Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Darimi (الامام الدارمي) - 3469 Hadith

Hadith

Imam Darimi : 81

أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُخْتَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ صُبُّوا عَلَيَّ سَبْعَ قِرَبٍ مِنْ سَبْعِ آبَارٍ شَتَّى حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى النَّاسِ فَأَعْهَدَ إِلَيْهِمْ قَالَتْ فَأَقْعَدْنَاهُ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ فَصَبَبْنَا عَلَيْهِ الْمَاءَ صَبًّا أَوْ شَنَنَّا عَلَيْهِ شَنًّا الشَّكُّ مِنْ قِبَلِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ فَوَجَدَ رَاحَةً فَخَرَجَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَاسْتَغْفَرَ لِلشُّهَدَاءِ مِنْ أَصْحَابِ أُحُدٍ وَدَعَا لَهُمْ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْأَنْصَارَ عَيْبَتِي الَّتِي أَوَيْتُ إِلَيْهَا فَأَكْرِمُوا كَرِيمَهُمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ إِلَّا فِي حَدٍّ أَلَا إِنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ قَدْ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَظَنَّ أَنَّهُ يَعْنِي نَفْسَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رِسْلِكَ يَا أَبَا بَكْرٍ سُدُّوا هَذِهِ الْأَبْوَابَ الشَّوَارِعَ إِلَى الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ أَبِي بَكْرٍ فَإِنِّي لَا أَعْلَمُ امْرَأً أَفْضَلَ عِنْدِي يَدًا فِي الصُّحْبَةِ مِنْ أَبِي بَكْرٍ

Atugambiire [Farwah bin Abu Al Maghra`] atugambiire [Ibrahim bin Mukhtar] kuruga [Muhammad bin Ishaq] kuruga [Muhammad bin Ka’ab] kuruga [‘Urwah] kuruga [‘Aisyah] Radliyallahu’anha akagira ati: Omurangi sallallallahu bucketer ‘alaihiur was owa: ebiziba mushanju ebitarikushushana, ngu mbone kurugayo omu bantu kuhikiiriza ebi baraganiise’ omugambi akagira ati: ‘N’ahabw’ekyo tukamushutama aha kikopo ekyabaire kiri ekya Hafsah Radliyallahu’anha, twamushukyeera nari twamushukaho amaizi - twashukaho okubanganisa kw’abahandiiki nari tukashukaho eki kuruga ahari Muhammad bin cambelin the hembelin the heshaq out - embuga; obwo arikugira ati: ‘Abaansar n’abantu bangye abu ndikwesiga kandi abarinzi b’ebihama byangye, ahu ndikwehungira, okwihaho buzima baaba bahenda ebiragiro. Ijuka, hakaba hariho omuheereza wa Allah Subhanahu wa Ta’ala owaheirwe obugabe bw’okutoorana ahagati y’ensi n’ebyabaire biri ahari Allah Subhanahu wa Ta’ala, n’ahabw’ekyo akatoorana ebyabaire biri ahari Allah Subhanahu wa Ta’ala’ Reero Abu Bakr Radliyallahu’anhu akarira, akateekateeka ngu ebigambo bya nabi ebyabaire nibigambirwa ahariwe bikaba biri. Reero nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Rindaho kakye, iwe Abu Bakr, kinga enyiigi z’omuhanda ogurikuza omu muzigiti - Nabawi – okwihaho orwigi rwa Abu Bakr, ahabw’okuba tindikumanya omuntu weena orikunkira omu bunywani n’okwerinda okukira Abu Bakr Radliyallahu’.

Hadith

Imam Darimi : 82

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ أُوذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلَاةِ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْهُ قَالَ هَلْ أَمَرْتُنَّ أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ أَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَرُبَّ قَائِلٍ مُتَمَنٍّ وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ

Atugambiire [Sa’id bin Manshur] atugambiire [Fulaih bin Sulaiman] kuruga ahari [Sulaiman bin Abdurrahman] kuruga ahari [Al Qasim bin Muhammad] kuruga ahari [‘Aisyah] Radliyallahu’anha akagira ati: ‘Rasulullah sallallaahu ‘Alaihi wa Aallam akaikiriza okweta akagira ati: okwebembera okushaba. abantu’, reero yaagwa ataine ki arikumanya. Ku yaagarukire omu biteekateeko, akabuuza ati: ‘Nkaragiira Abu Bakr Radliyallahu’anhu kwebembera abantu? Reero nyowe - omugambi - nkagira nti: ‘Abu Bakr ti muntu omucureezi orikurira juba, toshemerire kuragiira Umar kwonka?’. Nahabwekyo Rasulullah akagira ati: ‘Ah, imwe muri nka bakuru ba Yusuf, muragiire Abu Bakr kwebembera abantu, ni bangahi abarikurota kwonka Allah Subhaanallahu wa Ta’ala n’abaikiriza tibarikwenda’.

