-

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يُحَدِّثُ قَالَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلًا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ فَلَا تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلَا تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ فَهَزَمُوهُمْ قَالَ فَأَنَا وَاللَّهِ رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ قَدْ بَدَتْ خَلَاخِلُهُنَّ وَأَسْوُقُهُنَّ رَافِعَاتٍ ثِيَابَهُنَّ فَقَالَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرٍ الْغَنِيمَةَ أَيْ قَوْمِ الْغَنِيمَةَ ظَهَرَ أَصْحَابُكُمْ فَمَا تَنْتَظِرُونَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جُبَيْرٍ أَنَسِيتُمْ مَا قَالَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّ النَّاسَ فَلَنُصِيبَنَّ مِنْ الْغَنِيمَةِ فَلَمَّا أَتَوْهُمْ صُرِفَتْ وُجُوهُهُمْ فَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمْ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ فَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ اثْنَيْ عَشَرَ رَجُلًا فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ أَصَابُوا مِنْ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلًا فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَنَهَاهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجِيبُوهُ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلَاءِ فَقَدْ قُتِلُوا فَمَا مَلَكَ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ وَاللَّهِ يَا عَدُوَّ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ عَدَدْتَ لَأَحْيَاءٌ كُلُّهُمْ وَقَدْ بَقِيَ لَكَ مَا يَسُوءُكَ قَالَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ وَالْحَرْبُ سِجَالٌ إِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ فِي الْقَوْمِ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي ثُمَّ أَخَذَ يَرْتَجِزُ أُعْلُ هُبَلْ أُعْلُ هُبَلْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تُجِيبُوا لَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَقُولُ قَالَ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ قَالَ إِنَّ لَنَا الْعُزَّى وَلَا عُزَّى لَكُمْ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تُجِيبُوا لَهُ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَقُولُ قَالَ قُولُوا اللَّهُ مَوْلَانَا وَلَا مَوْلَى لَكُمْ

ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ['ਅਮਰੂ ਬਿਨ ਖੋਲਿਡ' ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ [ਜ਼ੁਹੈਰ] ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ [ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ] ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ [ਅਲ ਬਾਰੋ' ਬਿਨ 'ਅਜ਼ੀਬ ਰਦਲਿਅੱਲ੍ਹਾਹੁ 'ਅਨਹੁਮਾ' ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ] ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ; ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੁਲੱਲੀਵਾਸਲਮ ਨੇ 'ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਜੁਬੈਰ ਨੂੰ ਉਹੂਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਫੌਜਾਂ (ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ) ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਹ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਛੱਡੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਧਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਛੱਡੋ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੂਤ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦਾ।" ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਅਲ ਬਾਰੋ' ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਿਸਮਤ, ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ (ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਛੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।" ਤਾਂ 'ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਜੁਬੈਰ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਘੋਨੀਮਾ (ਲੁੱਟ-ਮੁੱਕੀ) ਹਨ, ਭਾਵ ਔਰਤਾਂ ਘੋਨੀਮਾ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਤਾਂ 'ਅਬਦੁੱਲਾ ਬਿਨ ਜੁਬੈਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ ਕਿ ਰਸੂਲ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿਵਾਸੱਲਾਮ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਘੋਨੀਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੀਏ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ (ਮੁੱਖ ਟੀਚੇ ਤੋਂ) ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਘੋਨੀਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿਵਾਸੱਲਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿਵਾਸੱਲਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੱਤਰ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬਦਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੁਲੈਹਿਵਾਸੱਲਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਮੁਸ਼ਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਸੱਤਰ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤਰ ਲੋਕ ਕੈਦੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਬੂ ਸੁਫ਼ਯਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਹੈ?" ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੁਲੈਹਿਵਾਸੱਲਮ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਬਨ ਅਬੀ ਕੋਹਾਫਾ (ਅਬੂ ਬਕਰ ਰਦੀਆਲਹੁ 'ਅਨਹੂ) ਹੈ?" ਤਿੰਨ ਵਾਰ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਬਨ ਅਲ ਖੋਥਸੋਬ ਹੈ?", ਤਿੰਨ ਵਾਰ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।' ਤਾਂ ਉਮਰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ।" ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਸੌਂਹ, ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਬੁਰਾਈ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚੇ ਹਨ।" ਅਬੂ ਸੁਫ਼ਯਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਯੁੱਧ ਬਦਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ (ਕਾਫ਼ਿਰਾਂ) ਨੂੰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੇ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਪਾਓਗੇ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਫਿਰ ਅਬੂ ਸੁਫ਼ਯਾਨ ਨੇ ਸੀਰ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੁਬਲ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹੁਬਲ ਮਹਾਨ ਹੈ"। ਫਿਰ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲੱਲਾਹੁਲੈਹਿਵਾਸੱਲਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?" ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕਹੋ: ਅੱਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਹੈ।" "ਬਹੁਤ ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ"। ਅਬੂ ਸੁਫ਼ਯਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੁਬਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ"। ਤਾਂ ਪੈਗੰਬਰ ਸੱਲੱਲਲੱਲਾਹੁਲੈਹਿਵਾਸੱਲਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?"। ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?"। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕਹੋ: ਅੱਲ੍ਹਾ ਸਾਡਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।"