Imam Darimi : 1
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُؤَاخَذُ الرَّجُلُ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا كَانَ عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ
Bimu nu waxee [Muhamed bin Yuusuf] ci [Sufyan] ci [Al-Amasy] ci [Abu Wa'il] ci [Abdullah], mu ne; Dafa am ku ñëw ci Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam mu ne ko: Yaw Yonent bi, ndax dees na am kuy mbugal ci jëf yu bon yi mu def ci jamonoy jàmama? Ndaw si tontu ko ne: Ku jikko lu baax ci jamonoy lislaam, mbugalul ko ci jëfam yu bon yi mu defoon ci jamonoy jàhimaam, waaye képp ku jikko lu bon – lu bon – ci jamonoy lislaam, da ñu koy mbugal – ci ay bàkkaaram – moo xam yu jàll mbaa yu ñëw.
Imam Darimi : 2
أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ النَّضْرِ الرَّمْلِيُّ عَنْ مَسَرَّةَ بْنِ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي الْحَارِثِ بْنِ أَبِي الْحَرَامِ مِنْ لَخْمٍ عَنْ الْوَضِينِ أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ وَعِبَادَةِ أَوْثَانٍ فَكُنَّا نَقْتُلُ الْأَوْلَادَ وَكَانَتْ عِنْدِي ابْنَةٌ لِي فَلَمَّا أَجَابَتْ وَكَانَتْ مَسْرُورَةً بِدُعَائِي إِذَا دَعَوْتُهَا فَدَعَوْتُهَا يَوْمًا فَاتَّبَعَتْنِي فَمَرَرْتُ حَتَّى أَتَيْتُ بِئْرًا مِنْ أَهْلِي غَيْرَ بَعِيدٍ فَأَخَذْتُ بِيَدِهَا فَرَدَّيْتُ بِهَا فِي الْبِئْرِ وَكَانَ آخِرَ عَهْدِي بِهَا أَنْ تَقُولَ يَا أَبَتَاهُ يَا أَبَتَاهُ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى وَكَفَ دَمْعُ عَيْنَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْزَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ كُفَّ فَإِنَّهُ يَسْأَلُ عَمَّا أَهَمَّهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ حَدِيثَكَ فَأَعَادَهُ فَبَكَى حَتَّى وَكَفَ الدَّمْعُ مِنْ عَيْنَيْهِ عَلَى لِحْيَتِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ إِنَّ اللَّهَ قَدْ وَضَعَ عَنْ الْجَاهِلِيَّةِ مَا عَمِلُوا فَاسْتَأْنِفْ عَمَلَكَ
Dañu nu nettali [Al Walid bin An Nadlr Ar Ramli] ci [Masarrah bin Ma'bad] - ci Bani Al Harith bin Abu Al Haram ci Lakhmin - ci [Al Wadliin] ni daa am ku ñëw ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam niko: Yaa Yonent Yàlla, nu jaamu sunuy doom yu ñàkk xam-xam. Dañu amoon ay doom yu kontaan lool bima ko woowee. Benn bis ma woo ko mu tontu ci saasi topp ci man. Bima yeggee ci benn teenu famiy, ci saasi ma jàpp loxoom sànni ko ci teen bi, foofu la sama diggante ak moom jeexee. Mu woo 'Yaw sama pàppa, Yaay sama pàppa.' ' Yonent bi daa jooy ba ay rongooñam tuuru. Ci noonu la kenn ku doon toog ak Rasulullah aleyhi wasallam mu wax ku góor ki: danga mettiloo Rasulullah aleyhi wasallam. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam wax ku góor ki: mu nekk ndax dafa doon laajte lu am solo lumu doon jànkoonteel, ci la Yonent bi wax ku góor ki: Baamtu sa jaar-jaar, ci noonu mu baamtu jaar-jaar bi, Yonent bi jooyaat ba ay rangooñam tuuru, tooyal sikimam, ci la wax: xam-xam, kon tàmbalil sa jëf ak ardoise bu bees bu sell.
Imam Darimi : 3
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمُؤَدِّبِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَوْلَايَ أَنَّ أَهْلَهُ بَعَثُوا مَعَهُ بِقَدَحٍ فِيهِ زُبْدٌ وَلَبَنٌ إِلَى آلِهَتِهِمْ قَالَ فَمَنَعَنِي أَنْ آكُلَ الزُّبْدَ لِمَخَافَتِهَا قَالَ فَجَاءَ كَلْبٌ فَأَكَلَ الزُّبْدَ وَشَرِبَ اللَّبَنَ ثُمَّ بَالَ عَلَى الصَّنَمِ وَهُوَ إِسَافٌ وَنَائِلَةُ قَالَ هَارُونُ كَانَ الرَّجُلُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا سَافَرَ حَمَلَ مَعَهُ أَرْبَعَةَ أَحْجَارٍ ثَلَاثَةً لِقِدْرِهِ وَالرَّابِعَ يَعْبُدُهُ وَيُرَبِّي كَلْبَهُ وَيَقْتُلُ وَلَدَهُ
Daf nu wax [Harun bin Mu'awiyah] ci [Ibraahim bin Suleyman Al Mu'addib] ci [Al-Amasy] ci [Mujahid], [sama jaam ba woon] waxma; Mu wax ni ay mbokkam dañu bàyyi benn récipient bu def fromage ak meew ngir saraxe seen boroom; sama waa kër dañu ma tere lekk fromage ndax dama ragal seen boroom; ci la xaj ñëw, lekk fromage, naan meew, saw ci kaw jëmmu Iqaf ak Nailah. Harun neena: ca jamonoy ñàkka xam, su nit bëggee tukki dafa daan yóbbaale ñeenti xeer, ñett ci ñoom ngir tëye pot bi - benn kaas / ndab - ñeenteelu xeer bi mooy ngir jaamu, tàggat xajam, ak ray doomam.