Hadith

Imam Darimi : 83

َخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ فَحُبِسَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَلَيْلَتَهُ وَالْغَدَ حَتَّى دُفِنَ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ وَقَالُوا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنْ عُرِجَ بِرُوحِهِ كَمَا عُرِجَ بِرُوحِ مُوسَى وَاللَّهِ لَا يَمُوتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَقْطَعَ أَيْدِيَ أَقْوَامٍ وَأَلْسِنَتَهُمْ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ حَتَّى أَزْبَدَ شِدْقَاهُ مِمَّا يُوعِدُ وَيَقُولُ فَقَامَ الْعَبَّاسُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ مَاتَ وَإِنَّهُ لَبَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْسُنُ كَمَا يَأْسُنُ الْبَشَرُ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنَّهُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ أَنْ يُمِيتَهُ إِمَاتَتَيْنِ أَيُمِيتُ أَحَدَكُمْ إِمَاتَةً وَيُمِيتُهُ إِمَاتَتَيْنِ وَهُوَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ فَإِنْ يَكُ كَمَا تَقُولُونَ فَلَيْسَ بِعَزِيزٍ عَلَى اللَّهِ أَنْ يَبْحَثَ عَنْهُ التُّرَابَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ مَا مَاتَ حَتَّى تَرَكَ السَّبِيلَ نَهْجًا وَاضِحًا فَأَحَلَّ الْحَلَالَ وَحَرَّمَ الْحَرَامَ وَنَكَحَ وَطَلَّقَ وَحَارَبَ وَسَالَمَ مَا كَانَ رَاعِي غَنَمٍ يَتَّبِعُ بِهَا صَاحِبُهَا رُءُوسَ الْجِبَالِ يَخْبِطُ عَلَيْهَا الْعِضَاهَ بِمِخْبَطِهِ وَيَمْدُرُ حَوْضَهَا بِيَدِهِ بِأَنْصَبَ وَلَا أَدْأَبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِيكُمْ أَيْ قَوْمِ فَادْفِنُوا صَاحِبَكُمْ قَالَ وَجَعَلَتْ أُمُّ أَيْمَنَ تَبْكِي فَقِيلَ لَهَا يَا أُمَّ أَيْمَنَ تَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَبْكِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَّا أَكُونَ أَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ ذَهَبَ إِلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ الدُّنْيَا وَلَكِنِّي أَبْكِي عَلَى خَبَرِ السَّمَاءِ انْقَطَعَ قَالَ حَمَّادٌ خَنَقَتْ الْعَبْرَةُ أَيُّوبَ حِينَ بَلَغَ هَا هُنَا

Atugambiire [Sulaiman bin Harb] atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga [Ayyub] kuruga [‘Ikrimah] akagira ati: ‘ Rasulullah akafa aha Rwamukaaga kwonka omubiri gwe gukaba gutakaziikirwe eizooba eryo, omu mwabazyo ogwo, kandi eizooba eryakuratsireho, n’ahabw’ekyo akaziikwa omu mwabazyo ogwo bakagira ngu: wasallam tarafiire, wenka akatemba -omu iguru- n’omwoyo gwe nk’oku Musa ‘Aalaihissalam yaazookire, Reero Umar Radliyallahu’anhu yaayemerera yaagira ati: ‘Buzima Omutumwa wa Allah shallallahu ‘alaihi wasallam tarafiire, kwonka akazooka n’omwoyo gwe -omu iguru- nk’oku Musa’Aalaihissalam yaazookire. Na Ruhanga Subhaanallahu wa Ta'ala, Rasulullah tarafiire kuhisya obu yasharaho emikono yaabo n'endimi zaabo. Umar Radliyallahu’anhu akagumizamu arikugira - atyo - kuhisya obu enshonda z’akanwa ke zaabaire nizifukaana ahabw’okutiinatiinisa kwe n’ebigambo bye. Reero Abbas Radliyallahu’anhu akeemerera yagira ati: ‘Buzimazima Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam afiire, ahabw’okuba akaba ari omuntu owa buriijo, kandi akahinduka nk’oku abantu barikuhinduka, n’ahabw’ekyo ziika munywani waawe, buzima akaba ari ow’ekitiinisa omu maisho ga Allah Subhaanallahu wa Ta’ceala ngu kikaba nikibaasika iwe, okukira we emirundi ebiri n’obu araabe yaabaire ari ow’ekitiinisa omu maisho ga Allah Subhaanallahu wa Ta’ala kubakira? Imwe bantu, muziike munywani waanyu, obwo ku araabe ari nk'ebi murikugamba, tikirikwija kugumira Allah Subhaanallahu wa Ta'ala kumusherura omwanya gw'okumuziika. Na Allah, buzima omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, tarafiire kuhisya obu yasigaho manhaj erikushoborokyerwa gye, akaikiriza ekihikire, akazibira ekirikuharam, akashwera n'okutaana, akakora orutaro kandi akakora obusingye. Kandi tihariho muriisa owaabaire aruhire kandi aruhire okukuratira embuzi ze kuhika aha mutwe gw’ensozi, akateera emiti y’amahwa n’enkoni ye, akaboneza ebiziba bye by’amaizi n’emikono ye, okukira Omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emigisha ye. Hati ari omuriimwe, n'ahabw'ekyo muziike munywani waawe'. Akagira ati: ‘Kandi Ummu Aiman ​​Radliyallahu’anha akaba naarira, reero bamubuuza bati: ‘Iwe Ummu Aiman, noorira omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam? ’ akagarukamu ati: ‘Na Ruhanga, tindikurira omutumwa wa Allah saw. Noomanya ngu nimmanya gye ngu agiire omu ihanga erirungi kukira ensi egi, kwonka ndira ahabw’okuba amakuru g’eiguru -okushururwa- gakateganisibwa’. ’ Hammad Rahimahullah: ‘Ayyub akarira munonga obu ebigambo bya Umm Aiman ​​byahika aha.

