Imam Darimi : 1
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُؤَاخَذُ الرَّجُلُ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا كَانَ عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ
Nga amaze okutugamba [Muhammad bin Yusuf] okuva ku [Sufyan] okuva ku [Al A’masy] okuva ku [Abu Wa`il] okuva ku [Abdullah], yagamba nti; Omusajja yajja eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: Ayi Omubaka wa Allah, omuntu anaabonerezebwa olw’ebikolwa ebibi bye yakola mu kiseera ky’obutamanya? Omutume yaddamu nti: Oyo yenna eyeeyisa obulungi mu kiseera kye eky’Obusiraamu, teyabonerezebwa olw’ebikolwa bye ebibi mu kiseera ky’obutamanya, naye oyo yenna eyeeyisa obubi - obubi - mu kiseera kye eky’Obusiraamu, yabonerezebwa -olw’ebibi bye- oba eby’emabega oba eby’omu maaso.
Imam Darimi : 2
أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ النَّضْرِ الرَّمْلِيُّ عَنْ مَسَرَّةَ بْنِ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي الْحَارِثِ بْنِ أَبِي الْحَرَامِ مِنْ لَخْمٍ عَنْ الْوَضِينِ أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا أَهْلَ جَاهِلِيَّةٍ وَعِبَادَةِ أَوْثَانٍ فَكُنَّا نَقْتُلُ الْأَوْلَادَ وَكَانَتْ عِنْدِي ابْنَةٌ لِي فَلَمَّا أَجَابَتْ وَكَانَتْ مَسْرُورَةً بِدُعَائِي إِذَا دَعَوْتُهَا فَدَعَوْتُهَا يَوْمًا فَاتَّبَعَتْنِي فَمَرَرْتُ حَتَّى أَتَيْتُ بِئْرًا مِنْ أَهْلِي غَيْرَ بَعِيدٍ فَأَخَذْتُ بِيَدِهَا فَرَدَّيْتُ بِهَا فِي الْبِئْرِ وَكَانَ آخِرَ عَهْدِي بِهَا أَنْ تَقُولَ يَا أَبَتَاهُ يَا أَبَتَاهُ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى وَكَفَ دَمْعُ عَيْنَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْزَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ كُفَّ فَإِنَّهُ يَسْأَلُ عَمَّا أَهَمَّهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَعِدْ عَلَيَّ حَدِيثَكَ فَأَعَادَهُ فَبَكَى حَتَّى وَكَفَ الدَّمْعُ مِنْ عَيْنَيْهِ عَلَى لِحْيَتِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ إِنَّ اللَّهَ قَدْ وَضَعَ عَنْ الْجَاهِلِيَّةِ مَا عَمِلُوا فَاسْتَأْنِفْ عَمَلَكَ
Kitutegeezeddwa [Al Walid bin An Nadlr Ar Ramli] okuva ku [Masarrah bin Ma’bad] - okuva ewa Bani Al Harith bin Abu Al Haram okuva ewa Lakhmin - okuva ku [Al Wadliin] nti waliwo omusajja eyajja eri Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: Ayi Omubaka wa Allah, twali bantu abatamanyi abaali basinza ebifaananyi era twatta abaana baffe, mu kiseera ekyo twalina abaana abaali basanyufu nga mmukubidde essimu. Olunaku lumu namukubira essimu era amangu ago n’anziramu n’angoberera. Bwe natuuka ku luzzi lw’amaka, amangu ago ne mmukwata ku mukono ne mmusuula mu luzzi, awo obudde bwe nnamala naye. Yayita ‘Ayi kitange, Ayi kitange. ' Omubaka wa Allah yakaaba okutuusa amaziga lwe ne gakulukuta. Awo omuntu eyali atudde ne Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam n’agamba omusajja nti: onakuwazza Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam yagamba omusajja: abeere kubanga yali abuuza ku kintu ekikulu kyeyali ayolekedde, olwo Omutume n'agamba omusajja nti: Ddamu emboozi yo, olwo n'addiŋŋana emboozi era Omutume n'akaaba nate okutuusa amaziga ge ne gakulukuta, okufuka ekirevu, olwo n'agamba nti: Allah subhanahu wata'ala asangudde ebibi ebyakolebwa mu kiseera ky'obutamanya, n'olwekyo, . tandika ebikolwa byo n’ekipande ekipya ekiyonjo.
Imam Darimi : 3
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمُؤَدِّبِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَوْلَايَ أَنَّ أَهْلَهُ بَعَثُوا مَعَهُ بِقَدَحٍ فِيهِ زُبْدٌ وَلَبَنٌ إِلَى آلِهَتِهِمْ قَالَ فَمَنَعَنِي أَنْ آكُلَ الزُّبْدَ لِمَخَافَتِهَا قَالَ فَجَاءَ كَلْبٌ فَأَكَلَ الزُّبْدَ وَشَرِبَ اللَّبَنَ ثُمَّ بَالَ عَلَى الصَّنَمِ وَهُوَ إِسَافٌ وَنَائِلَةُ قَالَ هَارُونُ كَانَ الرَّجُلُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا سَافَرَ حَمَلَ مَعَهُ أَرْبَعَةَ أَحْجَارٍ ثَلَاثَةً لِقِدْرِهِ وَالرَّابِعَ يَعْبُدُهُ وَيُرَبِّي كَلْبَهُ وَيَقْتُلُ وَلَدَهُ
[Harun bin Mu`awiyah] atutegeezezza okuva ku [Ibrahim bin Sulaiman Al Mu`addib] okuva ku [Al A’mash] okuva ku [Mujahid], [eyali omuddu wange] yang’amba nti; nti ab’omu maka ge baakwasizza ekibbo ekijjudde kkeeki n’amata okuweebwayo eri bakatonda baabwe, bwe yagambye; ab’omu maka gange bangaana okulya kkeeki olw’okutya bakatonda abo; awo embwa n’ejja, n’erya kkeeki n’enywa amata n’efuka ku bibumbe, kwe kugamba ebibumbe bya Iqaf ne Nailah. Harun yagamba nti: mu nnaku z’obutamanya omusajja bwe yali ayagala okutambula yakwatanga amayinja ana, asatu ku go gaali ga kuwanirira/okuwanirira ekiyungu - ekibbo/ekibya - ate eky’okuna kyali kya kusinza, okutendeka embwa ye, n’okutta omwana we.
