Imam Darimi (الامام الدارمي) - 3469 حديث
حديث
Imam Darimi : 161
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ حَدَّثَنَا مَيْمُونُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ كَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا وَرَدَ عَلَيْهِ الْخَصْمُ نَظَرَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ وَجَدَ فِيهِ مَا يَقْضِي بَيْنَهُمْ قَضَى بِهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي الْكِتَابِ وَعَلِمَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ الْأَمْرِ سُنَّةً قَضَى بِهِ فَإِنْ أَعْيَاهُ خَرَجَ فَسَأَلَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ أَتَانِي كَذَا وَكَذَا فَهَلْ عَلِمْتُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي ذَلِكَ بِقَضَاءٍ فَرُبَّمَا اجْتَمَعَ إِلَيْهِ النَّفَرُ كُلُّهُمْ يَذْكُرُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ قَضَاءً فَيَقُولُ أَبُو بَكْرٍ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِينَا مَنْ يَحْفَظُ عَلَى نَبِيِّنَا فَإِنْ أَعْيَاهُ أَنْ يَجِدَ فِيهِ سُنَّةً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ رُءُوسَ النَّاسِ وَخِيَارَهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ فَإِنْ أَجْمَعَ رَأْيُهُمْ عَلَى أَمْرٍ قَضَى بِهِ
اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن عاص شلت] اسان کي ٻڌايو آهي [زهير] جعفر بن برقان کان اسان کي ٻڌايو آهي [ميمون بن مهران] هن چيو ته؛ 'اڳ ۾، جڏهن [ابوبڪر] رضي الله عنه کي ڪو مسئلو پيش ايندو هو - هڪ تڪرار - هو فوري طور تي الله جي ڪتاب ۾ ان کي ڳوليندو هو، جيڪڏهن هن کي ڪا وضاحت ملندي هئي ته هو ان سان معاملو فيصلو ڪندو هو، پر جيڪڏهن هن کي الله جي ڪتاب ۾ نه ملندو هو ۽ هو ان معاملي بابت رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت کي ڄاڻندو هو، ته هو ان سان فيصلو ڪندو هو، پر جيڪڏهن هن کي اهو نه ملندو هو، ته هو فوري طور تي ٻاهر نڪري ويو ۽ مسلمانن کان پڇيو، پوءِ چيائين ته؛ 'مون کي هي ۽ هي مسئلو هو، ڇا توهان ڪڏهن ڄاڻو ٿا ته رسول الله صلي الله عليه وسلم هڪ ڀيرو هن مسئلي تي قانوني فيصلي سان فيصلو ڪيو هو؟' عام طور تي ڪيترائي ماڻهو گڏ ٿيڻ کان پوءِ، انهن مان هر هڪ رسول الله صلي الله عليه وسلم جو قانوني فيصلو پهچائيندو آهي، عام طور تي ابوبڪر رضي الله عنه چوندو آهي ته؛ 'الله جو شڪر آهي جنهن اسان جي ماڻهن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت کي ياد ڪرڻ جي قابل بڻايو. جيڪڏهن هن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت ۾ نه مليو، ته هن معزز ماڻهن کي گڏ ڪيو ۽ پنهنجن اصحابن مان ماڻهن کي چونڊيو ته جيئن صلاح ڪن، جيڪڏهن اهي متفق هجن - انهن جي راءِ - پوءِ هن متفقه فيصلي جي بنياد تي هڪ قانوني فيصلو ڏنو.'