Hadith

Imam Darimi : 84

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ هُوَ ابْنُ إِسْحَقَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي يَعِيشُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصِيبَتَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ

Atugambiire [Abdul Wahab bin Sa’id Ad Dimasyqi] atugambiire [Syu’aib Ibn Ishaq], atugambiire [Al ‘Auza’i] akangambira [Ya’isy bin Al Walid] akangambira [Makhul] ngu nabi sallallaahu ‘alaihi omwe owaakuteera akagira ati: ‘ ekihikiirizi ekyamuhikireho kikanhikaho, obwo kikaba nikiija kuba ekihikiirizi ekikuru’.

Hadith

Imam Darimi : 85

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا فِطْرٌ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَذْكُرْ مُصَابَهُ بِي فَإِنَّهَا مِنْ أَعْظَمِ الْمَصَائِبِ

Atugambiire [Abu Nu’aim] atugambiire [Fithr] kuruga [‘Atha`] akagira ati: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam: ‘Ekihikiirizi kyaba kihikire ahari omwe omuriimwe obwo muteekateekye ngu akabi ako kanhikireho, obwo obwo nibwo buraabe buri kimwe aha bihikiirizi ebikuru’.

Hadith

Imam Darimi : 86

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مَا سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَذْكُرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطُّ إِلَّا بَكَى

Atugambiire [Muhammad bin Ahmad bin Abu Khalaf] atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [‘Amr bin Muhammad] kuruga ahari [ishe] akagira ati: ‘ Tinkahurira [Ibn Umar] naijuka nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam na kakye okureka ngu akarira’.

Hadith

Imam Darimi : 87

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ فَاطِمَةَ قَالَتْ يَا أَنَسُ كَيْفَ طَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التُّرَابَ وَقَالَتْ يَا أَبَتَاهْ مِنْ رَبِّهِ مَا أَدْنَاهْ وَا أَبَتَاهْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهْ وَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهْ وَا أَبَتَاهْ أَجَابَ رَبًّا دَعَاهْ قَالَ حَمَّادٌ حِينَ حَدَّثَ ثَابِتٌ بَكَى و قَالَ ثَابِتٌ حِينَ حَدَّثَ أَنَسٌ بَكَى

Atugambiire [Abu An Nu’man] atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga [Tsabit] kuruga [Anas bin Malik] Radliyallahu’anhu ngu [Fatimah] Radliyallahu’anha akabuuza ati: ‘Iwe Anas, nookunda ota okusheesha ensi aha -kituuro kya- Rasulullah’ Rasulullah saw? Kandi Fatimah obwo arikweshongora ati: ‘Owe taata ori haihi munonga na Rabb we, Owe taata ou paradiso ye eri omwanya gwe gw’okugarukamu, Owe taata ou Jibril ‘Aalaihissalam twarangirira okufa kwe, Owe taata owahikiiriize Rabb we obu yamweta’. Hammad Rahimahullah akagira ati: ‘Thabit ku yaahitsya hadiisi egi, akarira’. Thabit akagira ati: ‘Anas Radliyallahu’anhu ku yaahitsya hadiisi egi akarira’.

Hadith

Imam Darimi : 88

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ شَهِدْتُهُ يَوْمَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا قَطُّ كَانَ أَحْسَنَ وَلَا أَضْوَأَ مِنْ يَوْمٍ دَخَلَ عَلَيْنَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَهِدْتُهُ يَوْمَ مَوْتِهِ فَمَا رَأَيْتُ يَوْمًا كَانَ أَقْبَحَ وَلَا أَظْلَمَ مِنْ يَوْمٍ مَاتَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Atugambiire [‘Affan] atugambiire [Hammad Salamah] kuruga [Tsabit] kuruga [Anas] Radliyallahu’anhu akaijuka nabi saw. kandi naanye nkareeba eizooba eri yaafeereiremu, n'ahabw'ekyo tindareebire eizooba eririkukirayo obubi. omwirima kukira eizooba eri omurangi yaafa.

Hadith

Imam Darimi : 89

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي عَبْدِ الْجَلِيلِ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ الْأَزْدِيِّ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَامٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَجِدُكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَائِمًا عِنْدَ رَبِّكَ وَأَنْتَ مُحْمَارَّةٌ وَجْنَتَاكَ مُسْتَحْيٍ مِنْ رَبِّكَ مِمَّا أَحْدَثَتْ أُمَّتُكَ مِنْ بَعْدِكَ

Atugambiire [Abdullah bin Muthi’] atugambiire [Husyaim] kuruga ahari [Abu Abdul Jalil] kuruga ahari [Abu Hariz Al Azdi] akagira ati: ‘Abdullah bin Salam akagambira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ati: ‘Iwe Mutumwa wa Allah, tukakureeba oyemereire aha rubaju rwa Rabbca waawe orikutukura li - obwo orikutukura omu maisho gaawe. obuso bukashwaara Rabb waawe ahabw'ebikorwa ebyakozirwe abantu baawe bwanyima y'oku -fa- '.