Imam Darimi : 4
حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا رَيْحَانُ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ السَّامِيُّ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ هُوَ ابْنُ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ قَالَ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا أَصَبْنَا حَجَرًا حَسَنًا عَبَدْنَاهُ وَإِنْ لَمْ نُصِبْ حَجَرًا جَمَعْنَا كُثْبَةً مِنْ رَمْلٍ ثُمَّ جِئْنَا بِالنَّاقَةِ الصَّفِيِّ فَتَفَاجُّ عَلَيْهَا فَنَحْلُبُهَا عَلَى الْكُثْبَةِ حَتَّى نَرْوِيَهَا ثُمَّ نَعْبُدُ تِلْكَ الْكُثْبَةَ مَا أَقَمْنَا بِذَلِكَ الْمَكَانِ قَالَ أَبُو مُحَمَّد الصَّفِيُّ الْكَثِيرَةُ الْأَلْبَانِ
Kitugambye nti [Mujahid bin Musa] atubuulidde [Raihan Ibnu Sa’id As Sami] atubuulidde [‘Abbad Ibnu Mansur] okuva ku [Abu Raja’], yagamba nti: mu nnaku z’obutamanya, bwe twasanga ejjinja eddungi, twalisinzanga era bwe tutafuna ddungi, twakung’aanya omusenyu. Olwo ne tuleeta eŋŋamira ya shafi, engamiya bwe yali egiwanirira, twasika amata gaayo okufukirira entuumu y’omusenyu gye twali tukung’aanyizza, olwo ne tusinza entuumu y’omusenyu kasita twabeera mu kifo ekyo. Abu Muhammad yagamba: Engamiya za Shafi ze ngamiya ezirina amata amangi.
Imam Darimi : 5
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ قَالَ كَعْبٌ نَجِدُهُ مَكْتُوبًا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا فَظٌّ وَلَا غَلِيظٌ وَلَا صَخَّابٌ بِالْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ وَأُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يُكَبِّرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كُلِّ نَجْدٍ وَيَحْمَدُونَهُ فِي كُلِّ مَنْزِلَةٍ وَيَتَأَزَّرُونَ عَلَى أَنْصَافِهِمْ وَيَتَوَضَّئُونَ عَلَى أَطْرَافِهِمْ مُنَادِيهِمْ يُنَادِي فِي جَوِّ السَّمَاءِ صَفُّهُمْ فِي الْقِتَالِ وَصَفُّهُمْ فِي الصَّلَاةِ سَوَاءٌ لَهُمْ بِاللَّيْلِ دَوِيٌّ كَدَوِيِّ النَّحْلِ وَمَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَمُهَاجِرُهُ بِطَابَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ
Atugambye [Al Hasan bin Ar Rabi’] atubuulidde [Abul Ahwash] okuva ku [Al A’masy] okuva ku [Abu Salih], yagamba; [Ka’ab] yagamba nti; twasanga nga kiwandiikiddwa nti: Muhammad Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, teyali mukambwe mu kwogera kwe, teyakakanyavu mu mpisa, teyayogeranga nnyo nga ali mu katale, teyasasula bubi na bubi, wabula yaddamu nga basonyiwa n’okusonyiwa, abantu be baali bantu bulijjo abakola tahmid -okutendereza Allah- bertakbir -okugulumiza Allah- mu buli kifo ekigulumivu/okulinnya, oba olutalo, bo yatendereza Allah Subhanahu wa Ta'ala mu buli nnyumba, nga bambadde sarong mu bitundu byabwe ebya wakati, nga bakola wudhu ku buli mmemba wa wudhu yaabwe, omulanga gwabwe guwulirwa mu bbanga, shaf yaabwe mu kiseera ky'olutalo eringa shaf yaabwe mu kiseera ky'okusaala, amaloboozi gaabwe - nga basoma Koran ne bakola dhikr - galinga okuwuuma kw'enjuki, ekifo we yazaalibwa kiri mu Thaabah - Madiina - era obwakabaka bwe buli mu Sham.
Imam Darimi : 6
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ أُسَامَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ سَلَامٍ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِنَّا لَنَجِدُ صِفَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا وَحِرْزًا لِلْأُمِّيِّينَ أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُهُ الْمُتَوَكِّلَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غَلِيظٍ وَلَا صَخَّابٍ بِالْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ مِثْلَهَا وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَتَجَاوَزُ وَلَنْ أَقْبِضَهُ حَتَّى نُقِيمَ الْمِلَّةَ الْمُتَعَوِّجَةَ بِأَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَفْتَحُ بِهِ أَعْيُنًا عُمْيًا وَآذَانًا صُمًّا وَقُلُوبًا غُلْفًا قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ كَعْبًا يَقُولُ مِثْلَ مَا قَالَ ابْنُ سَلَامٍ
Atugambye [Abdullah bin Salih] agambye nti [Al Laits] yantegeezezza [Khalid Ibnu Yazid] okuva ku [Sa’id Ibn Abu Hilal] okuva ku [Hilal bin Usamah] okuva ku [‘Atha’ bin Yasar] okuva ku [Ibn Salam], nti yagamba nti; twazuula empisa za Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ‘Mazima twakutuma ng’omujulizi, omuwa amawulire amalungi era ng’omulabuzi’, ayamba Ummi, ggwe omuddu Wange Omubaka wange, namutuuma erinnya Al Mutawakkil, okwogera kwe tekwaali kakambwe era n’empisa ze teyali nkambwe, teyaleekaana mu katale era teyasasula bubi olw’obubi, naye nga tumusonyiwa twagolola eddiini eyali evudde ku bujulizi nti tewali katonda. alina eddembe okusinzibwa ng’oggyeeko Allah Subhanahu wa Ta’ala, n’obujulizi buno tusobola okuzibula amaaso, amatu amatu n’emitima egyazibye. [‘Atha` bin Yasar] yagamba nti; [Abu waqid Al Laitsi] yang’amba nti yawulira [Ka’ab] naye ng’ayogera Ibn Salam bye yayogera.