حديث
Imam Darimi : 162
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى وَعَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي سُهَيْلٍ قَالَ كَانَ عَلَى امْرَأَتِي اعْتِكَافُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَسَأَلْتُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَعِنْدَهُ ابْنُ شِهَابٍ قَالَ قُلْتُ عَلَيْهَا صِيَامٌ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ لَا يَكُونُ اعْتِكَافٌ إِلَّا بِصِيَامٍ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا قَالَ فَعَنْ أَبِي بَكْرٍ قَالَ لَا قَالَ فَعَنْ عُمَرَ قَالَ لَا قَالَ فَعَنْ عُثْمَانَ قَالَ لَا قَالَ عُمَرُ مَا أَرَى عَلَيْهَا صِيَامًا فَخَرَجْتُ فَوَجَدْتُ طَاوُسًا وَعَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ فَسَأَلْتُهُمَا فَقَالَ طَاوُسٌ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَا يَرَى عَلَيْهَا صِيَامًا إِلَّا أَنْ تَجْعَلَهُ عَلَى نَفْسِهَا قَالَ وَقَالَ عَطَاءٌ ذَلِكَ رَأْيِي
اسان کي [ابراهيم بن موسيٰ] ۽ [عمرو بن زراره] [عبدالعزيز بن محمد] کان [ابو سهيل] تائين ٻڌايو ته هن چيو ته: 'اڳ ۾، منهنجي زال ٽن ڏينهن تائين مسجد الحرام ۾ اعتڪاف ڪرڻ جي نذر ڪئي هئي. پوءِ، مون عمر بن عبدالعزيز رحمه الله کان پڇيو جيڪو ان وقت صهيب سان گڏ هو. مون پڇيو؛ 'ڇا ان کي به روزو رکڻو پوندو؟'، ابن شهاب جواب ڏنو؛ 'روزي جي حالت ۾ نه ڪرڻ تائين ڪو به اعتڪاف ناهي'. ان وقت، عمر بن عبدالعزيز رحمه الله پڇندو رهيو؛ 'ڇا رسول الله صلي الله عليه وسلم کان ڪا اهڙي معلومات آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'نه'. پوءِ، عمر بن عبدالعزيز رحمه الله پڇيو؛ 'ڇا ابو بڪر رضي الله عنه کان ڪا معلومات آهي؟' هن جواب ڏنو؛ 'ڪجھ به نه'، هن پڇيو؛ 'عمر رضي الله عنه کان ڪا معلومات آهي؟'، هن جواب ڏنو؛ 'ڪجھ به نه' هن پڇيو؛ 'ڪجھ به نه' هن پڇيو؛' 'ڇا عثمان رضي الله عنه کان ڪا معلومات آهي؟'، هن جواب ڏنو؛ 'ڪو به ناهي'. عمر رضي الله عنه چيو؛ 'مون کي نه ٿو لڳي ته عورت تي روزو رکڻ واجب آهي'، پوءِ مان ٻاهر ويس ۽ ثوص ۽ عثوع بن ابو رباح سان مليس، مون ٻنهي کان پڇيو. [ثوص] جواب ڏنو؛ 'اڳ ۾ [ابن عباس] رضي الله عنه - هڪ ڀيرو فتويٰ ڏني هئي - ته عورت تي روزو رکڻ واجب ناهي، جيستائين هوءَ روزو رکڻ جي نذر نه ڪري'. پوءِ 'عثا' چيو؛ "منهنجو به اهو ئي خيال آهي."
حديث
Imam Darimi : 163
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ قَالَ لَمَّا قَدِمَ أَبُو سَلَمَةَ الْبَصْرَةَ أَتَيْتُهُ أَنَا وَالْحَسَنُ فَقَالَ لِلْحَسَنِ أَنْتَ الْحَسَنُ مَا كَانَ أَحَدٌ بِالْبَصْرَةِ أَحَبَّ إِلَيَّ لِقَاءً مِنْكَ وَذَلِكَ أَنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُفْتِي بِرَأْيِكَ فَلَا تُفْتِ بِرَأْيِكَ إِلَّا أَنْ تَكُونَ سُنَّةٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ كِتَابٌ مُنْزَلٌ
اسان کي [مسلم بن ابراهيم] ٻڌايو آهي [ابو عقيل] اسان کي [سعيد الجريري] ٻڌايو آهي [ابو نضلره] کان ته هن چيو ته: 'جڏهن [ابو سلمه] بصره شهر ۾ آيو، ته مان ۽ حسن ان سان ملياسين، تڏهن هن حسن کي چيو: 'ڇا توهان الحسن آهيو؟ 'هن شهر ۾ ڪو به اهڙو ناهي جنهن سان مان توهان کان وڌيڪ ملڻ پسند ڪريان'، اهو ان ڪري جو مون تائين خبر پهتي هئي؛ ته توهان وٽ پنهنجي عقل سان فتويٰ آهي. پنهنجي راءِ سان فتويٰ نه ڏيو، جيستائين اهو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت تي ٻڌل نه هجي، يا ان ڪتاب مان جيڪو نازل ٿيو آهي - قرآن مان. ''.