Imam Darimi : 4
حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا رَيْحَانُ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ السَّامِيُّ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ هُوَ ابْنُ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ قَالَ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا أَصَبْنَا حَجَرًا حَسَنًا عَبَدْنَاهُ وَإِنْ لَمْ نُصِبْ حَجَرًا جَمَعْنَا كُثْبَةً مِنْ رَمْلٍ ثُمَّ جِئْنَا بِالنَّاقَةِ الصَّفِيِّ فَتَفَاجُّ عَلَيْهَا فَنَحْلُبُهَا عَلَى الْكُثْبَةِ حَتَّى نَرْوِيَهَا ثُمَّ نَعْبُدُ تِلْكَ الْكُثْبَةَ مَا أَقَمْنَا بِذَلِكَ الْمَكَانِ قَالَ أَبُو مُحَمَّد الصَّفِيُّ الْكَثِيرَةُ الْأَلْبَانِ
Neena ñu [Mujahid bin Musa] neena ñu [Raihan Ibnu Sa'id] ni ko Sami waxee ['Abbad Ibnu Mansur] ci [Abu Raja'], mu ne: ci jamonoy jahil, sunu gisee xeer wu baax, nu jaamu ko, sunu gisul xeer wu baax, nu dajale ko. Ba noppi nu indi gaam shafi, bu gaam bi di ko laxasu, nu xëcc meewam ngir naan ndox mi nu dajale, ginaaw ga nu jaamu tafu suuf si ba nu dëkkee ci barab boobu. Abou Muhammad nee na: Giléem yu Shaafi yi ñooy ay Giléem yu am meew mu bari.
Imam Darimi : 5
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ قَالَ كَعْبٌ نَجِدُهُ مَكْتُوبًا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا فَظٌّ وَلَا غَلِيظٌ وَلَا صَخَّابٌ بِالْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ وَأُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يُكَبِّرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كُلِّ نَجْدٍ وَيَحْمَدُونَهُ فِي كُلِّ مَنْزِلَةٍ وَيَتَأَزَّرُونَ عَلَى أَنْصَافِهِمْ وَيَتَوَضَّئُونَ عَلَى أَطْرَافِهِمْ مُنَادِيهِمْ يُنَادِي فِي جَوِّ السَّمَاءِ صَفُّهُمْ فِي الْقِتَالِ وَصَفُّهُمْ فِي الصَّلَاةِ سَوَاءٌ لَهُمْ بِاللَّيْلِ دَوِيٌّ كَدَوِيِّ النَّحْلِ وَمَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَمُهَاجِرُهُ بِطَابَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ
Daf nu wax ni [Al Hasan bin Ar Rabi'] wax nu [Abul Ahwash] ci [Al A'masy] ci [Abu Salih], mu ne; [Kaab] ne; nu fekk ñu bind ci: Muhamed Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam, nekkul woon lu dëgër ci kàddoom, amul woon lu dëgër ci jikko, waxul woon lu kawe su nekkee ci marse, du delloo lu bon lu bon, waaye dafay tontu ci baale ak baale, askanam nit ñu daan faral di def tahmid bépp barab bu kawe -gërëm Yàlla- wala xare, ñu sargal Yàlla Subhanahu wa Ta'ala ci kër gu nekk, sol sarongs ci seen digg, def ablution ci bépp cër ci seen ablution, seen woote ci ñaan dégg nañu ko ci asamaan, seen shaf ci jamonoy xare dafa melni seen shaf ci jamonoy ñaan, seen baat - suñuy jàng Al Quran ak def Me birth dhikr - barabu emigration bi mingi ci Thaabah - Medina - te réewam mingi ci Sham.
Imam Darimi : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ أُسَامَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ سَلَامٍ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِنَّا لَنَجِدُ صِفَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا وَحِرْزًا لِلْأُمِّيِّينَ أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُهُ الْمُتَوَكِّلَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غَلِيظٍ وَلَا صَخَّابٍ بِالْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ مِثْلَهَا وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَتَجَاوَزُ وَلَنْ أَقْبِضَهُ حَتَّى نُقِيمَ الْمِلَّةَ الْمُتَعَوِّجَةَ بِأَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَفْتَحُ بِهِ أَعْيُنًا عُمْيًا وَآذَانًا صُمًّا وَقُلُوبًا غُلْفًا قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ كَعْبًا يَقُولُ مِثْلَ مَا قَالَ ابْنُ سَلَامٍ
Abdullah bin Salih waxna ma, Khalid Ibnu Yazid, Sa'id Ibn Abu Hilal, Hilal bin Usamah, Ibn Salam, waxna ma. nu gis jikko Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam 'Dëgg la Nu yónnee la nga seede, joxe xibaar bu baax ak artukat', kiy jàppale Ummi, yaay Sama jaam Sama Yonent, ma tuddee ko Al Mutawakkil, kàddoom nekkul woon lu metti, te jikkoom nekkul woon lu metti, mu di waaye ginaaw bi ñu ko baale, nu jubbanti diine ji réeroon ci seede ne amul yàlla. am yelleef ñu jaamu ko ginaaw Yàlla Subhanahu wa Ta'ala, seede boobu mën nanu ubbi bët yu silmaxa, nopp yu tëx ak xol yu tëju. ['Ata' bin Yasar] neena; [Abu Waqid Al Laitsi] nee na ma dégg naa [Ka’ab] itam wax li Ibnu Salam wax.