Imam Darimi : 7
أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ عَوْفٍ قَالَ وَحَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ ذَكْوَانَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ كَعْبٍ فِي السَّطْرِ الْأَوَّلِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَبْدِي الْمُخْتَارُ لَا فَظٌّ وَلَا غَلِيظٌ وَلَا صَخَّابٌ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ مَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَهِجْرَتُهُ بِطَيْبَةَ وَمُلْكُهُ بِالشَّامِ وَفِي السَّطْرِ الثَّانِي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ أُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ مَنْزِلَةٍ وَيُكَبِّرُونَ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ رُعَاةُ الشَّمْسِ يُصَلُّونَ الصَّلَاةَ إِذَا جَاءَ وَقْتُهَا وَلَوْ كَانُوا عَلَى رَأْسِ كُنَاسَةٍ وَيَأْتَزِرُونَ عَلَى أَوْسَاطِهِمْ وَيُوَضِّئُونَ أَطْرَافَهُمْ وَأَصْوَاتُهُمْ بِاللَّيْلِ فِي جَوِّ السَّمَاءِ كَأَصْوَاتِ النَّحْلِ
Atugambye [Zaid bin Yusuf] atugambye [Abu ‘Awanah] okuva ku [Abdul Malik bin Umair] okuva ku [Dzakwan Abu Salih] okuva ku [Ka’ab] nti mu katundu akasooka kyawandiikibwa; Muhammad ye mubaka wa Allah Subhanahu wa Ta’ala, era omuddu Wange omulonde, okwogera kwe tekukambwe, empisa ze teziri mu ddoboozi ddene, tayogera nnyo mu katale, tasasula bubi na bubi wabula addamu n’okusonyiwa n’okusonyiwa, ekifo we yazaalibwa kiri Makka ate ekifo kye eky’okusenguka kiri mu Thaibah era obwakabaka bwe/obuyinza bwe buli mu Sham. Era mu katundu akokubiri kiwandiikiddwa nti, Muhammad mubaka wa Allah Subhanahu wa Ta’ala, abantu be bantu abatendereza Allah buli kiseera olw’ekitiibwa kye kyonna, abatunuulizi b’enjuba - okumanya ekiseera ky’okusaala - bakola eswala ng’ekiseera kituuse, newankubadde nga bali mu kifo ekicaafu, nga bambadde sarong wakati, nga banaaba ebitundu byonna eby’okuwujja kwabwe, n’amaloboozi gaabwe ekiro ne gawulirwa mu mpewo nga the okuwuluguma kw’enjuki - olw’okugumiikiriza kwazo mu kusinza n’okukaaba.
Imam Darimi : 8
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ أَبِي فَرْوَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ سَأَلَ كَعْبَ الْأَحْبَارِ كَيْفَ تَجِدُ نَعْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّوْرَاةِ فَقَالَ كَعْبٌ نَجِدُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُولَدُ بِمَكَّةَ وَيُهَاجِرُ إِلَى طَابَةَ وَيَكُونُ مُلْكُهُ بِالشَّامِ وَلَيْسَ بِفَحَّاشٍ وَلَا صَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَافِئُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ أُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ سَرَّاءَ وَضَرَّاءَ وَيُكَبِّرُونَ اللَّهَ عَلَى كُلِّ نَجْدٍ يُوَضِّئُونَ أَطْرَافَهُمْ وَيَأْتَزِرُونَ فِي أَوْسَاطِهِمْ يُصَفُّونَ فِي صَلَوَاتِهِمْ كَمَا يُصَفُّونَ فِي قِتَالِهِمْ دَوِيُّهُمْ فِي مَسَاجِدِهِمْ كَدَوِيِّ النَّحْلِ يُسْمَعُ مُنَادِيهِمْ فِي جَوِّ السَّمَاءِ
Atugambye [Mujahid biun Musa] atugambye [Ma’n ibn ‘Isa] atugambye [Mu’awiyah bin Salih] okuva ku [Abu Farwah] okuva ku [Ibn ‘Abbas] Radliyallahu’anhu, nti yabuuza Ka’ab Al Ahbar; Empisa za Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam wazisanga otya mu Tawreeti?, [Ka’ab] n’addamu; twakizudde nti Muhammad bin Abdullah yazaalibwa Makka, yasenguka e Thaabah oba Madina, obwakabaka bwe bujja kuba mu Syria, si muntu mukambwe, takola ddoboozi ddene mu katale, tasasula bubi ku bibi wabula asonyiwa era asonyiwa, abantu be bulijjo bamutendereza. Batendereza Allah Subhanahu wa Ta’ala oba mu biseera ebirungi oba ebibi, bulijjo bagulumiza Allah Subhanahu wa Ta’ala mu buli buwanguzi, banaaza ba memba baabwe abawudhu, bambala sarong mu bitundu byabwe ebya wakati, basimba ennyiriri mu kusaba nga bwe batambula mu lutalo, amaloboozi gaabwe mu mizikiti gyabwe galinga okuwuuma kw’enjuki, eddoboozi ly’omu`dzin waabwe liyinza okuwulirwa mu bbanga.
Imam Darimi : 9
أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمِيثَمِيُّ حَدَّثَنَا بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ إِلَيْكُمْ لَيْسَ بِوَهِنٍ وَلَا كَسِلٍ لِيَخْتِنَ قُلُوبًا غُلْفًا وَيَفْتَحَ أَعْيُنًا عُمْيًا وَيُسْمِعَ آذَانًا صُمًّا وَيُقِيمَ أَلْسِنَةً عُوجًا حَتَّى يُقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ
Atugambye [Haiwah bin Syuraih] atugambye [Baqiyyah bin Al Walid Al Maitami] atubuulidde [Buhair bin Sa’ad] okuva ku [Khalid bin Ma’dan] okuva ku [Jubair bin Nufair Al Hadlrami]; Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Waliwo omubaka atali munafu wadde omugayaavu, -atumiddwa oku- okuzuukusa emitima egitafaayo, okuzibula amaaso agazibye, n’okuwulira amatu amaziba, okugolola ennimi ezikoonagana, bwe kityo ne kigambibwa nti; Tewali katonda alina ddembe kusinzibwa okujjako Allah Subhanahu wa Ta’ala yekka.