Hadith

Imam Darimi : 90

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ الْقُرَشِيِّ عَنْ أَبِي قُرَّةَ مَوْلَى أَبِي جَهْلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ هَذِهِ السُّورَةَ لَمَّا أُنْزِلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَخْرُجُنَّ مِنْهَا أَفْوَاجًا كَمَا دَخَلُوهُ أَفْوَاجًا

Ku yaaherize kutugambira [Al Qasim bin Katsir] akagira ati: ‘Nkahurira [Abdurrahman bin Syuraih] arikugambira kuruga ahari [Abu Al Aswad Al Qurasyi] kuruga ahari [Abu Farwah] - omuhuuku wa Abu Jahl owa ira - kuruga ahari [Abu Huraiedrah] Radliyallahu’anhu Kuruga ahari ‘Omurangi saw. -Obuhwezi bwa Allah Suhaanallahu wa Ta'ala n'obusinguzi bwaheza kwija. Kandi noreeba abantu barikutaaha omu diini ya Allah omu mutwe- -Ebibuuzo. Okushaba: 1-2-. Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Buzima nibaija kuruga omu diini yaabo omu mutwe nk’oku bagitaahiremu omu mutwe’.

Hadith

Imam Darimi : 91

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ الْمِصْرِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي أَيُّوبَ الْخُزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأُمَوِيِّ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ الْمَكِّيِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ قَالَ دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَهْتَمِ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ مَعَ الْعَامَّةِ فَلَمْ يُفْجَأْ عُمَرُ إِلَّا وَهُوَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَتَكَلَّمُ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ غَنِيًّا عَنْ طَاعَتِهِمْ آمِنًا لِمَعْصِيَتِهِمْ وَالنَّاسُ يَوْمَئِذٍ فِي الْمَنَازِلِ وَالرَّأْيِ مُخْتَلِفُونَ فَالْعَرَبُ بِشَرِّ تِلْكَ الْمَنَازِلِ أَهْلُ الْحَجَرِ وَأَهْلُ الْوَبَرِ وَأَهْلُ الدَّبَرِ يُحْتَازُ دُونَهُمْ طَيِّبَاتُ الدُّنْيَا وَرَخَاءُ عَيْشِهَا لَا يَسْأَلُونَ اللَّهَ جَمَاعَةً وَلَا يَتْلُونَ لَهُ كِتَابًا مَيِّتُهُمْ فِي النَّارِ وَحَيُّهُمْ أَعْمَى نَجِسٌ مَعَ مَا لَا يُحْصَى مِنْ الْمَرْغُوبِ عَنْهُ وَالْمَزْهُودِ فِيهِ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَنْشُرَ عَلَيْهِمْ رَحْمَتَهُ بَعَثَ إِلَيْهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ { عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ } صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِ السَّلَامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ فَلَمْ يَمْنَعْهُمْ ذَلِكَ أَنْ جَرَحُوهُ فِي جِسْمِهِ وَلَقَّبُوهُ فِي اسْمِهِ وَمَعَهُ كِتَابٌ مِنْ اللَّهِ نَاطِقٌ لَا يُقَدَّمُ إِلَّا بِأَمْرِهِ وَلَا يُرْحَلُ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَلَمَّا أُمِرَ بِالْعَزْمَةِ وَحُمِلَ عَلَى الْجِهَادِ انْبَسَطَ لِأَمْرِ اللَّهِ لَوْثُهُ فَأَفْلَجَ اللَّهُ حُجَّتَهُ وَأَجَازَ كَلِمَتَهُ وَأَظْهَرَ دَعْوَتَهُ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ فَسَلَكَ سُنَّتَهُ وَأَخَذَ سَبِيلَهُ وَارْتَدَّتْ الْعَرَبُ أَوْ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَ مِنْهُمْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الَّذِي كَانَ قَابِلًا انْتَزَعَ السُّيُوفَ مِنْ أَغْمَادِهَا وَأَوْقَدَ النِّيرَانَ فِي شُعُلِهَا ثُمَّ رَكِبَ بِأَهْلِ الْحَقِّ أَهْلَ الْبَاطِلِ فَلَمْ يَبْرَحْ يُقَطِّعُ أَوْصَالَهُمْ وَيَسْقِي الْأَرْضَ دِمَاءَهُمْ حَتَّى أَدْخَلَهُمْ فِي الَّذِي خَرَجُوا مِنْهُ وَقَرَّرَهُمْ بِالَّذِي نَفَرُوا عَنْهُ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بَكْرًا يَرْتَوِي عَلَيْهِ وَحَبَشِيَّةً أَرْضَعَتْ وَلَدًا لَهُ فَرَأَى ذَلِكَ عِنْدَ مَوْتِهِ غُصَّةً فِي حَلْقِهِ فَأَدَّى ذَلِكَ إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبِهِ ثُمَّ قَامَ بَعْدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَمَصَّرَ الْأَمْصَارَ وَخَلَطَ الشِّدَّةَ بِاللِّينِ وَحَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ وَشَمَّرَ عَنْ سَاقَيْهِ وَأَعَدَّ لِلْأُمُورِ أَقْرَانَهَا وَلِلْحَرْبِ آلَتَهَا فَلَمَّا أَصَابَهُ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَمَرَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَسْأَلُ النَّاسَ هَلْ يُثْبِتُونَ قَاتِلَهُ فَلَمَّا قِيلَ قَيْنُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ اسْتَهَلَّ يَحْمَدُ رَبَّهُ أَنْ لَا يَكُونَ أَصَابَهُ ذُو حَقٍّ فِي الْفَيْءِ فَيَحْتَجَّ عَلَيْهِ بِأَنَّهُ إِنَّمَا اسْتَحَلَّ دَمَهُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ حَقِّهِ وَقَدْ كَانَ أَصَابَ مِنْ مَالِ اللَّهِ بِضْعَةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا فَكَسَرَ لَهَا رِبَاعَهُ وَكَرِهَ بِهَا كَفَالَةَ أَوْلَادِهِ فَأَدَّاهَا إِلَى الْخَلِيفَةِ مِنْ بَعْدِهِ وَفَارَقَ الدُّنْيَا تَقِيًّا نَقِيًّا عَلَى مِنْهَاجِ صَاحِبَيْهِ ثُمَّ إِنَّكَ يَا عُمَرُ بُنَيُّ الدُّنْيَا وَلَّدَتْكَ مُلُوكُهَا وَأَلْقَمَتْكَ ثَدْيَيْهَا وَنَبَتَّ فِيهَا تَلْتَمِسُهَا مَظَانَّهَا فَلَمَّا وُلِّيتَهَا أَلْقَيْتَهَا حَيْثُ أَلْقَاهَا اللَّهُ هَجَرْتَهَا وَجَفَوْتَهَا وَقَذِرْتَهَا إِلَّا مَا تَزَوَّدْتَ مِنْهَا فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَلَا بِكَ حَوْبَتَنَا وَكَشَفَ بِكَ كُرْبَتَنَا فَامْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ فَإِنَّهُ لَا يَعِزُّ عَلَى الْحَقِّ شَيْءٌ وَلَا يَذِلُّ عَلَى الْبَاطِلِ شَيْءٌ أَقُولُ قَوْلِي وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ قَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَكَانَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَقُولُ فِي الشَّيْءِ قَالَ لِيَ ابْنُ الْأَهْتَمِ امْضِ وَلَا تَلْتَفِتْ