حديث
Imam Darimi : 164
أَخْبَرَنَا عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عُقْبَةَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ لَقِيَهُ فِي الطَّوَافِ فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا الشَّعْثَاءِ إِنَّكَ مِنْ فُقَهَاءِ الْبَصْرَةِ فَلَا تُفْتِ إِلَّا بِقُرْآنٍ نَاطِقٍ أَوْ سُنَّةٍ مَاضِيَةٍ فَإِنَّكَ إِنْ فَعَلْتَ غَيْرَ ذَلِكَ هَلَكْتَ وَأَهْلَكْتَ
اسان کي ٻڌايو آهي [اشمه بن الفضل] اسان کي ٻڌايو آهي [زيد بن الحباب] کان [يزيد بن عقبه] اسان کي ٻڌايو آهي [الدلحاڪ] کان [جابر بن زيد]؛ [ابن عمر] ان سان ملاقات ڪئي جڏهن هو طواف ڪري رهيو هو، پوءِ ان -ابن عمر رضي الله عنه - ان کي چيو؛ 'اي ابو سيعتس، تون بصره شهر جي فقه جي ماهرن مان هڪ آهين، تنهنڪري فتويٰ نه ڏي جيستائين اهو قرآن ۽ سنت تي ٻڌل نه هجي، ڇاڪاڻ ته جيڪڏهن تون ائين نه ڪندين ته ضرور توکي نقصان پهچندو ۽ ٻين کي نقصان پهچندو'.
حديث
Imam Darimi : 165
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ حُرَيْثِ بْنِ ظُهَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ أَتَى عَلَيْنَا زَمَانٌ لَسْنَا نَقْضِي وَلَسْنَا هُنَالِكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَدْ قَدَّرَ مِنْ الْأَمْرِ أَنْ قَدْ بَلَغْنَا مَا تَرَوْنَ فَمَنْ عَرَضَ لَهُ قَضَاءٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَلْيَقْضِ فِيهِ بِمَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنْ جَاءَهُ مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنْ جَاءَهُ مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَمْ يَقْضِ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلْيَقْضِ بِمَا قَضَى بِهِ الصَّالِحُونَ وَلَا يَقُلْ إِنِّي أَخَافُ وَإِنِّي أُرَى فَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ وَالْحَلَالَ بَيِّنٌ وَبَيْنَ ذَلِكَ أُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ فَدَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ
اسان کي [محمد بن يوسف]، [سفيان]، [العماسي]، [عماره بن عمير]، [حورث بن زُهير]، [عبدالله بن مسعود] کان روايت ڪئي آهي ته: اسان تي هڪ اهڙو وقت ايندو جڏهن اسان فيصلو ڪرڻ وارا نه هوندا آهيون ۽ اسان ان وقت اتي نه هئاسين، ۽ بيشڪ الله ڪجهه اڳ ۾ ئي مقدر ڪري ڇڏيو آهي جيڪو توهان نه ڏٺو آهي - اڃا تائين نه ٿيو آهي - تنهن ڪري جنهن کي اڄ کان پوءِ ڪا پريشاني آهي، ته ان کي الله جي ڪتاب مطابق فيصلو ڪرڻ گهرجي، جيڪڏهن مسئلو قرآن ۾ نه آهي، ته ان کي ان مطابق فيصلو ڪرڻ گهرجي جيڪو رسول الله صلي الله عليه وسلم فيصلو ڪيو آهي. پر جيڪڏهن ان کي ڪا اهڙي پريشاني اچي جيڪا قرآن ۾ نه آهي ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي فيصلي ۾ نه آهي، ته ان کي ان سان فيصلو ڪرڻ گهرجي جيڪو نيڪ ماڻهن فيصلو ڪيو آهي، ۽ اهو نه چئو ته: 'مون کي ڊپ آهي'، يا 'منهنجي مطابق'. حقيقت ۾، حرام شيون واضح آهن ۽ حلال شيون واضح آهن ۽ ٻنهي جي وچ ۾ اهڙيون شيون آهن جيڪي متصابي آهن - تنهنڪري جيڪو شڪ آهي ان کي ڇڏي ڏيو ۽ ان شيءِ کي مضبوطيءَ سان پڪڙيو جنهن ۾ توهان کي ڪو شڪ ناهي.