Imam Darimi : 10
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْحِزَامِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي قَيْسٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُ إِلَيْهِ حَاجَةٌ فَمَشَى مَعَهُ حَتَّى دَخَلَ قَالَ فَإِحْدَى رِجْلَيْهِ فِي الْبَيْتِ وَالْأُخْرَى خَارِجَهُ كَأَنَّهُ يُنَاجِي فَالْتَفَتَ فَقَالَ أَتَدْرِي مَنْ كُنْتُ أُكَلِّمُ إِنَّ هَذَا مَلَكٌ لَمْ أَرَهُ قَطُّ قَبْلَ يَوْمِي هَذَا اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ أَنْ يُسَلِّمَ عَلَيَّ قَالَ إِنَّا آتَيْنَاكَ أَوْ أَنْزَلْنَا الْقُرْآنَ فَصْلًا وَالسَّكِينَةَ صَبْرًا وَالْفُرْقَانَ وَصْلًا
Atugambye [Muhammad bin Yazid Al Hizami] atubuulidde [Ishaq bin Sulaiman] okuva ku [‘Amr bin Abu Qais] okuva ku [‘Atha`], yagamba; Omu ku baswahaba ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yalina obwetaavu gy’ali. Yatambula naye, okutuusa bweyamala okuyingira mu nnyumba ng’ekigere kye kimu kiri munda ate ekirala ebweru w’ennyumba, kyalinga omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’anyumya n’omusajja, oluvannyuma lw’ekyo n’akyuka n’ayogera ne mukwano gwe: Omanyi gwe nnali njogera naye? yali malayika gwe nnali sirabangako, malayika yasaba olukusa lwa Mukama we okunkulisaayo. Allah agamba nti: ‘Mazima tuzze gy’oli oba twasindika Qur’an ng’omusalawo w’emisango ne As Sakinah ng’obugumiikiriza ne Al Furqon ng’omulagirizi.
Imam Darimi : 11
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا رَيْحَانُ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ هُوَ ابْنُ مَنْصُورٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ عَطِيَّةَ أَنَّهُ سَمِعَ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيَّ يَقُولُ أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ لِتَنَمْ عَيْنُكَ وَلْتَسْمَعْ أُذُنُكَ وَلْيَعْقِلْ قَلْبُكَ قَالَ فَنَامَتْ عَيْنَايَ وَسَمِعَتْ أُذُنَايَ وَعَقَلَ قَلْبِي قَالَ فَقِيلَ لِي سَيِّدٌ بَنَى دَارًا فَصَنَعَ مَأْدُبَةً وَأَرْسَلَ دَاعِيًا فَمَنْ أَجَابَ الدَّاعِيَ دَخَلَ الدَّارَ وَأَكَلَ مِنْ الْمَأْدُبَةِ وَرَضِيَ عَنْهُ السَّيِّدُ وَمَنْ لَمْ يُجِبْ الدَّاعِيَ لَمْ يَدْخُلْ الدَّارَ وَلَمْ يَطْعَمْ مِنْ الْمَأْدُبَةِ وَسَخِطَ عَلَيْهِ السَّيِّدُ قَالَ فَاللَّهُ السَّيِّدُ وَمُحَمَّدٌ الدَّاعِي وَالدَّارُ الْإِسْلَامُ وَالْمَأْدُبَةُ الْجَنَّةُ
Atugambye [Mujahid bin Musa] atugambye [Raihan Ibnu Sa’id] atugambye [‘Abbad Ibnu Mansur] okuva ku [Ayyub] okuva ku [Abu Qilabah] okuva ku [’Athiyah] nti yawulira [Rabi’ah Al Jurasyi] ng’agamba nti; Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yaleetebwa era nebamugamba nti, nsaba amaaso go geebaka, amatu go gawulire, n’omutima gwo gulowooze. N’agamba nti: olwo amaaso gange ne galaba, amatu gange ne gawulira, n’omutima gwange ne gulowooza. Yagambye nti; Nafuna amawulire 'Waliwo mukama azimba ennyumba, olwo n'awaayo ekijjulo, olwo n'asindika omuntu ayite ku kijjulo, oyo yenna ayanukula omulanga gw'oyo akubidde essimu n'ayingira mu nnyumba n'alya emmere, mukama ajja kumusanyukira.' Ku luuyi olulala, oyo yenna ataddamu kuyita kw’oyo akubidde essimu n’atayingira mu nnyumba n’atalya mmere, olwo Mukama n’amunyiiga. Awo n’agamba nti: Mukama ye Allah Subhanahu Wa Ta’ala, omuyita ye Muhammad shallallahu ‘alaihi wasallam, ennyumba ye Busiraamu, n’emmere eggulu.
Imam Darimi : 12
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ التَّمِيمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى الْبَطْحَاءِ وَمَعَهُ ابْنُ مَسْعُودٍ فَأَقْعَدَهُ وَخَطَّ عَلَيْهِ خَطًّا ثُمَّ قَالَ لَا تَبْرَحَنَّ فَإِنَّهُ سَيَنْتَهِي إِلَيْكَ رِجَالٌ فَلَا تُكَلِّمْهُمْ فَإِنَّهُمْ لَنْ يُكَلِّمُوكَ فَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أَرَادَ ثُمَّ جَعَلُوا يَنْتَهُونَ إِلَى الْخَطِّ لَا يُجَاوِزُونَهُ ثُمَّ يَصْدُرُونَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ جَاءَ إِلَيَّ فَتَوَسَّدَ فَخِذِي وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ فِي النَّوْمِ نَفْخًا فَبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَوَسِّدٌ فَخِذِي رَاقِدٌ إِذْ أَتَانِي رِجَالٌ كَأَنَّهُمْ الْجِمَالُ عَلَيْهِمْ ثِيَابٌ بِيضٌ اللَّهُ أَعْلَمُ مَا بِهِمْ مِنْ الْجَمَالِ حَتَّى قَعَدَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رَأْسِهِ وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَقَالُوا بَيْنَهُمْ مَا رَأَيْنَا عَبْدًا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ عَيْنَيْهِ لَتَنَامَانِ وَإِنَّ قَلْبَهُ لَيَقْظَانُ اضْرِبُوا لَهُ مَثَلًا سَيِّدٌ بَنَى قَصْرًا ثُمَّ جَعَلَ مَأْدُبَةً فَدَعَا النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ ثُمَّ ارْتَفَعُوا وَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ لِي أَتَدْرِي مَنْ هَؤُلَاءِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ هُمْ الْمَلَائِكَةُ قَالَ وَهَلْ تَدْرِي مَا الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوهُ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ الرَّحْمَنُ بَنَى الْجَنَّةَ فَدَعَا إِلَيْهَا عِبَادَهُ فَمَنْ أَجَابَهُ دَخَلَ جَنَّتَهُ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ وَعَذَّبَهُ