Akanmanyisa [Abu Bakar Al Mishri] kuruga ahari [Sulaiman Abu Ayyub Al Khuza’i] kuruga ahari [Yahya bin Sa’id Al Umawi] kuruga ahari [Ma’ruf bin Kharrabudz Al Makki] kuruga ahari [Khalid bin Ma’dan] akagira ati: ‘ [Abdullah bin Al Ahtam] akabugana ‘Abdullah bin Al Ahtam n’abantu ba ‘Umar bin’. Umar akaba atakakozire kintu kyona, ahonaaho Abdullah bin Al Ahtam Rahimahullah akaba ayemereire omu maisho ge kandi ahonaaho akareebeka ngu nagamba, yahimbisa Allah Subhaanallahu wa Ta’ala kandi yamusiima, bwanyima yagira ati: ‘Amma ba’d. Buzima, Allah Subhaanallahu wa Ta’ala akahanga abantu kandi tarikwetenga okworoba kwabo, butoosha naaba aine oburinzi kuruga omu bugomi bwabo. Omubwire obwo abantu bakaba bari aha rurengo n’emiteekateekyere etarikushushana, kandi Abaharabu bakaba bari aha rurengo rwabo orurikukirayo obubi. Abatuuragye b’omu rurembo, abatuuragye b’omu byaro n’abatuuragye b’omu nshozi nibazibirwa oburungi bw’ensi n’ebirungi byayo, omu kutwariza hamwe tibarikumanya kushaba Allah Subhaanallahu wa Ta’ala, kandi tibarikushoma ekitabo kye, abo abarikufa bari omuri gehena kandi abo abarikutuura omu mbeera y’okuhumirira aha buhabuzi n’obuzibu obutarikubarwa an boine . Allah Subhaanallahu wa Ta'ala ku yaabaire naayenda kubajanjaaza embabazi ze, akoohereza Omutumwa kuruga aharibo, owaabaire aine emitwarize ya ''AZIIZUN 'ALAIHIM MA ANITTUM HARIISUN 'ALAIKUM BIL MU'MININA RAUFURRAHIIM' -Nkahurira munonga ahabw'okubonabona kwawe n'embabazi zaawe, kandi buzimazima orikwenda okucungurwa kwawe abaikiriza- -Ekibuuzo. Aha Taubah: 128. Allah Subhaanallahu wa Ta’ala amuhe emigisha ye, okutunguuka, embabazi n’emigisha ye. Kwonka n’emitwarize ye mirungi yoona, eki tikirabaremeise kumuhutaaza omubiri, kumuha ebitinisa bibi, n’obu araabe yaabaire ayekoreire ekitabo ekirikugamba kuruga ahari Allah, akaba ataine ekindi eki yaagambire kureka eki yaaragiire, akaba atarikuzayo kureka yaamuha orusa. Nahabwekyo ku yaragiirwe kuhamya omutima gwe, kwekorera omugugu gwa jihad, amaani ge gakatunguuka kuhikiiriza ebiragiro bya Allah Subhaanallahu wa Ta’ala kugira ngu Allah ayorekye obuhame bwe kandi arinde ebigambo bye, hamwe n’okworeka okubuurira kwe. Kandi akafa ari omu mbeera y’okutiina Ruhanga n’obwecumi. Reero Abu Bakr Radliyallahu’anhu akagaruka omu mwanya gwe kandi yaakuratira sunnah ye, yaakuratira omuhanda gwe, kwonka - Abaarabu abamwe bakahakana narishi omuntu weena omuribo owaakozire atyo, reero Abu Bakr akagaruka yayanga kubaikiriza bwanyima - y’okufa kwe - Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam n’ahabw’ekyo n’ekigambo kye kyamuikiriza kuruga ahari shetwa etaara ye - ekaikiriza enkora ye y’orutaro - reero n’abarikurwanirira amazima akamaraho obubi bw’aba cultists. Tararekire kurwana n’okufukiriza ensi eshagama yaabo, okuhitsya obu buzima yaabagaruriire omu kifuba ky’ediini ei baabaire barekire, kandi akagaruka yaabahamya omu nyegyesa ezi baayangire. Kandi akatunga eitungo rya Allah - ghanimah - omu muringo gw’engamira nto, ezi yaabaire amaziire, kandi akatunga n’omukazi Habasyah owaabaire nayonsa omwana we, eki yaaheza kuteekateeka ngu aha kufa kwe n’ekizibu omu mumiro gwe. Aha muheru omurimo ogu akaguha Khalifa bwanyima ye, kandi akasiga ensi omu mbeera y’okutiina Ruhanga n’obuyonjo arikuhagira manhaj ya munywani we - Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam -. Bwanyima Umar bin Khattab akahinduka Khalifa bwanyima ye; akombeka kandi yaatunguura endembo nyingi, akagaita okuhama n’obucureezi, yaazingazinga emikono ye n’enyana ze - ekirikumanyisa ngu akakora nk’oku yaabaire naabaasa -, yaatebeekanisa buri kimwe ekyabaire kyehinguririize ekizibu, kandi yaatebeekanisa eby’okukoresa byona eby’orutaro, n’ahabw’ekyo obu Mughirah bin Syu`bahs Radbeliyalahu’an yaamuteera. Radliyallahu’anhu okubuuza abantu ngu, ‘Mugire abantu . kuhamya omwitsi?’ Amakuru ku gaizire ngu omwitsi n’omuhuuku wa ‘Mughirah bin Syu`bah’ akagamba n’eiraka rihango arikuhimbisa Mukama we, ahabw’okuba owaamuteire akaba atari muntu oine obugabe omu fai` n’ahabw’ekyo akaba naabaasa kuhakanisa ngu akahindura eshagama ye kuba ey’ebiragiro ahabw’enshonga y’okukora obugabe bwe. Umar atungire sente zirikuhika obukaikuru makumi kinaana kukira eby'obugaiga bya Allah Subhaanallahu wa Ta'ala, kandi akahika n'aha kuguza enju ye ahabw'okwerarikiriira ngu neebaasa kuba ey'okureeberera abaana be. Bwanyima akakwatsa eby’obugaiga ebi ahari Khalifa owaizire bwanyima ye, kandi we - Umar Radliyallahu’anhu - akaruga omu nsi omu mbeera y’okutiina n’obuyonjo kurugiirira ahari manhaj ya munywani we. Reero, iwe Umar bin Abd Aziz, ensi ekuzaariire obugabe kandi yaakuha amabeere gaayo abiri, kandi iwe okakurayo orikuronda omwanya gw’okutuuramu, obu waaheebwa obushoboorozi obwo, omu mwanya gw’ekyo okabunaga ahu Allah Subhaanallahu wa Ta’ala yaabunaga, okabureka whatcepty, okabutwara nk’obwa expic . ebitebeekanisiibwe. Allah Subhaanallahu wa Ta'ala asiimwe, ahabwawe ebibi byaitu nibyozya, ebihikiirizi byaitu byashururwa, n'ahabw'ekyo guma ogyende, otareeba enyima, ahabw'okuba tihariho ekirikubaasa kusingura ekihikire, kandi tihariho ekirikubaasa kusingura ekigwire. Nikimara nyowe kugamba ebigambo ebi, ninshaba Allah Subhaanallahu wa Ta'ala okusasira ahabwangye n'ahabw'abaikiriza n'abaikiriza. Khalid bin Ma’dan Rahimahullah akagira ati: ‘Bwanyima Umar bin Abdul Aziz akagira eki yaagira’. Ibn Haitsam akangira ati: ‘Gyenda otareeba enyima. '