حديث
Imam Darimi : 166
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِذَا سُئِلَ عَنْ الْأَمْرِ فَكَانَ فِي الْقُرْآنِ أَخْبَرَ بِهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي الْقُرْآنِ وَكَانَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَ بِهِ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فَعَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ قَالَ فِيهِ بِرَأْيِهِ
اسان کي [عبدالله بن محمد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [ابن عينة] [عبيدالله بن ابو يزيد] کان ٻڌايو آهي ته: 'اڳ ۾، [ابن عباس] رضي الله عنه کان جڏهن ڪنهن شيءِ بابت پڇيو ويندو هو ۽ اهو قرآن ۾ ملندو هو، ته ان کي بيان ڪندو هو. جيڪڏهن اهو قرآن ۾ نه هوندو هو، ته هو رسول الله ﷺ کان وضاحت ڏيندو هو. جيڪڏهن اهو رسول الله ﷺ جي سنت ۾ نه هوندو هو، ته هو ابوبڪر ۽ عمر رضي الله عنهما کان وضاحت ڏيندو هو، پر جيڪڏهن انهن مان ڪنهن مان به ڪا وضاحت نه هوندي هئي، ته هو پنهنجي راءِ سان فيصلو ڪندو هو.'
حديث
Imam Darimi : 167
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ شُرَيْحٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ كَتَبَ إِلَيْهِ إِنْ جَاءَكَ شَيْءٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَاقْضِ بِهِ وَلَا تَلْفِتْكَ عَنْهُ الرِّجَالُ فَإِنْ جَاءَكَ مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَانْظُرْ سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاقْضِ بِهَا فَإِنْ جَاءَكَ مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَمْ يَكُنْ فِيهِ سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَانْظُرْ مَا اجْتَمَعَ عَلَيْهِ النَّاسُ فَخُذْ بِهِ فَإِنْ جَاءَكَ مَا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَمْ يَكُنْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَتَكَلَّمْ فِيهِ أَحَدٌ قَبْلَكَ فَاخْتَرْ أَيَّ الْأَمْرَيْنِ شِئْتَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَجْتَهِدَ رَأْيَكَ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَتَقَدَّمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَأَخَّرَ فَتَأَخَّرْ وَلَا أَرَى التَّأَخُّرَ إِلَّا خَيْرًا لَكَ
اسان کي [محمد بن عينة]، [علي بن مُشير]، [ابو اسحاق]، [عاص شعبي]، [صوريه] کان روايت ڪئي آهي؛ '[عمر بن خطاب] رضي الله عنه هڪ ڀيرو کيس خط لکيو هو ته؛ 'جيڪڏهن توهان کي ڪو مسئلو پيش اچي ۽ اهو الله جي ڪتاب ۾ هجي ته ان سان فيصلو ڪريو، ۽ گهڻن ماڻهن جي راءِ ڏانهن نه وڃو.' ۽ جيڪڏهن توهان کي ڪا اهڙي مصيبت اچي ۽ توهان ان کي قرآن ۾ نه ڳوليو ته پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت ۾ ڏسو ۽ ان سان فيصلو ڪريو، ۽ جيڪڏهن توهان کي ڪا اهڙي مصيبت اچي جيڪا قرآن ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت ۾ نه هجي ته پوءِ اجماع وارن عالمن کي ڏسو، ۽ جيڪڏهن توهان کي ڪا اهڙي مصيبت اچي جيڪا توهان کي قرآن ۾ نه ملي، رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت، ۽ توهان کان اڳ ڪنهن به اهو نه چيو هجي ته پوءِ ٻن شين مان هڪ چونڊيو، جيڪڏهن توهان پنهنجي راءِ سان اجتهاد ڪرڻ چاهيو ٿا ته پوءِ فيصلو ڪريو، ۽ جيڪڏهن توهان ملتوي ڪرڻ چاهيو ٿا ته پوءِ ملتوي ڪريو. ۽ مون کي ڪا به دير نظر نٿي اچي جيستائين اهو توهان لاءِ بهتر نه هجي.