Atutegeezezza [Al Hasan bin ‘Ali] atugambye [Abu Usamah] okuva ku [Ja’far bin Maimun E Tamimi] okuva ku [Abu Uthman An Nahdi] nti Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yafuluma e Batha` era nga naye Ibn Mas’ud Radliyallahu’anhu, olwo Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam yagenda e Batha` ne Ibn Mas’ud Radliyallahu’anhu, olwo n’atuula Ibn Mas’ud n’amukolera layini. Awo n’agamba nti: Tova mu kifo kino, kubanga waliwo abasajja abajja okukusisinkana n’otoyogera nabo, era nabo tebajja kwogera naawe. Olwo Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam n’agenda mu maaso n’olugendo lwe wonna gyeyayagala. Olwo nebatuuka ku lunyiriri nebataluyisa, olwo nebagenda eri Omubaka wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam. Okutuusa ku nkomerero y’ekiro yajja gye ndi n’agenda okwebaka ng’akozesa ekisambi kyange ng’omutto gwe, era bwe yeebase ng’awulira omukka gwe. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam bwe yali yeebase ku kisambi kyange, abasajja bajja nga balina ffeesi ennungi nga bambadde engoye zonna enjeru. Siinda, nga balungi nnyo! kale ekibinja kyabwe kyatuula ku mutwe gwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’ekibinja ekirala ku ludda lwaffe ne bagambagana nti: tetubangako na muddu eyaweebwa ekirabo nga ekyo ekyaweebwa Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Omuntu ono amaaso geebase naye omutima gwe guzuukuse, mukolere olugero. Wamma, alinga kafulu azimba olubiri, olwo n’akola essowaani olwo n’ayita abantu okulya n’okunywa, olwo abantu ne balinnya mu bbanga. Awo Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) n’azuukuka n’aŋŋamba nti: omanyi kye bali? awo naddamu nti: Allah Subhanahu wa Ta’ala n’omubaka we be basinga okumanya. Awo n’agamba nti: bamalayika. Awo n’addamu n’agamba nti: omanyi okugeraageranya kye ki? Nagamba Allah Subhanahu wa Ta’ala n’omubaka we eyasinga okumanya nebaddamu nti: Ar Rahman yazimba eggulu, olwo n’ayita -n’ayita- abaddu be gy’ali, oyo akkiriza ajja kuyingira eggulu era oyo anaagaana olwo ajja kumubonereza n’okumubonyaabonya.
Imam Darimi : 13
أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ عَنْ بَحِيرٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو السُّلَمِيُّ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ كَيْفَ كَانَ أَوَّلُ شَأْنِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ كَانَتْ حَاضِنَتِي مِنْ بَنِي سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَابْنٌ لَهَا فِي بَهْمٍ لَنَا وَلَمْ نَأْخُذْ مَعَنَا زَادًا فَقُلْتُ يَا أَخِي اذْهَبْ فَأْتِنَا بِزَادٍ مِنْ عِنْدِ أُمِّنَا فَانْطَلَقَ أَخِي وَمَكَثْتُ عِنْدَ الْبَهْمِ فَأَقْبَلَ طَائِرَانِ أَبْيَضَانِ كَأَنَّهُمَا نَسْرَانِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَهُوَ هُوَ قَالَ الْآخَرُ نَعَمْ فَأَقْبَلَا يَبْتَدِرَانِي فَأَخَذَانِي فَبَطَحَانِي لِلْقَفَا فَشَقَّا بَطْنِي ثُمَّ اسْتَخْرَجَا قَلْبِي فَشَقَّاهُ فَأَخْرَجَا مِنْهُ عَلَقَتَيْنِ سَوْدَاوَيْنِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ ائْتِنِي بِمَاءِ ثَلْجٍ فَغَسَلَ بِهِ جَوْفِي ثُمَّ قَالَ ائْتِنِي بِمَاءِ بَرَدٍ فَغَسَلَ بِهِ قَلْبِي ثُمَّ قَالَ ائْتِنِي بِالسَّكِينَةِ فَذَرَّهُ فِي قَلْبِي ثُمَّ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ حُصْهُ فَحَاصَهُ وَخَتَمَ عَلَيْهِ بِخَاتَمِ النُّبُوَّةِ ثُمَّ قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اجْعَلْهُ فِي كِفَّةٍ وَاجْعَلْ أَلْفًا مِنْ أُمَّتِهِ فِي كِفَّةٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا أَنَا أَنْظُرُ إِلَى الْأَلْفِ فَوْقِي أُشْفِقُ أَنْ يَخِرَّ عَلَيَّ بَعْضُهُمْ فَقَالَ لَوْ أَنَّ أُمَّتَهُ وُزِنَتْ بِهِ لَمَالَ بِهِمْ ثُمَّ انْطَلَقَا وَتَرَكَانِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفَرِقْتُ فَرَقًا شَدِيدًا ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى أُمِّي فَأَخْبَرْتُهَا بِالَّذِي لَقِيتُ فَأَشْفَقَتْ أَنْ يَكُونَ قَدْ الْتَبَسَ بِي فَقَالَتْ أُعِيذُكَ بِاللَّهِ فَرَحَلَتْ بَعِيرًا لَهَا فَجَعَلَتْنِي عَلَى الرَّحْلِ وَرَكِبَتْ خَلْفِي حَتَّى بُلْغَتِنَا إِلَى أُمِّي فَقَالَتْ أَدَّيْتُ أَمَانَتِي وَذِمَّتِي وَحَدَّثَتْهَا بِالَّذِي لَقِيتُ فَلَمْ يَرُعْهَا ذَلِكَ وَقَالَتْ إِنِّي رَأَيْتُ حِينَ خَرَجَ مِنِّي يَعْنِي نُورًا أَضَاءَتْ مِنْهُ قُصُورُ الشَّامِ