Hadith

Imam Darimi : 92

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ أَوْسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُحِطَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ قَحْطًا شَدِيدًا فَشَكَوْا إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ انْظُرُوا قَبْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْعَلُوا مِنْهُ كِوًى إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ سَقْفٌ قَالَ فَفَعَلُوا فَمُطِرْنَا مَطَرًا حَتَّى نَبَتَ الْعُشْبُ وَسَمِنَتْ الْإِبِلُ حَتَّى تَفَتَّقَتْ مِنْ الشَّحْمِ فَسُمِّيَ عَامَ الْفَتْقِ

Atugambiire [Abu Nu’man] atugambiire [Sa’id bin Zaid] atugambiire [Umar bin Malik An Nukri] atugambiire [Abu Al Jauza` Aus bin Abdullah], akagira ati: ‘Eizooba rimwe abantu ba Madiina bakateerwa ekihoora ky’amaani munonga, kandi omu bwire obwo bakeetomboitira ‘A,Gollahaan the] ekituuro kya nabi sallallaahu 'alaihi wasallam, kora ekiina ekirikureeba omu iguru kandi otaikiriza ngu habeho obusingye ahagati yaakyo n'eiguru. Bwanyima Abu Al Jauza` akagumizamu n’ekitebyo kye ati: ‘Bwanyima abantu ba Madiina bakakora eki Aisyah Radliyallahu’anha yaaragiire, bwanyima y’ekyo, enjura ekagwa kandi obunyaatsi bwakura kandi amatungo gakagira amagara marungi. Nahabwekyo omwaka ogwo nigwetwa omwaka gw’obusinguzi’.