حديث
Imam Darimi : 168
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ابْنِ أَخِي الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ نَاسٍ مِنْ أَهْلِ حِمْصٍ مِنْ أَصْحَابِ مُعَاذٍ عَنْ مُعَاذٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ عَرَضَ لَكَ قَضَاءٌ كَيْفَ تَقْضِي قَالَ أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَبِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلَا آلُو قَالَ فَضَرَبَ صَدْرَهُ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَا يُرْضِي رَسُولَ اللَّهِ
اسان کي [يحيى بن حماد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [صيوبة] [محمد بن عبيدالله الثقفي] کان [عمرو بن الحارث] - المغيرة بن صيوبة جي ڪزن کان، [معذز جي ڪجهه دوستن مان، هشمش جي ماڻهن مان] کان، [معذز] کان؛ ته رسول الله صلي الله عليه وسلم جڏهن کيس يمن موڪليو ته هن چيو؛ 'جيڪڏهن توهان کي ڪو مسئلو پيش ڪيو وڃي ته توهان ڪيئن فيصلو ڪندا؟'، هن جواب ڏنو؛ 'مان الله جي ڪتاب سان فيصلو ڪريان ٿو، سبحان الله وتعاليٰ'، هن پڇيو؛ 'پوءِ ڇا ٿيندو جيڪڏهن اهو الله جي ڪتاب ۾ نه هجي؟'، هن جواب ڏنو؛ 'مون رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت سان فيصلو ڪيو'، هن پڇيو؛ 'جيڪڏهن اهو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت ۾ نه هجي ته ڇا ٿيندو؟'، هن جواب ڏنو؛ 'مان پنهنجي راءِ سان اجتهاد ڪندس ۽ وڌيڪ ڪجهه به نه.' هن چيو؛ 'ان وقت هن پنهنجي سيني تي هٿ رکيو، پوءِ چيو؛ 'الله جو شڪر آهي جنهن پنهنجي رسول جي رسول کي اهڙي شيءِ سان هدايت ڏني جيڪا سندس رسول کي پسند هئي.'
حديث
Imam Darimi : 169
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ حُرَيْثِ بْنِ ظُهَيْرٍ قَالَ أَحْسَبُهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ قَالَ قَدْ أَتَى عَلَيْنَا زَمَانٌ وَمَا نُسْأَلُ وَمَا نَحْنُ هُنَاكَ وَإِنَّ اللَّهَ قَدَّرَ أَنْ بَلَغْتُ مَا تَرَوْنَ فَإِذَا سُئِلْتُمْ عَنْ شَيْءٍ فَانْظُرُوا فِي كِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَفِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوهُ فِي سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا أَجْمَعَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيمَا أَجْمَعَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ فَاجْتَهِدْ رَأْيَكَ وَلَا تَقُلْ إِنِّي أَخَافُ وَأَخْشَى فَإِنَّ الْحَلَالَ بَيِّنٌ وَالْحَرَامَ بَيِّنٌ وَبَيْنَ ذَلِكَ أُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ فَدَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَهُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بِنَحْوِهِ
اسان کي [يحيى بن حماد] ٻڌايو آهي ته اسان کي [صيبا] ٻڌايو آهي ته [سليمان] کان [عماره بن عمير] کان [حورث بن زُهير] هن چيو ته مون کي پڪ آهي ته [عبدالله] هڪ ڀيري چيو هو ته؛ 'سچ پچ اسان تي اهڙو دور آيو آهي جنهن بابت اسان کان ڪڏهن به پڇيو نه ويو آهي ۽ اسان ڪڏهن به ان جو تجربو نه ڪيو آهي. ۽ الله حڪم ڏنو آهي ته مان توهان کي ٻڌائيان ته توهان ڪيئن نظر اچو. ڏسو، جيڪڏهن توهان کان ڪجهه پڇيو وڃي ته الله جي ڪتاب ۾ ڏسو، پر جيڪڏهن توهان کي الله جي ڪتاب ۾ نه ملي ته پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم جي سنت ۾ ڏسو، پوءِ جيڪڏهن توهان کي اها سنت ۾ نه ملي ته پوءِ ان کي استعمال ڪريو جنهن تي مسلمانن جو اتفاق آهي، ۽ جيڪڏهن توهان کي اجماع ۾ نه ملي ته پوءِ پنهنجي راءِ سان اجتهاد ڪريو، ۽ اهو نه چئو؛ 'مون کي واقعي ڊپ آهي.' ڇاڪاڻ ته حلال واضح آهي ۽ حرام واضح آهي، ۽ اهي سڀ مبهم شيون آهن، تنهن ڪري جنهن ۾ توهان شڪ ڪيو ٿا ان کي ڇڏي ڏيو جنهن ۾ توهان شڪ نه ڪيو آهي. [يحيى بن حماد] اسان کي [ابو عوانه] کان [سليمان] کان [عماره بن عمير] کان [عبدالرحمن بن يزيد] کان [عبدالله] تائين روايت ڪئي آهي ۽ اهو ئي لفظ آهي. [عبدالله بن محمد] اسان کي [العماسي] کان [القاسم بن عبدالرحمان] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عبدالله] تائين روايت ڪئي آهي ۽ اهو ئي لفظ آهي.
