރިން -، އެމީހުންގެ ޢިލްމުގެ އުސްމިނާއި، ވިދާ ބުއްދިވެރިކަމާއެކު، އެމީހުންވެސް ތިބީ ހިފެހެއްޓިފައެވެ. ސައިންސްގެ ފަރާތުން އެމީހުންނަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނި، އަދި އިސްކަންދޭ ފަރާތުން އެމީހުންނަށް އެކަމާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރުމަށް މާ ޤާބިލު ނަމަވެސް. ހަގީގަތް ތިބާގެ ގާތުގައި އޮތްނަމަ، ދެން ތިބާ އެއުރެންގެ ކުރިމަތީގައި އެބަހުއްޓެވެ. އެމީހުންގެ އިރުޝާދަށް ތަބާނުވި މީހުން - އެކުވެރިން - ފިކުރުތަކަށްވުރެ އަމިއްލަ ފިކުރުތަކުން ހިތްހަމަޖެހިގެން އުޅުނު މީހުން ފިޔަވައި އީޖާދު ނުކުރެވުނު ހަމައެކަނި އާ ކަންތައްތަކެއް އެމީހުންގެ ފަހުން ހިނގާފައިވާ ކަމަށް ބުނާނަމަ، މި މައްސަލަ އެންމެ ފުރަތަމަ ހޯދީ އެކުވެރިންކަން އެނގޭށެވެ. އެމީހުން ވާހަކަ ދައްކަނީ -ތަޤްދީރުގެ މައްސަލަތައް- ހަމަ ސާދާކޮށް، އެމީހުން މާ ބޮޑަށް ޑިސްމިސް ނުކުރާ ނަމަވެސް މާ ބޮޑަށް ވެސް މާބޮޑަށް ބޮޑު ނުކުރާ، އެމީހުންގެ އިތުރުން މާ ބޮޑަށް ޑިސްމިސް ކުރާ މީހުން ވެސް ތިބި، އަދި މާ ފޯރިގަދަ މީހުން ވެސް އެބަތިއްބެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެފަދައިންގެ ތެރެއިން ޞަޙާބީންގެ ނަޒަރިއްޔާތަކީ އެބައިމީހުން ތިބީ ސީދާ މަގުގައި ކަމެވެ. ތަޤްދީރަށް އީމާންވުމާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް ސިޓީއެއް ލިޔުއްވާފައި، ދެން -މާތްރަސްކަލާނގެ ހުއްދައާއެކު- ތިބާ ހޮވާފައިވަނީ ރަނގަޅު މީހަކު -އަހަރެންނާ އަހާށެވެ-. އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެ އެއްވެސް އާ ކަމެއް ނުވަތަ އިންސާނުން ގެނެސްދިން ބިދުޢަވެރި ކަމެއް، އޭގެ އަސަރު ވަރަށް ސާފު އަދި ޔަޤީންވާ ތަޤްދީރު ޤަބޫލުކުރުމުގެ މައްސަލައިގައި ނޫނީ. އިސްލާމްދީނުގެ ކުރީގެ ޒަމާނުގެ ޖާހިލު މީހުން ތަޤްދީރު ދެނެގަތުމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ޅެންތަކުގައި އެމީހުންނަށް ގެއްލިފައިވާ އުފާތަކާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކޮށް، ދެން އިސްލާމްދީން އައިސް އެކަމަށް އިތުރަށް ބާރުއެޅުއްވުމުން، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަނދާންކޮށްދެއްވީ ހަމައެކަނި އެއް ޙަދީޘެއްގައި ނޫން ކަމަށާއި، މުސްލިމުންނަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެކަން އަޑުއިވިފައިވާ ކަމަށާއި، ތަޤްދީރުގެ ވާހަކަ ދެއްކީ އަދިވެސް ދިރިހުރި އިރުވެސް އަދި... އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އިތުބާރާއި ޤަބޫލުކުރުމާއި ނިކަމެތިކަމުގެ ނަޒަރަކުން އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔެ ދޫކުރެއްވުމަށްފަހު، އެކަން الله އަށް އެނގިވަޑައިގަތުން ނޫން އެހެން އެއްޗެއް ނެތް ކަމަށާއި އެއީ އެކަލާނގެ ފޮތް - އަލް ލައުހުލް މަޙްފޫދު - ގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ކަމެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ތަޤްދީރު ކަނޑައަޅުއްވާފައިވަނީ އެކަލާނގެއެވެ. އެކަން ފިޔަވައި، ތަޤްދީރުގެ މައްސަލަ އެކަލޭގެފާނުގެ ފޮތުގެ މުޙްކަމްގައި - މާނަ ސާފު ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުގައި - ބަޔާންކޮށް، އެބޭފުޅުން އެ ކިޔުއްވައި، އެއިން ދަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ‘މާތް ﷲ މިފަދަ އާޔަތެއް ބާވައިލެއްވީ ކީއްވެގެންތޯ އަހާނަމަ، އެގޮތަށް ބަޔާން ކުރެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ' ހަމަކަށަވަރުން ޞަޙާބީންވެސް ތިޔަ ކިޔަވާ ގޮތަށް ކިޔައެވެ. އެމީހުންނަށް އެކަން މާނަކުރަން އެނގުނީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމިއްލައަށް ނޭނގޭ ކަމެއް ކަމަށާއި އެ ހުރިހާ ކަމަކަށްފަހު އެމީހުން ބުނީ؛ 'އަހަރެމެން ގަބޫލުކުރާ ފޮތެއް -lauhul mahfudh- އަދި ތަޤްދީރު، އަދި މުޞީބާތް ލިޔެވިފައި ވާތީ، ތަޤްދީރުގައިވާ ކަންތައްތައް ކަނޑައެޅިގެން ވާނެ.' މާތްالله އިރާދަކުރައްވާ ކަންތައް ވާނީ ހަމަ ޔަގީނުންވެސް އަދި މާތްالله އިރާދަފުޅު ނުކުރައްވާ ކަންތައްތައް ވެސް ނުވާނެކަން ޔަގީނެވެ. ހަގީގަތުގައިވެސް އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންގެ ކިބައިގައި ގެއްލުމާއި ދެކޮޅުހެދުމުގެ ބާރާއި މަސައްކަތެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން އެއަށްފަހު އެމީހުން ހިތްހަމަޖެހި ތަޤްދީރުގެ މައްސަލައާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރަން ބިރުގަތެވެ'.