Imam Darimi : 7
أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ عَوْفٍ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ ذَكْوَانَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ كَعْبٍ فِي السَّطْرِ الْأَوَّلِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَبْدِي الْمُخْتَارُ لَا فَظٌّ وَلَا غَلِيظٌ وَلَا صَخَّابٌ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ مَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَهِجْرَتُهُ بِطَيْبَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ وَفِي السَّطْرِ الثَّانِي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ أُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ مَنْزِلَةٍ وَيُكَبِّرُونَ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ رُعَاةُ الشَّمْسِ يُصَلُّونَ الصَّلَاةَ إِذَا جَاءَ وَقْتُهَا وَلَوْ كَانُوا عَلَى رَأْسِ كُنَاسَةٍ وَيَأْتَزِرُونَ عَلَى أَوْسَاطِهِمْ وَيُوَضِّئُونَ أَطْرَافَهُمْ وَأَصْوَاتُهُمْ بِاللَّيْلِ فِي جَوِّ السَّمَاءِ كَأَصْوَاتِ النَّحْلِ
Daf nu wax ni [Zaid bin Yusuf] neena nu [Abu Awanah] ci [Abdul Malik bin Umair] ci [Dzakwan Abu Salih] ci [Ka'ab] ni ci paragraf bu njëkk bi dafa bind; Mohamed mooy ndawul Yàlla Subhanahu wa Ta'ala, te sama jaam bima tànn, kàddoom du dëgër, jikkoom du kawe, waxul lu kawe ci marse bi, du delloo lu bon ak lu bon waaye dafay tontu ak njéggal ak baale, barab bimu juddoo mingi ci Màkka, te dëkkam mingi ci Thadombah. Ak ci ñaareelu paragraf bi ñu bind, Muhamed, ndawul Yàlla Subhanahu wa Ta'ala, askanam nit ñuy màggal Yàlla saa yu nekk ci gëdd yépp, ñiy saytu jant bi - ngir xam waxtu ñaan - def ñaan su waxtu jotee, doonte ñu ngi ci barab bu tilim, sol sarong ci digg bi, raxas ma seen baat ci ablution yi, dégg ci jawwu ji melni yuuxu yamb - ndax seen jaamu ak seen jooy -.
Imam Darimi : 8
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ أَبِي فَرْوَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ سَأَلَ كَعْبَ الْأَحْبَارِ كَيْفَ تَجِدُ نَعْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّوْرَاةِ فَقَالَ كَعْبٌ نَجِدُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُولَدُ بِمَكَّةَ وَيُهَاجِرُ إِلَى طَابَةَ وَيَكُونُ مُلْكُهُ بِالشَّامِ وَلَيْسَ بِفَحَّاشٍ وَلَا صَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَافِئُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ أُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ سَرَّاءَ وَضَرَّاءَ وَيُكَبِّرُونَ اللَّهَ عَلَى كُلِّ نَجْدٍ يُوَضِّئُونَ أَطْرَافَهُمْ وَيَأْتَزِرُونَ فِي أَوْسَاطِهِمْ يُصَفُّونَ فِي صَلَوَاتِهِمْ كَمَا يُصَفُّونَ فِي قِتَالِهِمْ دَوِيُّهُمْ فِي مَسَاجِدِهِمْ كَدَوِيِّ النَّحْلِ يُسْمَعُ مُنَادِيهِمْ فِي جَوِّ السَّمَاءِ
Mujahid bin Musa waxna nu Muawiya bin Salih ci Abu Farwah ci Ibn Abbas Radliyallahu'anhu ni dafa laaj Kaab Al Ahbar; Ci Tawreet, naka nga gisee jikko Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam?, [Ka'ab] tontu ko; nu gis ni Muhamed bin Abdullah mingi juddoo Màkka, hijre dem Thaabah wala Medina, nguuram dina nekk ci Syrie, nekkul nit ku soxor, du def xumbaay bu metti ci marse bi, du fay lu bon ci lu bon waaye dafay baale, baale, askanam daf koy sargal saa yu nekk. Dañuy sargal Yàlla Subhanahu wa Ta'ala ci jamono yu baax wala yu bon, dañuy màggal Yàlla Subhanahu wa Ta'ala saa yu nekk ci bépp ndam, ñuy raxas seen yaram, sol sarongs ci seen digg, ñuy rang ci ñaan melni dañuy marse ci xare, seen baat ci seeni jumaa melni seen baat dimb, baat bi mën nekk mudzin.
Imam Darimi : 9
أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمِيثَمِيُّ حَدَّثَنَا بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ إِلَيْكُمْ لَيْسَ بِوَهِنٍ وَلَا كَسِلٍ لِيَخْتِنَ قُلُوبًا غُلْفًا وَيَفْتَحَ أَعْيُنًا عُمْيًا وَيُسْمِعَ آذَانًا صُمًّا وَيُقِيمَ أَلْسِنَةً عُوجًا حَتَّى يُقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ
Buhair bin Sa'ad ci Khalid bin Ma'dan ci Jubair bin Nufair Al Hadlrami; Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam dafa wax ne: 'Ay Yonent bu ñëw ci yeen, bu amul benn kàttan, amul benn tàyyeel, -ñu yónnee ko ngir mu yee xol yu ñàkk xel, ubbi bët yu tëju yi, defal nopp yu tëx yi dégg, jubbanti làmmiñ yu dëgërul yi, ñu wax ko; Amul benn yàlla bu am sañ-sañu jaamu ku dul Yàlla Subhanahu wa Tahaala rekk.
Imam Darimi : 10
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْحِزَامِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قَيْسٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُ إِلَيْهِ حَاجَةٌ فَمَشَى مَعَهُ حَتَّى دَخَلَ قَالَ فَإِحْدَى رِجْلَيْهِ فِي الْبَيْتِ وَالْأُخْرَى خَارِجَهُ كَأَنَّهُ يُنَاجِي فَالْتَفَتَ فَقَالَ أَتَدْرِي مَنْ كُنْتُ أُكَلِّمُ إِنَّ هَذَا مَلَكٌ لَمْ أَرَهُ قَطُّ قَبْلَ يَوْمِي هَذَا اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ أَنْ يُسَلِّمَ عَلَيَّ قَالَ إِنَّا آتَيْنَاكَ أَوْ أَنْزَلْنَا الْقُرْآنَ فَصْلًا وَالسَّكِينَةَ صَبْرًا وَالْفُرْقَانَ وَصْلًا
Mu wax nu [Muhamed bin Yazid Al Hizami] wax nu [Ishaq bin Sulaiman] ci [Amr bin Abu Qais] ci [Atha], mu ne; Kenn ci sahabay Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam amoon na soxla ci moom. Mu dox ak moom, ba keroog mu duggee ci kër gi, benn tànkam nekk ci biir, beneen bi nekk ci biti, mu melni Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam dafa doon waxtaan ak góor, ginaaw ga mu wëlbatiku wax ak xarit bi: Ndax xam nga ki may wax? malaaka la woon buma musul gis ci sama àdduna, malaaka ma ñaan Boroomam ndigal ngir nuyu ma. Yàlla nee na: “Dëgg la, ñëw nanu ci yéen wala nu wàcce Alxuraan di dogal ci mbir yi, ak As Sakinah di muñ, ak Al Furqun di gindiku”.