حديث
Imam Darimi : 170
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ سَتُحْدِثُونَ وَيُحْدَثُ لَكُمْ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مُحْدَثَةً فَعَلَيْكُمْ بِالْأَمْرِ الْأَوَّلِ قَالَ حَفْصٌ كُنْتُ أُسْنِدُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثُمَّ دَخَلَنِي مِنْهُ شَكٌّ
اسان کي [هارون بن معاويه] حفش بن غياث کان بيان ڪيو آهي اسان کي [العماسي] بيان ڪيو آهي ته؛ [عبدالله] چيو؛ "اي ماڻهو، توهان نيون شيون ايجاد ڪندا، ۽ اهڙا ماڻهو آهن جيڪي توهان جي پيروي ڪرڻ لاءِ نيون شيون ايجاد ڪندا، تنهنڪري جيڪڏهن توهان دين ۾ ڪا نئين شيءِ ڏسو ٿا، ته پوءِ توهان کي ان شيءِ کي پڪڙڻ گهرجي جيڪا اڳئين نسل جي هئي." حفش چيو؛ 'مون حبيب کان ابو عبدالرحمان کان روايت ڪئي آهي ان کان پوءِ مون کي شڪ ٿيو'.
حديث
Imam Darimi : 171
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ ابْنِ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ لِأَبِي مَسْعُودٍ أَلَمْ أُنْبَأْ أَوْ أُنْبِئْتُ أَنَّكَ تُفْتِي وَلَسْتَ بِأَمِيرٍ وَلِّ حَارَّهَا مَنْ تَوَلَّى قَارَّهَا
اسان کي ٻڌايو آهي [محمد بن عاص شلت] اسان کي ٻڌايو آهي [ابن المبارڪ] [ابن عون] کان [محمد] کان ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ '[عمر] رضي الله عنه ابن مسعود رضي الله عنه کي چيو؛ 'ڇا مون توهان کي نه ٻڌايو هو يا نه ٻڌايو ويو هو - راوي ادارتي ٽيم جي ٻڌائڻ يا ٻڌائڻ جي يقين تي شڪ ڪري ٿو - ته توهان فتويٰ ڏني هئي جيتوڻيڪ توهان - ان وقت - اڳواڻ نه هئا؟ ، هي،،، انهن ماڻهن کي برائي جو خطرو ڏيو جن ان جي مٺاس مان لطف اندوز ٿيو آهي.
حديث
Imam Darimi : 172
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ إِنَّ الَّذِي يُفْتِي النَّاسَ فِي كُلِّ مَا يُسْتَفْتَى لَمَجْنُونٌ
اسان کي [محمد بن يوسف]، [سفيان]، [العماسي]، [ابو وائل]، [ابن مسعود] کان روايت ڪندي، هن چيو ته: 'اهو شخص جيڪو هميشه هر مسئلي تي فتويٰ ڏئي ٿو جيڪو ان کان پڇيو وڃي ٿو اهو ديوانو آهي'.
حديث
Imam Darimi : 173
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ إِنَّمَا يُفْتِي النَّاسَ ثَلَاثَةٌ رَجُلٌ إِمَامٌ أَوْ وَالٍ وَرَجُلٌ يَعْلَمُ نَاسِخَ الْقُرْآنِ مِنْ الْمَنْسُوخِ قَالُوا يَا حُذَيْفَةُ وَمَنْ ذَاكَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوْ أَحْمَقُ مُتَكَلِّفٌ
اسان کي [سعيد بن عامر]، [هشام]، [محمد]، [حذیفہ]، ٻڌايو ته هن چيو ته؛ 'ٽي ٽولا آهن جيڪي فتويٰ ڏين ٿا - يعني -؛ هڪ امام، يا سرپرست - جيڪو مسلمانن جي معاملن جو انتظام ڪري ٿو - يا ڪو اهڙو جيڪو قرآن ۾ ناسخ ۽ منسخ کي ڄاڻي ٿو، اهي پڇن ٿا؛ 'اي حذیفہ، پوءِ اهو ڪير آهي؟'، اهو عمر بن خطاب رضي الله عنه آهي، يا هڪ بيوقوف جنهن پاڻ کي مجبور ڪيو.'