Hadith

Imam Darimi : 93

أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ لَمَّا كَانَ أَيَّامُ الْحَرَّةِ لَمْ يُؤَذَّنْ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَلَمْ يُقَمْ وَلَمْ يَبْرَحْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِنْ الْمَسْجِدِ وَكَانَ لَا يَعْرِفُ وَقْتَ الصَّلَاةِ إِلَّا بِهَمْهَمَةٍ يَسْمَعُهَا مِنْ قَبْرِ النَّبِيِّ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Kikatugambirwa [Marwan bin Muhammad] kuruga ahari [Sa’id bin Abdul Aziz] ngu akagira ati: ‘Ku haabaireho obwire bw’ekyererezi obubi munonga, hakaba hatariho kweta omu muzigiti gwa Nabawi emirundi eshatu, kandi hakaba hatariho iqamah. Kandi, [Sa’id bin Al Musayyib] tararugire omu muzigiti gwa nabi saw. Akaba atamanyire obwire bw’okushaba okwihaho bwanyima y’okuhurira amaraka kuruga omu rubaju rw’ekituuro kya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Bwanyima akagamba amakuru gaakyo.

Hadith

Imam Darimi : 94

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدٌ هُوَ ابْنُ يَزِيدَ عَنْ سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ أَنَّ كَعْبًا دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَعْبٌ مَا مِنْ يَوْمٍ يَطْلُعُ إِلَّا نَزَلَ سَبْعُونَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ حَتَّى يَحُفُّوا بِقَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَضْرِبُونَ بِأَجْنِحَتِهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا أَمْسَوْا عَرَجُوا وَهَبَطَ مِثْلُهُمْ فَصَنَعُوا مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا انْشَقَّتْ عَنْهُ الْأَرْضُ خَرَجَ فِي سَبْعِينَ أَلْفًا مِنْ الْمَلَائِكَةِ يَزِفُّونَهُ

Kitugambirwe [Abdullah bin Salih] yangira, [Al Laits] yangira, [Khalid Ibnu Yazid], kuruga ahari [Sa`id Ibnu Abu Hilal] kuruga ahari [Nubaih bin Wahb] ngu Ka’ab akaija kutaayaayira Aisyah Radliyallahu’anha. Reero aba sahaba bagamba eiziina rya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, [Ka’ab] akagira ati: ‘ Tihariho izooba rimwe - eririkuhinguraho - okwihaho baamaraika rukumi bashuuma beehinguririize ekituuro kya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, nibateera amapapa gaabo kandi bashabira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Okuhisya obu mwabazyo gwahika, bakaimuka -baza omu iguru,- kandi baamaraika bakashuuma nkabo bakora ebikorwa nk’ebyo ebyabaireho enyima, okuhisya obu ensi yaabaganisiibwemu, He shallallahu ‘alaihi wasallam akarugayo arikuhererukayo na baamaraika enkumi mushanju’.

Hadith

Imam Darimi : 95

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْفَجْرِ ثُمَّ وَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّهَا مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَأَوْصِنَا فَقَالَ أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسَنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ و قَالَ أَبُو عَاصِمٍ مَرَّةً وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ

Atugambiire [Abu Ashim] atugambiire [Tsaur bin Yazid] akangambira [Khalid bin Ma’dan] kuruga ahari [Abdur Rahman bin Amr] kuruga ahari [Irbadl bin Sariah] akagira ati; ’ Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akashaba naitwe okushaba kw’omu kasheeshe, bwanyima yaatuha obuhabuzi n’obuhabuzi obuhango munonga kuhitsya obu -amarira- gaitu- gakasheesheka kandi -emitima- yaitu- yaatetema, bwanyima omuntu yaabuuza; ' Iwe Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam, nk'oku obuhabuzi obu buri obutumwa bw'okuhendera -obu waahaire-, reero otuhe endagaano. Bwanyima Akagira ati: ‘Ninbaragiira kutiina Allah Subhaanallahu wa Ta’ala kandi buriijo muhurikize kandi mworobere -abeebembezi-, n’obu araabe ari omuhuuku wa Habasyah, buzimazima buri omwe omuriimwe orikutuura bwanyima yangye buzima naija kureeba entaaniso nyingi, obwo mushemerire kukuratira sunnah yangye n’obuhame bwa khulayidins it, -bild`urra it, yegyendesereze buri kimwe ekisya -enshonga ya bid`ah-, ahabwokuba ekintu kisya ni bid`ah'. Abu ‘Ashim akagira ati: ‘Oshemerire kwegyendesereza ebintu bisya -omu diini-, ahabwokuba buri bid`ah n’ey’obuhabe’.

Hadith

Imam Darimi : 96

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ كَانَ مَنْ مَضَى مِنْ عُلَمَائِنَا يَقُولُونَ الِاعْتِصَامُ بِالسُّنَّةِ نَجَاةٌ وَالْعِلْمُ يُقْبَضُ قَبْضًا سَرِيعًا فَنَعْشُ الْعِلْمِ ثَبَاتُ الدِّينِ وَالدُّنْيَا وَفِي ذَهَابِ الْعِلْمِ ذَهَابُ ذَلِكَ كُلِّهِ

Kitugambirweho [Abu Al Mughirah] akatugambira [Al `Auza’i] kuruga [Yunus bin Yazid] kuruga [Az Zuhri] akagira ati: ‘Tihariho n’omwe omu banyabwengye baitu owaafeerirwe kwonka bakagira bati: ‘Okuhamira ahari Sunnah n’obusinguzi, kandi okumanya nikwija kwihwaho ahonaaho, okumanya n’okuhagira ngu n’ensi, okufeerwa okumanya byona ebibuzire’.