Atugambye [Nu’aim bin Hammad] atubuulidde [Baqiyyah] okuva ku [Bahir] okuva ku [Khalid bin Ma’dan] atugambye [‘Abdur Rahman bin ‘Amr As Sulami] okuva ku [’Utbah bin ‘Abd As Sulami] Nti yabagamba, era yali omu ku banne ba Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam, omusajja eyabuuza Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam: Entandikwa y’obulamu bwo yali etya, ggwe omubaka wa Allah? yaddamu nti: Maama wange omukuza mu kiseera ekyo yali mukazi okuva e Bani Sa’d bin Bakr. Mu kiseera ekyo nze n’omwana omulala omuto okuva mu kika ekyo twali tulunda. Olw’okuba tetwaleeta mmere, nnabuuza mukwano gwange nti: Ayi muganda wange, genda eka osabe maama waffe eby’okulya. Olwo muganda wange n’agenda era nasigala nzekka okulabirira ebisolo. Amangu ago ebinyonyi bibiri ebyeru ne bijja ng’empungu, ekimu n’agamba munne nti, ddala ye? omulala n’addamu nti; Yee! olwo bombi ne banzingiza ne bansika ne bansaasaanya, olwo ne bansala olubuto olwo ne banzigyayo omutima, ne bagusala ne baggyayo ebikuta bibiri ebiddugavu. Awo omu ku bombi n’agamba mukwano gwe nti: Mpa amazzi g’omuzira olwo ajja kugakozesa okunaaba olubuto. Awo nate n’agamba nti: mpa amazzi amayonjo’. Era yali annaaba omutima. Awo n’agamba nti: mpa Nga Sakinah -obutebenkevu-! oluvannyuma n’agimansira mu mutima gwange. Awo omu ku bo n’agamba mukwano gwe nti: mutunga! oluvannyuma n’agitunga n’agiteekako akabonero ka khatam nubuwah -ekibikka kya bannabbi-. Awo omu ku bo n’agamba mukwano gwe nti: muteeke ku minzaani emu ate omutwalo gw’abantu be ku minzaani emu. Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: mu kiseera ekyo nalaba abantu lukumi waggulu wange kale ne ntya nti abamu ku bo bajja kungwako, olwo omusajja n’addamu nti: singa abantu be bazitowa naye, mazima ddala yandibadde muzito okusinga abantu be olwo bombi ne banvaako. Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti: Natya nnyo, kwe kudduka ewa nnansi wange omubisi ne mmubuulira ebyali bintuuseeko. Yali mweraliikirivu nti waliwo ekiyinza okuntuukako, kwe kugamba nti: Nnoonya obuddukiro ewa Allah Subhanahu wa Ta’ala ku lulwo. Olwo n’ateekateeka olusozi lwe okugenda n’anssa ku ngamiya n’avuga emabega wange okutuusa lwe twatuuka ewa maama, olwo n’amugamba nti: Ntuukirizza obwesige n’omugugu ebibadde binteekeddwako, olwo n’amutegeeza ebyali bintuuseeko. Naye ekyo tekyamunyiiza, mu butuufu maama yaddamu nti: Mu butuufu, nnamulaba nga yaakava mu lubuto lwange, kwe kugamba ekitangaala ekitangaaza entebe ya Busuuli.
Imam Darimi : 14
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عُثْمَانَ الْقُرَشِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ عَلِمْتَ أَنَّكَ نَبِيٌّ حَتَّى اسْتَيْقَنْتَ فَقَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَانِي مَلَكَانِ وَأَنَا بِبَعْضِ بَطْحَاءِ مَكَّةَ فَوَقَعَ أَحَدُهُمَا عَلَى الْأَرْضِ وَكَانَ الْآخَرُ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَهُوَ هُوَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَزِنْهُ بِرَجُلٍ فَوُزِنْتُ بِهِ فَوَزَنْتُهُ ثُمَّ قَالَ فَزِنْهُ بِعَشَرَةٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ ثُمَّ قَالَ زِنْهُ بِمِائَةٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ ثُمَّ قَالَ زِنْهُ بِأَلْفٍ فَوُزِنْتُ بِهِمْ فَرَجَحْتُهُمْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَنْتَثِرُونَ عَلَيَّ مِنْ خِفَّةِ الْمِيزَانِ قَالَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ لَوْ وَزَنْتَهُ بِأُمَّتِهِ لَرَجَحَهَا
Atugambye [Abdullah bin Imran] atugambye [Abu Daud] atubuulidde [Ja’far bin Utsman Al Qurasyi] okuva ku [Uthman bin Urwah bin Az Zubair] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Dzar Al Ghifari] Radliyallahu’anhu, yagamba nti; Nabuuza nti, ggwe omubaka wa Allah, oyinza otya okukakasa nti oli nnabbi? Nabbi yaddamu nti: Ayi Abu Dzar, bamalayika babiri bajja gye ndi nga ndi mu kiwonvu e Makkah. Ekimu ku byo kikka ku nsi ate ekirala kiri wakati w’eggulu n’ensi. Omu ku bo n’agamba mukwano gwe nti: ddala ye? awo mukwano gwe n’addamu nti: weewaawo! olwo nate n’agamba nti: olwo mupime n’omuntu, olwo ndipimibwa n’abantu kkumi era ndibazitowa okusinga. Awo n’addamu n’agamba nti: ‘Mupime n’abantu kikumi’, bwentyo ne npimibwa ne mbasinga obuzito. Awo n’addamu n’agamba nti: ‘Awo weepime n’abantu lukumi’, olwo ne npimibwa ne mbasinga obuzito. Mu kiseera ekyo, nnalabika nga balabye nga basikaasikanya kubanga minzaani yali nfunda nnyo, olwo omu ku bamalayika ababiri n’agamba mukwano gwe nti: ne bwe yandipimiddwa n’abantu be bonna, yandibadde akyabazitowa.
Imam Darimi : 15
أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُنَادِيهِمْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا رَحْمَةٌ مُهْدَاةٌ
Atugambye nti [Ismail bin Khalil] atugambye nti [Ali bin Mushir] atugambye [Al A’masy] okuva ku [Abu Salih], yagambye nti; Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam lumu yabayita; Abange mmwe abantu, mazima ndi musaasizi era mulagirizi.