حديث
Imam Darimi : 174
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ حُذَيْفَةَ قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ إِنَّمَا يُفْتِي النَّاسَ أَحَدُ ثَلَاثَةٍ رَجُلٌ عَلِمَ نَاسِخَ الْقُرْآنِ مِنْ مَنْسُوخِهِ قَالُوا وَمَنْ ذَاكَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ وَأَمِيرٌ لَا يَجِدُ بُدًّا أَوْ أَحْمَقُ مُتَكَلِّفٌ ثُمَّ قَالَ مُحَمَّدٌ فَلَسْتُ بِوَاحِدٍ مِنْ هَذَيْنِ وَأَرْجُو أَنْ لَا أَكُونَ الثَّالِثَ
اسان کي خبر ڏني آهي [عبدالله بن سعيد] اسان کي خبر ڏني آهي [ابو اسامہ] [هشام بن حسن] [محمد] [ابو عبيده بن حذیفہ] کان خبر ڏني آهي، هن چيو ته؛ '[حذیفہ] چيو؛ 'جيڪي ماڻهو ٻين کي فتويٰ ڏين ٿا اهي ٽن گروهن مان هڪ آهن؛ ڪو ماڻهو جيڪو قرآن ۾ ناسخ ۽ منسخ کي ڄاڻي ٿو، اهي پڇن ٿا؛ 'اهو ڪير آهي؟'، عمر بن خطاب رضي الله عنه جاري رکيو؛ 'يا هڪ بي خوف اڳواڻ، يا هڪ پاڻ تي مسلط ڪيل بيوقوف'. پوءِ محمد چيو؛ 'مان ٻن معيارن مان هڪ نه آهيان - پهريون - ۽ مون کي اميد آهي ته ٽيون نه هوندس'.
حديث
Imam Darimi : 175
أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ مَنْ عَلِمَ مِنْكُمْ عِلْمًا فَلْيَقُلْ بِهِ وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلْ لِمَا لَا يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ الْعَالِمَ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لَا يَعْلَمُ قَالَ اللَّهُ أَعْلَمُ وَقَدْ قَالَ اللَّهُ لِرَسُولِهِ { قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنْ الْمُتَكَلِّفِينَ }
اسان کي [جعفر بن عون] [العماسي]، [مسلم]، [مصروق]، [عبدالله] کان روايت ڪندي، پاڻ فرمايو: 'توهان مان جنهن کي ڪجهه علم آهي، اهو چوي، ۽ جنهن کي علم ناهي، اهو اهڙين ڳالهين ۾ چوي جن جي هو خبر ناهي، 'الله عالم' - الله بهتر ڄاڻي ٿو - ڇاڪاڻ ته عالم اهو آهي جنهن کان جيڪڏهن ڪنهن اهڙي شيءِ بابت پڇيو وڃي جيڪا هو نٿو ڄاڻي، ته اهو چوندو: 'الله عالم' ۽ بيشڪ الله پنهنجي رسول کي چيو آهي: 'قل ما اسعلوڪم لئي من اجر و ما انا من المتقلفين' - چئو، اي محمد؛ 'مان توهان کان پنهنجي دعوت تي ڪو به اجر نٿو گهران، ۽ مان انهن مان نه آهيان جيڪي پاڻ کي مجبور ڪن ٿا' - -قسط شاد؛ 86-'.