Imam Darimi : 11
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا رَيْحَانُ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ هُوَ ابْنُ مَنْصُورٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ عَطِيَّةَ أَنَّهُ سَمِعَ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيَّ يَقُولُ أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ لِتَنَمْ عَيْنُكَ وَلْتَسْمَعْ أُذُنُكَ وَلْيَعْقِلْ قَلْبُكَ قَالَ فَنَامَتْ عَيْنَايَ وَسَمِعَتْ أُذُنَايَ وَعَقَلَ قَلْبِي قَالَ فَقِيلَ لِي سَيِّدٌ بَنَى دَارًا فَصَنَعَ مَأْدُبَةً وَأَرْسَلَ دَاعِيًا فَمَنْ أَجَابَ الدَّاعِيَ دَخَلَ الدَّارَ وَأَكَلَ مِنْ الْمَأْدُبَةِ وَرَضِيَ عَنْهُ السَّيِّدُ وَمَنْ لَمْ يُجِبْ الدَّاعِيَ لَمْ يَدْخُلْ الدَّارَ وَلَمْ يَطْعَمْ مِنْ الْمَأْدُبَةِ وَسَخِطَ عَلَيْهِ السَّيِّدُ قَالَ فَاللَّهُ السَّيِّدُ وَمُحَمَّدٌ الدَّاعِي وَالدَّارُ الْإِسْلَامُ وَالْمَأْدُبَةُ الْجَنَّةُ
Mujahid bin Musa wax nu Raihan Ibnu Sa'id wax nu Abbad Ibnu Mansur ci Ayyub ci Abu Qilabah ci Athiyah ni dafa dégg Rabi'ah Al Jurasyi wax; Ñu indi Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam ñu ni ko, Yalla nga bàyyi say bët ñu nelaw, say nopp dégg, say xol di xalaat. Mu ne: kon samay bët dañuy gis, samay nopp dañuy dégg, sama xol di xalaat. Muni; Ma jot xibaar 'amna benn boroom bu tabax kër, ba noppi defar reer, ba noppi mu yónnee ku woo ci reer bi, ku nangu wooteb wootekat bi, dugg ci kër gi lekk, boroom bi dina ko kontaan. Ci geneen wàll yi, képp ku bañ wooteb wootekat bi te dugguwul ci kër gi te lekkul ñam wi, kon Boroom bi dana ko mere. Mu ne: Boroom bi mooy Yàlla Subhaanahu Wa Tahaala, wootekat bi mooy Muhammad challallaahu aleyhi wasallam, kër gi mooy lislaam, ñam wi mooy asamaan si.
Imam Darimi : 12
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ التَّمِيمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى الْبَطْحَاءِ وَمَعَهُ ابْنُ مَسْعُودٍ فَأَقْعَدَهُ وَخَطَّ عَلَيْهِ خَطًّا ثُمَّ قَالَ لَا تَبْرَحَنَّ فَإِنَّهُ سَيَنْتَهِي إِلَيْكَ رِجَالٌ فَلَا تُكَلِّمْهُمْ فَإِنَّهُمْ لَنْ يُكَلِّمُوكَ فَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أَرَادَ ثُمَّ جَعَلُوا يَنْتَهُونَ إِلَى الْخَطِّ لَا يُجَاوِزُونَهُ ثُمَّ يَصْدُرُونَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ جَاءَ إِلَيَّ فَتَوَسَّدَ فَخِذِي وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ فِي النَّوْمِ نَفْخًا فَبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَوَسِّدٌ فَخِذِي رَاقِدٌ إِذْ أَتَانِي رِجَالٌ كَأَنَّهُمْ الْجِمَالُ عَلَيْهِمْ ثِيَابٌ بِيضٌ اللَّهُ أَعْلَمُ مَا بِهِمْ مِنْ الْجَمَالِ حَتَّى قَعَدَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رَأْسِهِ وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَقَالُوا بَيْنَهُمْ مَا رَأَيْنَا عَبْدًا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ عَيْنَيْهِ لَتَنَامَانِ وَإِنَّ قَلْبَهُ لَيَقْظَانُ اضْرِبُوا لَهُ مَثَلًا سَيِّدٌ بَنَى قَصْرًا ثُمَّ جَعَلَ مَأْدُبَةً فَدَعَا النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ ثُمَّ ارْتَفَعُوا وَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لِي أَتَدْرِي مَنْ هَؤُلَاءِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ هُمْ الْمَلَائِكَةُ قَالَ وَهَلْ تَدْرِي مَا الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوهُ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ الرَّحْمَنُ بَنَى الْجَنَّةَ فَدَعَا إِلَيْهَا عِبَادَهُ فَمَنْ أَجَابَهُ دَخَلَ جَنَّتَهُ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ وَعَذَّبَهُ
Al Hasan bin 'Ali daf nu wax [Abu Usamah] ci [Ja'far bin Maimun At Tamimi] ci [Abu Uthman An Nahdi] ni Rasulullah sallallahu aleyhi wasallam dafa génn dem Bathha' ak moom Ibn Mas'ud Radliyallahu'alahu'allah, Ibn Mas'ud, ci la wax Ibn Mas'ud mu toogal ko, mu defaral ko benn rëdd bu koy xaajale. Mu ne ko: Bul génn mukk barab bii ndax danuy dajeek ay góor te doo wax ak ñoom, ñoom itam duñu wax ak yaw. Ginaaw loolu Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wéyal tukkiem fa mu neex. Ba noppi nit ñi yegsi ci rëdd bi ñu xaajale, ñu jàll wuñu ko, ñu daal di jubal ci Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam. Ba guddi gi jeex mu ñëw ci man daal di nelaw jëfandikoo sama pooj def ko njegenaay, te bu nelawee dafay dégg noyyig bimuy noyyi. Bi Rasulullah Sallallaahu 'alaihi wasallam nelawee ci sama pooj, ay góor ñëw, kanam yu rafet, sol yéere yu weex yépp. Sigh, naka lañu rafetee! ba tax benn mbooloo ci ñoom toog ci boppu Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam ak beneen mbooloo ci sunu wet ñu waxante seen biir ne: musu ñu am jaam bu ñu jox may gu mel ni li ñu joxoon Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam. Nit kii bëtam nelaw na waaye xolam yeewu na, defaral ko ab léeb. Dafa melni boroom kër bu tabax këru buur, ba noppi defar togg ba noppi woo nit ñi ñu lekk, naan, ba noppi nit ñi yéeg ci asamaan si. Ci noonu la Yonent bi Yàlla na ko Yàlla dolli xéewël ak mucc yeewu mu ne ma ndax xam nga ñooy ñan? ba noppi ma tontu ne: Yàlla Subhaanahu wa Tahaala ak Yonentam ñoo gën a xam. Mu tontu ko: Malaaka lañu. Mu dellu ni: ndax xam nga luy analogie bi? Mani ko Yalla Subhanahu wa Ta'ala ak Yonentam bi gën a xam tontu ko: Ar Rahmaan moo tabax asamaan, ba noppi woo -woo- jaamam yi ci moom, ku nangu dina dugg asamaan te ku bañ kon daf koy yar ak fitnaal ko.