Imam Darimi : 16
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَقْبَلَ أَعْرَابِيٌّ فَلَمَّا دَنَا مِنْهُ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ إِلَى أَهْلِي قَالَ هَلْ لَكَ فِي خَيْرٍ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ وَمَنْ يَشْهَدُ عَلَى مَا تَقُولُ قَالَ هَذِهِ السَّلَمَةُ فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهِيَ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَأَقْبَلَتْ تَخُدُّ الْأَرْضَ خَدًّا حَتَّى قَامَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ فَاسْتَشْهَدَهَا ثَلَاثًا فَشَهِدَتْ ثَلَاثًا أَنَّهُ كَمَا قَالَ ثُمَّ رَجَعَتْ إِلَى مَنْبَتِهَا وَرَجَعَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى قَوْمِهِ وَقَالَ إِنْ اتَّبَعُونِي أَتَيْتُكَ بِهِمْ وَإِلَّا رَجَعْتُ فَكُنْتُ مَعَكَ
Atugambye [Muhammad bin Tharif] atugambye [Muhammad bin Fudlail] atubuulidde [Abu Hayyan] okuva ku [‘Atha`] okuva ku [Ibn Umar] Radliyallahu’anhu, yagamba nti; Bwe twali ne Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ku lugendo twasisinkana Omuwalabu Omubedouin era bwe twamala okumusemberera Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam n’amugamba nti: ogenda wa? Omuwalabu Omubedouin yaddamu nti: Njagala kusisinkana ab’omu maka gange. Awo Omutume n’agamba nti: oyagala ekintu ekirungi? yaddamu nti: obulungi kye ki? Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: kwe kugamba, muwa obujulizi nti tewali katonda agwanidde kusinzibwa okujjako Allah Subhanahu wa Ta’ala era muwa obujulizi nti Muhammad shallallahu ‘alaihi wasallam muddu we era Omubaka we. Omuwalabu Omubedouin yagamba nti: olwo ani ayinza okukakasa amazima g’ebyo by’oyogedde? Nabbi yaddamu nti: omuti gwa Salamah, bwatyo Nabbi yamuyita ng’omuti guli ku mabbali g’olusozi, olwo omuti ne gusemberera Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga gukutula ensi okutuusa omuti lwe gwatuuka mu maaso ga Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Omutume yamusaba okuwa obujulizi emirundi esatu. Era yawa obujulizi emirundi esatu nga Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam bweyagamba olwo omuti negudda mu kifo we gwamera. Omuwalabu Omubedouin yaddayo eri abantu be n’agamba nti; Bwe bangoberera, nja kubatwala okusisinkana kabaka -Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam-, bwe kitaba bwe kityo nja kudda ewa kabaka nsigale naye.
Imam Darimi : 17
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ وَكَانَ لَا يَأْتِي الْبَرَازَ حَتَّى يَتَغَيَّبَ فَلَا يُرَى فَنَزَلْنَا بِفَلَاةٍ مِنْ الْأَرْضِ لَيْسَ فِيهَا شَجَرٌ وَلَا عَلَمٌ فَقَالَ يَا جَابِرُ اجْعَلْ فِي إِدَاوَتِكَ مَاءً ثُمَّ انْطَلِقْ بِنَا قَالَ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى لَا نُرَى فَإِذَا هُوَ بِشَجَرَتَيْنِ بَيْنَهُمَا أَرْبَعُ أَذْرُعٍ فَقَالَ يَا جَابِرُ انْطَلِقْ إِلَى هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَقُلْ يُقَلْ لَكِ الْحَقِي بِصَاحِبَتِكِ حَتَّى أَجْلِسَ خَلْفَكُمَا فَرَجَعَتْ إِلَيْهَا فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُمَا ثُمَّ رَجَعَتَا إِلَى مَكَانِهِمَا فَرَكِبْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ بَيْنَنَا كَأَنَّمَا عَلَيْنَا الطَّيْرُ تُظِلُّنَا فَعَرَضَتْ لَهُ امْرَأَةٌ مَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي هَذَا يَأْخُذُهُ الشَّيْطَانُ كُلَّ يَوْمٍ ثَلَاثَ مِرَارٍ قَالَ فَتَنَاوَلَ الصَّبِيَّ فَجَعَلَهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ مُقَدَّمِ الرَّحْلِ ثُمَّ قَالَ اخْسَأْ عَدُوَّ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْسَأْ عَدُوَّ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا ثُمَّ دَفَعَهُ إِلَيْهَا فَلَمَّا قَضَيْنَا سَفَرَنَا مَرَرْنَا بِذَلِكَ الْمَكَانِ فَعَرَضَتْ لَنَا الْمَرْأَةُ مَعَهَا صَبِيُّهَا وَمَعَهَا كَبْشَانِ تَسُوقُهُمَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْبَلْ مِنِّي هَدِيَّتِي فَوَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عَادَ إِلَيْهِ بَعْدُ فَقَالَ خُذُوا مِنْهَا وَاحِدًا وَرُدُّوا عَلَيْهَا الْآخَرَ قَالَ ثُمَّ سِرْنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَنَا كَأَنَّمَا عَلَيْنَا الطَّيْرُ تُظِلُّنَا فَإِذَا جَمَلٌ نَادٌّ حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ سِمَاطَيْنِ خَرَّ سَاجِدًا فَحَبَسَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَلَيَّ النَّاسَ مَنْ صَاحِبُ الْجَمَلِ فَإِذَا فِتْيَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالُوا هُوَ لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَمَا شَأْنُهُ قَالُوا اسْتَنَيْنَا عَلَيْهِ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً وَكَانَتْ بِهِ شُحَيْمَةٌ فَأَرَدْنَا أَنْ نَنْحَرَهُ فَنَقْسِمَهُ بَيْنَ غِلْمَانِنَا فَانْفَلَتَ مِنَّا قَالَ بِيعُونِيهِ قَالُوا لَا بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَمَّا لِي فَأَحْسِنُوا إِلَيْهِ حَتَّى يَأْتِيَهُ أَجَلُهُ قَالَ الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحْنُ أَحَقُّ بِالسُّجُودِ لَكَ مِنْ الْبَهَائِمِ قَالَ لَا يَنْبَغِي لِشَيْءٍ أَنْ يَسْجُدَ لِشَيْءٍ وَلَوْ كَانَ ذَلِكَ كَانَ النِّسَاءُ لِأَزْوَاجِهِنَّ
