-

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ مَرَّارُ بْنُ حَمُّويَهْ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى أَبُو غَسَّانَ الْكِنَانِيُّ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَلَمَّا فَدَعَ أَهْلُ خَيْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَامَ عُمَرُ خَطِيبًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَقَالَ نُقِرُّكُمْ مَا أَقَرَّكُمْ اللَّهُ وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ خَرَجَ إِلَى مَالِهِ هُنَاكَ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنْ اللَّيْلِ فَفُدِعَتْ يَدَاهُ وَرِجْلَاهُ وَلَيْسَ لَنَا هُنَاكَ عَدُوٌّ غَيْرَهُمْ هُمْ عَدُوُّنَا وَتُهْمَتُنَا وَقَدْ رَأَيْتُ إِجْلَاءَهُمْ فَلَمَّا أَجْمَعَ عُمَرُ عَلَى ذَلِكَ أَتَاهُ أَحَدُ بَنِي أَبِي الْحُقَيْقِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَتُخْرِجُنَا وَقَدْ أَقَرَّنَا مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَامَلَنَا عَلَى الْأَمْوَالِ وَشَرَطَ ذَلِكَ لَنَا فَقَالَ عُمَرُ أَظَنَنْتَ أَنِّي نَسِيتُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ بِكَ إِذَا أُخْرِجْتَ مِنْ خَيْبَرَ تَعْدُو بِكَ قَلُوصُكَ لَيْلَةً بَعْدَ لَيْلَةٍ فَقَالَ كَانَتْ هَذِهِ هُزَيْلَةً مِنْ أَبِي الْقَاسِمِ قَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ فَأَجْلَاهُمْ عُمَرُ وَأَعْطَاهُمْ قِيمَةَ مَا كَانَ لَهُمْ مِنْ الثَّمَرِ مَالًا وَإِبِلًا وَعُرُوضًا مِنْ أَقْتَابٍ وَحِبَالٍ وَغَيْرِ ذَلِكَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَحْسِبُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْتَصَرَهُ

ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ [ਅਬੂ ਅਹਿਮਦ ਮਰਾਰ ਬਿਨ ਹਮੂਯਾਹ] ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ [ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਯਾਹੀਆ ਅਬੂ ਘੋਸਨ ਅਲ ਕਿਨਾਨੀ] ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ [ਮਲਿਕ] ਨੇ [ਨਾਫ਼ੀ] ਤੋਂ [ਇਬਨ 'ਉਮਰ ਰਦਲਿਆੱਲ੍ਹਾਹੂ 'ਅਨਹੁਮਾ] ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਖੈਬਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 'ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ 'ਉਮਰ ਰਦਲਿਆੱਲ੍ਹਾਹੂ' ਅਨਹੁਮਾ ਦਾ ਹੱਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ [ਉਮਰ] ਇੱਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਦਰਅਸਲ, ਰਸੂਲ ਅਲੈਹਿ ਵਸੱਲਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੈਬਰ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ (ਜ਼ਮੀਨ) 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਮ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: "ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ।" ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ 'ਉਮਰ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਉੱਖੜ ਨਹੀਂ ਗਏ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਪਿਤ) ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਖੈਬਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਬਨੂ ਅਬੀ ਅਲ ਹਕੂਇਕ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਅਮੀਰੁਲ ਮੁਮੀਨੀਨ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਸੱਲੱਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹਿ ਵਸਲਮ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ (ਬਾਗਾਂ) ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ (ਉਪਜ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ) ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ?' ਤਾਂ ਉਮਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸਲਲਮ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹਾਂ? ਯਾਨੀ: "ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੈਬਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਊਠਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਲੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?" ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਅਬੂ ਅਲ ਕਾਸਿਮ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ।" ਉਮਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ।" ਇਸ ਲਈ ਉਮਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੈਸੇ, ਊਠ, ਸਾਮਾਨ, ਕਾਠੀ, ਲਗਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਇਹ [ਹਮਦ ਬਿਨ ਸਲਾਮਾਹ] ਨੇ ['ਉਬੈਦੁੱਲਾ] ਤੋਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ [ਨਾਫ਼ੀ'] ਨੇ [ਇਬਨ 'ਉਮਰ ਰੱਦੀਅਲੱਲਾਹੂ 'ਅਨਹੁਮਾ] ਤੋਂ ['ਉਮਰ] ਤੋਂ ਨਬੀ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੂ 'ਅਲੈਹੀ ਵਸਲਲਮ ਤੋਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸੰਖੇਪ/ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।"