Imam Darimi : 13
أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ عَنْ بَحِيرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو السُّلَمِيُّ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ كَيْفَ كَانَ أَوَّلُ شَأْنِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كَانَتْ حَاضِنَتِي مِنْ بَنِي سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَابْنٌ لَهَا فِي بَهْمٍ لَنَا وَلَمْ نَأْخُذْ مَعَنَا زَادًا فَقُلْتُ يَا أَخِي اذْهَبْ فَأْتِنَا بِزَادٍ مِنْ عِنْدِ أُمِّنَا فَانْطَلَقَ أَخِي وَمَكَثْتُ عِنْدَ الْبَهْمِ فَأَقْبَلَ طَائِرَانِ أَبْيَضَانِ كَأَنَّهُمَا نَسْرَانِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَهُوَ هُوَ قَالَ الْآخَرُ نَعَمْ فَأَقْبَلَا يَبْتَدِرَانِي فَأَخَذَانِي فَبَطَحَانِي لِلْقَفَا فَشَقَّا بَطْنِي ثُمَّ اسْتَخْرَجَا قَلْبِي فَشَقَّاهُ فَأَخْرَجَا مِنْهُ عَلَقَتَيْنِ سَوْدَاوَيْنِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ ائْتِنِي بِمَاءِ ثَلْجٍ فَغَسَلَ بِهِ جَوْفِي ثُمَّ قَالَ ائْتِنِي بِمَاءِ بَرَدٍ فَغَسَلَ بِهِ قَلْبِي ثُمَّ قَالَ ائْتِنِي بِالسَّكِينَةِ فَذَرَّهُ فِي قَلْبِي ثُمَّ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ حُصْهُ فَحَاصَهُ وَخَتَمَ عَلَيْهِ بِخَاتَمِ النُّبُوَّةِ ثُمَّ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اجْعَلْهُ فِي كِفَّةٍ وَاجْعَلْ أَلْفًا مِنْ أُمَّتِهِ فِي كِفَّةٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا أَنَا أَنْظُرُ إِلَى الْأَلْفِ فَوْقِي أُشْفِقُ أَنْ يَخِرَّ عَلَيَّ بَعْضُهُمْ فَقَالَ لَوْ أَنَّ أُمَّتَهُ وُزِنَتْ بِهِ لَمَالَ بِهِمْ ثُمَّ انْطَلَقَا وَتَرَكَانِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرِقْتُ فَرَقًا شَدِيدًا ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى أُمِّي فَأَخْبَرْتُهَا بِالَّذِي لَقِيتُ فَأَشْفَقَتْ أَنْ يَكُونَ قَدْ الْتَبَسَ بِي فَقَالَتْ أُعِيذُكَ بِاللَّهِ فَرَحَلَتْ بَعِيرًا لَهَا فَجَعَلَتْنِي عَلَى الرَّحْلِ وَرَكِبَتْ خَلْفِي حَتَّى بُلْغَتِنَا إِلَى أُمِّي فَقَالَتْ أَدَّيْتُ أَمَانَتِي وَذِمَّتِي وَحَدَّثَتْهَا بِالَّذِي لَقِيتُ فَلَمْ يَرُعْهَا ذَلِكَ وَقَالَتْ إِنِّي رَأَيْتُ حِينَ خَرَجَ مِنِّي يَعْنِي نُورًا أَضَاءَتْ مِنْهُ قُصُورُ الشَّامِ
Nu'aim bin Hammad wax nu Baqiyyah ci Bahir ci Khalid bin Ma'dan wax nu Abdur Rahman bin Amr As Sulami ci Utbah bin Abd As Sulami ni moo leen wax, te nekkoon kenn ci jullit yi. Rasulullah laaj ko: Lan moo nekkoon ndoorte sa dundu, yaw Yonent bi? mu tontu ko: Sama yaay ji ma yor ca jamono jooju jigéen la woon ju bawoo Bani Sa'd bin Bakr. Ci jamono jooju man ak beneen xale bu ndaw bu bawoo ci lakk boobu danu doon sàmm baayima. Ndax indaalewunu woon dund, ma ñaan sama xarit bi: Yaw sama rakk, demal kër ga ñaan sunu yaay dund. Ba noppi sama rak dem, ma des man kese di toppatoo baayima yi. Jekk saa am ñaari picc yu weex yu melni céeli, benn ci ñoom ne beneen bi, ndax moom la dëgg? beneen bi tontu; Waaw! ba noppi ñoom ñaar ñu wër ma, xëcc ma, tasaare ma, ba noppi ñu dagg sama biir ba noppi génne sama xol, dagg ko ubbi, génne ñaari lënd yu ñuul. Ci noonu kenn ci ñaar ñi ne xaritam: Jox ma ndoxu neige bu ko defee mu jëfandikoo ko ngir raxas sama biir. Ba noppi niko: jox ma ndox mu sedd. Te dafa daan raxas sama xol. Muni ma: jox ma As Sakinah -jàmm-! ba noppi mu sotti ko ci sama xol. Kenn ci ñoom ne xaritam: toggal ko! ba noppi mu togg ko, daal di koy màndargaal ak khatam nubuwah -muur bu yonent yi-. Ci noonu kenn ci ñoom ne xaritam: teg ko ci benn balans te teg junniy nit ci benn balans. Ci noonu la Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam wax: ci jamono jooju ma gis junniy nit ci sama kaw, moo tax ma ragal ñenn ci ñoom daanu ci man, ci noonu ku góor ki dellu ni: sudee nit ñi dañu leen di teg ak moom, ci dëgg dina gëna diis nit ñi, ba noppi ñoom ñaar ñu bàyyi ma. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam neena: Dama tiit lool, ma daw dem ci sama infirmiye bu tooy, ma nettali ko lima dal. Mu jaaxle ndax dina am lu ma dal ba noppi muni ma maa ngi ñaan Yàlla Subhanahu wa Ta'ala mu aar ci yaw. Ba noppi mu waajal mbatalam ngir dem teg ma ci kaw giléem mu war sama ginaaw ba nu àgg ci sama yaay, ba noppi mu ne sama yaay : def naa ndigal ak yen wi ñu ma dénk, ci ganaw mu nettali ma li xew. Waaye loolu mettiwul, sama yaay tontu ko: Bi ñu koy njëkka gis, bimu génnee ci sama biir, maanaam leer gu leer ci jal bu Siri.
Imam Darimi : 14
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عُثْمَانَ الْقُرَشِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ عَلِمْتَ أَنَّكَ نَبِيٌّ حَتَّى اسْتَيْقَنْتَ فَقَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَانِي مَلَكَانِ وَأَنَا بِبَعْضِ بَطْحَاءِ مَكَّةَ فَوَقَعَ أَحَدُهُمَا عَلَى الْأَرْضِ وَكَانَ الْآخَرُ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَهُوَ هُوَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَزِنْهُ بِرَجُلٍ فَوُزِنْتُ بِهِ فَوَزَنْتُهُ ثُمَّ قَالَ فَزِنْهُ بِعَشَرَةٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ ثُمَّ قَالَ زِنْهُ بِمِائَةٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ ثُمَّ قَالَ زِنْهُ بِأَلْفٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَنْتَثِرُونَ عَلَيَّ مِنْ خِفَّةِ الْمِيزَانِ قَالَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ لَوْ وَزَنْتَهُ بِأُمَّتِهِ لَرَجَحَهَا
Neena ñu [Abdullah bin Imran] ne nu [Abu Daud] ne nu [Ja'far bin Utsman Al Qurasy] ci [Uthman bin Urwah bin Az Zubair] ci [pàppaam] ci [Abu Dzar Al Ghifari] Radliyallahu'anhu, mu ne; Ma laaj Yaw Yonent bi, naka ngay wóore ne yaay Yonent? Yonent bi tontu ko: Yaw Abu Dzar, ñaari Malaaka ñoo ñëwoon ci man bi may nekkee ci benn vale ci Màkka. Benn ci ñoom mingi wàcc ci suuf si beneen bi nekk ci diggante asamaan ak suuf. Kenn ci ñoom ne xaritam: ndax moom dëgg la? ba noppi xaritam tontu: waaw! ba noppi ni: kon nga teg ko ak keneen, suko defee ñu teg ma ak fukki nit, te maa leen di gëna diis. Mu dellu newaat : “Peesleen ko ak téeméeri nit”, kon ñu pees ma, ma leen diis. Mu dellu newaat : ‘Kon peesal sa bopp ak junniy nit’, ba noppi ñu peesee ma, ma leen di gëna diis. Ci noonu ma gisee ñuy xëccoo ndax balans bi dafa xat, ci noonu la benn ci ñaari malaaka yi wax xaritam: doonte dañu ko teg ak askanam yépp, dina leen gëna diis.
Imam Darimi : 15
أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُنَادِيهِمْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا رَحْمَةٌ مُهْدَاةٌ
Neena nu [Ismail bin Khalil] ne nu [Ali bin Mushir] ne nu [Al A'masy] ci [Abu Salih], mu ne; Yonent bi Sallallaahu aleyhi wasallam mas na leen woowe; Éy nit ñi, dëgg-dëgg man maay yërmaande ak tegtal.