Ubaidullah bin Musa yatutegeeza okuva ewa Isa bin Abdul Malik okuva ku Abu Az Zubair okuva ewa Jabir (Allah amusiimye) eyagamba nti: Nafuluma n’omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye) ku lugendo, era buli lwe yayagalanga okwewummuza, yeekweka aleme kulabibwa. Twali mu nnimiro ennene ennyo eggule nga tewali miti wadde obubonero bw’obulamu, n’agamba nti: Ayi Jabir, ddira amazzi n’ekibya kyo, tugende mu maaso n’olugendo lwaffe. Jabir n’agamba nti, Twagenda mu maaso n’olugendo lwaffe okutuusa lwe twatalabika. Amangu ago, emiti ebiri ne girabika nga gyawukana emikono ena. Yagamba nti: Nsaba okusemberera omuti ogwo mwogere nagwo, gujja kuddamu, kale gugambe nti: Genda ku muti oguli okumpi naawe nsobole okutuula emabega wammwe mwembi. Omuti gwasemberera munne, omuti ogwali guli okumpi, era Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) n’atuula emabega waabwe, olwo emiti gyombi ne gidda mu bifo byabwe. Ekiddako twalinnya ensozi zaffe, era nga waggulu waffe waliwo ekinyonyi ekitubikka, olwo omukazi n’omwana we ne baziyiza Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, n’agamba nti; Ayi Omubaka wa Allah, mu butuufu omwana wange ataataaganyizibwa sitaani emirundi esatu buli lunaku. Jabir yagambye nti; olwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’atwala omwana n’amuteeka mu maaso g’emmotoka ye olwo n’agamba nti; Genda ggwe omulabe wa Allah! Nze Mubaka wa Allah. Omutume yakyogera emirundi esatu. Oluvannyuma yagiddiza omukazi. Bwe twakomawo okuva mu lugendo lwaffe, twayita mu kkubo eryasooka, omukazi n’omwana we ne batuziyiza n’endiga bbiri ze yali alunda. Awo n’agamba nti; ‘Ayi Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam, nkwegayiridde okkirize ekirabo kino okuva gyendi, ku lw’oyo eyakutuma mu mazima, sitaani tajja kuddamu kujja. ' N'agamba nti: ddira omu omuddize omulala gy'ali. Olwo ne tweyongerayo mu lugendo lwaffe era ebinyonyi byalabika nga bitusuza, amangu ago eŋŋamira n’edduka, naye bwe yatuuka ku bibira by’emiti ebiri, amangu ago n’efukamira n’evunnama era Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agikwata. Omubaka yabuuza abantu nti: ‘Mujje wano mmwe abantu, ani nnannyini ngamiya eno?’. Awo abavubuka abamu okuva mu Ansar ne baddamu nti: ‘Ki kyaffe, ggwe omubaka wa Allah,’ n’abuuza nti: ‘Kiki ekikyamu?’? Ne bamuddamu nti: ‘Tumaze emyaka amakumi abiri nga tukooye okugirabirira era efunye amasavu mangi - efuuse ssava - kale twagala okugisala era twagala okugigabana mu baana baffe, naye yatuddukako. Yagamba nti: ‘Okay, olwo ontunde.’ Baddamu nti: ‘Oo, tekyetaagisa Ssaabasajja, naye kimala ng’ekirabo eri Ssaabasajja.’ Nabbi yagamba nti: ‘Okay, bwe kiba kyange olwo kikwate bulungi, okutuusa okufa kwayo lwe kujja.’ Mu kiseera ekyo abasiraamu ne bagamba nti; Ayi Omubaka wa Allah, tulina eddembe erisingako okuvunnama eri kabaka w’ebisolo, yagamba nti: Si kituufu -ekitonde- ekimu okuvunnama eri ekitonde -ekilala, singa ekyo kyali kikkirizibwa olwo abakazi bandikkiriziddwa okuvunnama eri babbaabwe.
Imam Darimi : 18
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا الْأَجْلَحُ عَنْ الذَّيَّالِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَقْبَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى دُفِعْنَا إِلَى حَائِطٍ فِي بَنِي النَّجَّارِ فَإِذَا فِيهِ جَمَلٌ لَا يَدْخُلُ الْحَائِطَ أَحَدٌ إِلَّا شَدَّ عَلَيْهِ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَاهُ فَدَعَاهُ فَجَاءَ وَاضِعًا مِشْفَرَهُ عَلَى الْأَرْضِ حَتَّى بَرَكَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ هَاتُوا خِطَامًا فَخَطَمَهُ وَدَفَعَهُ إِلَى صَاحِبِهِ ثُمَّ الْتَفَتَ فَقَالَ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ إِلَّا يَعْلَمُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَّا عَاصِيَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ
Atugambye [Ya’la] atubuulidde [Al Ajlah] okuva ku [Adz Dzayyal bin Harmalah] okuva ku [Jabir bin Abdullah] Radliyallahu’anhu yagamba nti; twakomawo okuva mu kutambula ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Okutuusa lwe twatuuka ku kyalo ekimu e Bani Najjar, amangu ago ne wabaawo engamiya ng’ezibye buli ayagala okuyingira mu nnimiro. Kino kyategeezebwa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, bwatyo yagenda gy’ali n’ayita engamiya. Engamiya yajja n’eteeka emimwa gyayo ku ttaka okutuusa lwe yafukamira mu maaso ge. Awo n’agamba nti: nfunira omuguwa, olwo n’agusiba n’omuguwa n’aguddiza nnannyini gwo. Awo n’atunula emabega n’agamba nti: Tewali muntu yenna wakati w’eggulu n’ensi wabula akimanyi nti ddala nze mubaka wa Allah Subhanahu wa Ta’ala okuggyako abo abajeemu; okuva mu majiini n’abantu.
Imam Darimi : 19
أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ بِابْنٍ لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي بِهِ جُنُونٌ وَإِنَّهُ يَأْخُذُهُ عِنْدَ غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا فَيُخَبَّثُ عَلَيْنَا فَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدْرَهُ وَدَعَا فَثَعَّ ثَعَّةً وَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ مِثْلُ الْجِرْوِ الْأَسْوَدِ فَسَعَى
Kitutegeezeddwa [Al Hajjaj bin Minhal] atugambye [Hammad bin Salamah] okuva ku [Farqad As Sabakhi] okuva ku [Sa’id bin Jubair] okuva ku [Ibn Abbas] Radliyallahu’anhu, nti omukazi yajja okuleeta omwana we eri Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Owange Rasulullah, omwana wange yali alina omu jinn, ejjinja bulijjo eyingira nga tulya ekyemisana n’ekyeggulo. ffe, n’okutugamba obubi. ‘Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’amusabira. Olwo n’asesema era ekintu - ng’embwa enjeru - n’ava mu kamwa n’oluvannyuma n’agenda.
Imam Darimi : 20
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ الْعَبْدِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَأَعْرِفُ حَجَرًا بِمَكَّةَ كَانَ يُسَلِّمُ عَلَيَّ قَبْلَ أَنْ أُبْعَثَ إِنِّي لَأَعْرِفُهُ الْآنَ
Atugambye [Muhammad bin Sa’id] atubuulidde [Yahya bin Abu Bakr Al ‘Abdi] okuva ku [Ibrahim bin Thahman] okuva ku [Simak] okuva ku [Jabir bin Samurah] Radliyallahu’anhu yagamba nti; Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Mazima nkimanyi nti waliwo ejjinja e Makka lye yayanirizanga nalyo nga sinnasindikibwa. Ddala ddala nkimanyi kati'.