Hadith

Imam Darimi : 97

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ أَوَّلَ الدِّينِ تَرْكًا السُّنَّةُ يَذْهَبُ الدِّينُ سُنَّةً سُنَّةً كَمَا يَذْهَبُ الْحَبْلُ قُوَّةً قُوَّةً

Kitugambirweho [Abu Al Mughirah] atugambiire [Al `Auza’i] kuruga ahari [Yahya bin Abu ‘Amr As Saibani] kuruga ahari [Abdullah bin Ad Dailami] akagira ati: ‘Amakuru gakaija ahariinye ngu eky’okubanza omu bizibu by’ediini erikurekyererwa n’ekiragiro eki omwe a sunnah, kutema kakye kakye’.

Hadith

Imam Darimi : 98

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ حَسَّانَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ قَوْمٌ بِدْعَةً فِي دِينِهِمْ إِلَّا نَزَعَ اللَّهُ مِنْ سُنَّتِهِمْ مِثْلَهَا ثُمَّ لَا يُعِيدُهَا إِلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

Kitugambirweho ngu [Abu Al Mughirah] akatugambira [Al `Auza’i] kuruga ahari [Hassan] ngu akagira ati: ‘Ti bantu abarikukora bid`ah omu diini yaabo kwonka Allah Subhaanallahu wa Ta’ala naija kwiha omu sunnah yaabo ebicweka nk’ebyo ebya bid`ah - ebi batarikwija kukora re aga the Day - the . Okuzooka’.

Hadith

Imam Darimi : 99

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ مَا ابْتَدَعَ رَجُلٌ بِدْعَةً إِلَّا اسْتَحَلَّ السَّيْفَ

Kitugambirweho [Muslim bin Ibrahim] atugambiire [Wuhaib] atugambiire [Ayyub] kuruga [Abu Kilabah] akagira ati: ‘Tihariho orikukora obuhabe okwihaho yaikiriza okusharaho ekisyo’.

Hadith

Imam Darimi : 100

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَهْوَاءِ أَهْلُ الضَّلَالَةِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ فَجَرِّبْهُمْ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَنْتَحِلُ قَوْلًا أَوْ قَالَ حَدِيثًا فَيَتَنَاهَى بِهِ الْأَمْرُ دُونَ السَّيْفِ وَإِنَّ النِّفَاقَ كَانَ ضُرُوبًا ثُمَّ تَلَا { وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ } { وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ } { وَمِنْهُمْ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ } فَاخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي الشَّكِّ وَالتَّكْذِيبِ وَإِنَّ هَؤُلَاءِ اخْتَلَفَ قَوْلُهُمْ وَاجْتَمَعُوا فِي السَّيْفِ وَلَا أَرَى مَصِيرَهُمْ إِلَّا النَّارَ قَالَ حَمَّادٌ ثُمَّ قَالَ أَيُّوبُ عِنْدَ ذَا الْحَدِيثِ أَوْ عِنْدَ الْأَوَّلِ وَكَانَ وَاللَّهِ مِنْ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الْأَلْبَابِ يَعْنِي أَبَا قِلَابَةَ

Atugambiire [Sulaiman bin Harb] atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga [Ayyub] kuruga [Abu Qilabah] akagira ati: ‘Buzima, abaramya b’okwetenga n’abantu abahabire, kandi tindikureeba enkomerero y’orugyendo oru barikutwara okwihaho gehena. Bagyezeho. Tihariho n’omwe owaabaire naajuriza ekigambo nari kugamba, kuhitsya obu oburemeezi bwabaire butaine kindi kureka ekisyo. Nangwa, oburyarya buhindukire emitwarize yaabo. Bwanyima akashoma orunyiriri rwa 'WA MINHUM MAN 'AHADALLAHA' -Kandi omuribo harimu abantu abaraganiise Allah Subhaanallahu wa Ta'ala- -Qs. Aha Taubah: 75-, n’orunyiriri rwa ‘WA MINHUM OMUSHAIJA YALMIZUKA FIS SHADAQAAT’ -Kandi omuribo harimu abantu abarikukujuma aha -kugaba- zakaati- -Ekibuuzo. Aha Taubah: 58-, n’orunyiriri rwa ‘WAMINHUMULLADZINA YU`DZUUNANABIYYA’ -Kandi omuribo harimu ‘abanyabishuba’ abahutaazize nabi saw. 116-,. Bwanyima bakataana kandi bataikirizana, kandi aha muheru bateeranira hamwe omu kubanganisa n’omu bishuba. Nangwa, tibaine biteekateeko bitarikushushana kandi baine obumwe omu kurwanisa ebirara. Kandi tindikureeba orugyendo rwabo kureka okuza omu muriro ogutaraara’. Hammad akagira ati: ‘Ayyub akagamba ahari hadiisi egi nari hadiisi eyabandize, ahari Allah Subhaanallahu wa Ta’ala, akaba ari omwe aha bamanyi b’ebiragiro abaine obwengye bwingi, ninmanyisa Abu Qilabah’.