حديث
Imam Darimi : 176
أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ أَنَّ أَبَا مُوسَى قَالَ فِي خُطْبَتِهِ مَنْ عَلِمَ عِلْمًا فَلْيُعَلِّمْهُ النَّاسَ وَإِيَّاهُ أَنْ يَقُولَ مَا لَا عِلْمَ لَهُ بِهِ فَيَمْرُقَ مِنْ الدِّينِ وَيَكُونَ مِنْ الْمُتَكَلِّفِينَ
[يزيد بن هارون] اسان کي ٻڌايو آهي ته [حميد] اسان کي [ابو رجاء] کان [ابو المحلب] کان روايت ڪئي آهي ته؛ '[ابو موسيٰ] رضي الله عنه پنهنجي خطبي ۾ فرمايو: 'جيڪو ڪو علم ڄاڻي ٿو، اهو ان کي ماڻهن کي سيکاري، ۽ ان شخص کان بچو جيڪو اهڙي ڳالهه چوي جنهن جو کيس علم ناهي، اهو دين کان هٽي ويندو ۽ انهن مان هڪ ٿي ويندو جيڪي پاڻ کي مجبور ڪن ٿا.''
حديث
Imam Darimi : 177
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ وَزَاذَانَ قَالَا قَالَ عَلِيٌّ وَا بَرْدَهَا عَلَى الْكَبِدِ إِذَا سُئِلْتُ عَمَّا لَا أَعْلَمُ أَنْ أَقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ
[عمرو بن عون] اسان کي [خالد بن عبدالله] کان [عثوع بن عاص سائب] کان [ابو البختري] ۽ [زادزان] ٻنهي چيو ته، علي چيو ته، هي دل ڪيترو ٿڌو آهي، جيڪڏهن مون کان اهڙي شيءِ بابت پڇيو وڃي جيڪا مون کي خبر ناهي، ته مان چوان ٿو: اللهُ عالم.]
حديث
Imam Darimi : 178
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ يَا بَرْدَهَا عَلَى الْكَبِدِ أَنْ تَقُولَ لِمَا لَا تَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ
اسان کي [ابو نعيم] ٻڌايو آهي اسان کي [شريق] ٻڌايو آهي [عثوع بن عاص سائب] کان [ابو البختري] کان [علي] چيو آهي ته: 'اي منهنجا ٿڌو دل، جڏهن توهان اهڙيون ڳالهيون چئو ٿا جيڪي توهان نٿا ڄاڻو؛ 'اللهُ عالم'.'
حديث
Imam Darimi : 179
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا عُمَيْرُ بْنُ عَرْفَجَةَ حَدَّثَنَا رَزِينٌ أَبُو النُّعْمَانِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَ إِذَا سُئِلْتُمْ عَمَّا لَا تَعْلَمُونَ فَاهْرُبُوا قَالُوا وَكَيْفَ الْهَرَبُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ تَقُولُونَ اللَّهُ أَعْلَمُ
اسان کي [محمد بن يوسف] ٻڌايو آهي [عمير بن عرفجه] اسان کي [رضين ابو نعمان] ٻڌايو آهي [علي بن ابو طالب] رضي الله عنه کان ته پاڻ فرمايائون ته: 'جيڪڏهن توهان کان ڪنهن اهڙي شيءِ بابت پڇيو وڃي جيڪا توهان کي خبر ناهي ته ان کان پاسو ڪريو'. اهي پڇن ٿا ته: 'اي اميرالمؤمنين، توهان ان کان ڪيئن پاسو ڪندا؟'، هن جواب ڏنو؛ 'اللهُ العَلم' چوڻ سان.'
حديث
Imam Darimi : 180
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ عَزْرَةَ التَّمِيمِيِّ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ وَا بَرْدَهَا عَلَى الْكَبِدِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ قَالُوا وَمَا ذَلِكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ أَنْ يُسْأَلَ الرَّجُلُ عَمَّا لَا يَعْلَمُ فَيَقُولُ اللَّهُ أَعْلَمُ
اسان کي [محمد بن حميد] ٻڌايو آهي اسان کي [جرير] [منصور] کان [مسلم الباطن] کان [عذره تميمي] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ '[علي] رضي الله عنه چيو؛ 'هي دل ڪيترو ٿڌو آهي'، - هن پنهنجا لفظ ٽي ڀيرا ورجايا -، انهن پڇيو؛ 'اي اميرالمؤمنين، اهو ڇا آهي؟'، هن جواب ڏنو؛ '- جڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کان ڪنهن اهڙي شيءِ بابت پڇيو ويندو آهي جنهن کي هو نه ٿو ڄاڻي ته هو چوي ٿو: 'الله الاعلام'.'