Imam Darimi : 16
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَقْبَلَ أَعْرَابِيٌّ فَلَمَّا دَنَا مِنْهُ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ إِلَى أَهْلِي قَالَ هَلْ لَكَ فِي خَيْرٍ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ وَمَنْ يَشْهَدُ عَلَى مَا تَقُولُ قَالَ هَذِهِ السَّلَمَةُ فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهِيَ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَأَقْبَلَتْ تَخُدُّ الْأَرْضَ خَدًّا حَتَّى قَامَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَشْهَدَهَا ثَلَاثًا فَشَهِدَتْ ثَلَاثًا أَنَّهُ كَمَا قَالَ ثُمَّ رَجَعَتْ إِلَى مَنْبَتِهَا وَرَجَعَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى قَوْمِهِ وَقَالَ إِنْ اتَّبَعُونِي أَتَيْتُكَ بِهِمْ وَإِلَّا رَجَعْتُ فَكُنْتُ مَعَكَ
Mu wax nu [Muhamed bin Tharif] wax nu [Muhamed bin Fudlail] wax nu [Abu Hayyan] ci [Atha] ci [Ibn Omar] Radliyallahu'anhu, mu ne; Bi nu nekkee ak Rasulullah ci benn tukki, nu daje ak benn Araab Bedouin, ginaaw bi nu ko jegee Rasulullah niko: Fan nga jëm? Araab Beduin bi tontu ko ne: Dama bëgg a gise ak sama njaboot gi. Ndaw si ni ko: ndax bëgg nga lu baax? mu tontu ko: luy mbaax? Rasulullah waxna: maanaam seedeel ni amul yàlla bu yelloo jaamu ludul Yàlla Subhanahu wa Ta'ala te seedeel ni Muhamed mooy jaamam ak Yonent bi. Araab Bedouin bi ne ko: kon kan moo mëna firndeel dëgg gi nga wax? Yonent bi tontu ko: garabu Salamah, moo tax Yonent bi woo ko bi garab gi nekkee ci wetu tundu wi, ci la garab gi jege Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam ci xar suuf si ba garab gi agsi ci kanamu Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam. Ndaw si laaj ko mu seede ñetti yoon. Mu seede itam ñatti yoon niko Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam waxee ci ganaw ga garab gi dellusi fa mu màggee. Araab Bedouin bi dellu ci askanam ni; Su ñu ma toppee dinaa leen yóbbu ñu dajeek buur bi -Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam-, bu ko deful dinaa dellusi ci buur bi dëkk ak moom.
Imam Darimi : 17
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ وَكَانَ لَا يَأْتِي الْبَرَازَ حَتَّى يَتَغَيَّبَ فَلَا يُرَى فَنَزَلْنَا بِفَلَاةٍ مِنْ الْأَرْضِ لَيْسَ فِيهَا شَجَرٌ وَلَا عَلَمٌ فَقَالَ يَا جَابِرُ اجْعَلْ فِي إِدَاوَتِكَ مَاءً ثُمَّ انْطَلِقْ بِنَا قَالَ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى لَا نُرَى فَإِذَا هُوَ بِشَجَرَتَيْنِ بَيْنَهُمَا أَرْبَعُ أَذْرُعٍ فَقَالَ يَا جَابِرُ انْطَلِقْ إِلَى هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَقُلْ يُقَلْ لَكِ الْحَقِي بِصَاحِبَتِكِ حَتَّى أَجْلِسَ خَلْفَكُمَا فَرَجَعَتْ إِلَيْهَا فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُمَا ثُمَّ رَجَعَتَا إِلَى مَكَانِهِمَا فَرَكِبْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ بَيْنَنَا كَأَنَّمَا عَلَيْنَا الطَّيْرُ تُظِلُّنَا فَعَرَضَتْ لَهُ امْرَأَةٌ مَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي هَذَا يَأْخُذُهُ الشَّيْطَانُ كُلَّ يَوْمٍ ثَلَاثَ مِرَارٍ قَالَ فَتَنَاوَلَ الصَّبِيَّ فَجَعَلَهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ مُقَدَّمِ الرَّحْلِ ثُمَّ قَالَ اخْسَأْ عَدُوَّ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْسَأْ عَدُوَّ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا ثُمَّ دَفَعَهُ إِلَيْهَا فَلَمَّا قَضَيْنَا سَفَرَنَا مَرَرْنَا بِذَلِكَ الْمَكَانِ فَعَرَضَتْ لَنَا الْمَرْأَةُ مَعَهَا صَبِيُّهَا وَمَعَهَا كَبْشَانِ تَسُوقُهُمَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْبَلْ مِنِّي هَدِيَّتِي فَوَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عَادَ إِلَيْهِ بَعْدُ فَقَالَ خُذُوا مِنْهَا وَاحِدًا وَرُدُّوا عَلَيْهَا الْآخَرَ قَالَ ثُمَّ سِرْنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَنَا كَأَنَّمَا عَلَيْنَا الطَّيْرُ تُظِلُّنَا فَإِذَا جَمَلٌ نَادٌّ حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ سِمَاطَيْنِ خَرَّ سَاجِدًا فَحَبَسَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَلَيَّ النَّاسَ مَنْ صَاحِبُ الْجَمَلِ فَإِذَا فِتْيَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالُوا هُوَ لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَمَا شَأْنُهُ قَالُوا اسْتَنَيْنَا عَلَيْهِ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً وَكَانَتْ بِهِ شُحَيْمَةٌ فَأَرَدْنَا أَنْ نَنْحَرَهُ فَنَقْسِمَهُ بَيْنَ غِلْمَانِنَا فَانْفَلَتَ مِنَّا قَالَ بِيعُونِيهِ قَالُوا لَا بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَمَّا لِي فَأَحْسِنُوا إِلَيْهِ حَتَّى يَأْتِيَهُ أَجَلُهُ قَالَ الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحْنُ أَحَقُّ بِالسُّجُودِ لَكَ مِنْ الْبَهَائِمِ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِشَيْءٍ أَنْ يَسْجُدَ لِشَيْءٍ وَلَوْ كَانَ ذَلِكَ كَانَ النِّسَاءُ لِأَزْوَاجِهِنَّ
Mu ne: «Ubaydullah bin Musa, ci Abu Az Zubair, ci Jabir. Mane ak Yonente bi sallallaahu 'alaihi wasallam mane guiné ci ab tukki bu beugeu féexal xolam dafay nëbb saa su nekk ngir kenn duko gis. Ci jamono jooju danu nekkoon ci tool bu yaatu bu amul benn garab wala màndarga dundu, mu ne: Yabir, jëlal ndox ci sa ndab, nu wéyal sunu tukki. Jabir ni, nu wéy di dox ba kenn gisu nu. Jekk saa am ñaari garab yu am diggante ñeenti xasab. Mu ne ko: Maa ngi lay sàkku jegeel garab gi, laaj ko mu wax, mu tontu, ne ko 'ñewal ci garab gi ci sa wet ngir ma toog ci yeen ñaar ci ginaaw'. Garab gi jegesi - xaritam, garab gi ci wetam - Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam toog ci ginnaaw ñoom ñaar, ginaaw ga ñaari garab yi dellu ca seen barab. Bi ñu noppee nu yéeg ci sunuy géej, melni picc dafa nu muur ci kaw, ci la benn jigéen ak doomam daal di jàpp Yonent bi, mu ne ko; Yaw Yonent Yalla, sama doom bi seytaane daf koy sonal ñatti yoon ci bis bi. Jabir neena; ci la Rasulullah sallallahu aleyhi wasallam jël liir bi daal di koy teg ci kanamu otoom daal di ni; Demal, yaw noonu Yàlla! Man maay Yonent Yàlla bi. Ndaw si wax ko ñetti yoon. Ba noppi mu delloo ko jigéen ji. Bi nu wàccee ci sunu tukki, nu romb yoon wi nu njëkka jaar, mu am ku jigéen ak doomam daal di nu daje ak ñaari baayima yu mu doon yar. Ba noppi mu wax; 'Yaw Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, nangul may gii ci man, ngir ki la yónni ci dëgg-dëgg, sheytaane dootul ñëwaat. ’ Mu ne ko: jëlal benn, delloo ko beneen bi. Ba noppi nu wéyal sunu tukki, picc yi melni dañu nuy muur, ci saasi benn gaam daw, waaye bimu yeggee ci ñaari garab yu bari, mu sukku ci saasi, Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam jàpp ko. Ndaw si laaj nit ñi : ‘ Ñëwleen fii, nit ñi, kan moo moom gamëlu bii ? Kon, xale yu góor yu bari ci Ansar yi tontu; sunu moom la, yaw Yonent bi, mu laaj: lumuy dundu? Ñu tontu ko; Nu tàyyi woon ci di ko toppatoo ba ñaar fukki at te mu amoon lu bari - mu gëna mag - nu bëggoon ko rendi ko séddoo ko ak sunuy doom, waaye mu daw nu. Muni ma: 'Waaw kay, jaayal ma ko. '. Ñu tontu ko; 'Oh, jarul, waaye gaam gi dina doy ngir sa buur. Yonent bi niko; 'Waaw kay, sudee moom la, defal ko lu baax ba keroog muy dee. Jamono jooju jullit yi dañu wax; Yaw Yonent Yàlla, noo gëna am sañ-sañu sujju ci buuru baayima yi, mu ne: Jarul benn mbindéef sujju ci beneen mbindéef, su loolu jaaduwoon, jigéen ñi dina ñu may ñu suju ci seen jëkkër.
Imam Darimi : 18
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا الْأَجْلَحُ عَنْ الذَّيَّالِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَقْبَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى دُفِعْنَا إِلَى حَائِطٍ فِي بَنِي النَّجَّارِ فَإِذَا فِيهِ جَمَلٌ لَا يَدْخُلُ الْحَائِطَ أَحَدٌ إِلَّا شَدَّ عَلَيْهِ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَاهُ فَدَعَاهُ فَجَاءَ وَاضِعًا مِشْفَرَهُ عَلَى الْأَرْضِ حَتَّى بَرَكَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ هَاتُوا خِطَامًا فَخَطَمَهُ وَدَفَعَهُ إِلَى صَاحِبِهِ ثُمَّ الْتَفَتَ فَقَالَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ إِلَّا يَعْلَمُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا عَاصِيَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ
Daf nu wax [Ya'ala] wax nu [Al Ajlah] ci [Adz Dzayyal bin Harmalah] ci [Jabir bin Abdullah] Radliyallahu'anhu mu ne; nu dellusi ci tukki ak Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam. Ba nu yeggee ci benn village ci Bani Najjar, ci saasi nu am gaam buy tere képp ku bëgga dugg ci tool bi. Ñu yëgal ko Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam, mu dem ci moom woo giléem bi. Giléem ma ñëw, teg bëtëm ci suuf, ba mu sukk ci kanamam. Muni ma: wutal ma benn buum, ba noppi mu yeew ko ak buum gi, delloo ko boroomam. Mu geestu gannaaw ne: Amul kenn ci diggante asamaan ak suuf ku dul ku xam ne ci dëgg-dëgg man maay yónneetu Yàlla Subhaanahu wa Tahaala lu dul ña déggadi; ci jinn yi ak nit ñi.
Imam Darimi : 19
أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ بِابْنٍ لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي بِهِ جُنُونٌ وَإِنَّهُ يَأْخُذُهُ عِنْدَ غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا فَيُخَبَّثُ عَلَيْنَا فَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدْرَهُ وَدَعَا فَثَعَّ ثَعَّةً وَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ مِثْلُ الْجِرْوِ الْأَسْوَدِ فَسَعَى
Dañu wax nu [Al Hajjaj bin Minhal] wax nu [Hammad bin Salamah] ci [Farqad As Sabakhi] ci [Sa'id bin Jubair] ci [Ibn Abbas] Radliyallahu'anhu, ni benn jigéen dafa ñëw indi doomam ci Rasulullah, Jinn, jinne dafay dugg saa yu nuy añ wala reer. nu, ak nu wax lu ñaaw. 'Ci noonu la Rasulullah Sallallaahu 'Aleyhi wasallam ñaanal ko. Ba noppi mu waccu, lu melni kuti bu ñuul génn ci gémiñam daal di dem.
Imam Darimi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ الْعَبْدِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَأَعْرِفُ حَجَرًا بِمَكَّةَ كَانَ يُسَلِّمُ عَلَيَّ قَبْلَ أَنْ أُبْعَثَ إِنِّي لَأَعْرِفُهُ الْآنَ
Mu wax nu [Muhamed bin Sa'id] wax nu [Yahya bin Abu Bakr Al 'Abdi] ci [Ibraahim bin Tahman] ci [Simak] ci [Jabir bin Samurah] Radliyallahu'anhu mu ne; Rasulullah challallahu aleyhi wasallam nee na: “Xam naa dëgg-dëgg ne am na ca Màkka benn doj wu mu daan ma daan nuyu laata ñu may yónni. Leegi xamnaa ko bu baax'.